ကမ္ဘာကြီး ကိုယ့်ဘက်ယိမ်းအောင် ရုရှား ဘယ်လို လျှို့ဝှက်ကြိုးပမ်းနေလဲ

တီဗီကနေလာတဲ့ ဂန္ဓဝင်ဂီတကို ဖွင့်ကြည့် နားထောင်ပြီး ဟာဗီယာ ဂယ်လာဒိုတစ်ယောက် သူ့ မနက်ခင်းတိုင်း နားထောင်လေ့ရှိပါတယ်။ ဒါဟာ သူ့ရဲ့ မနက်ခင်းအကျင့်လိုဖြစ်နေပြီး အဲဒီလိုနားထောင်ပြီးမှပဲ သူ မောင်းမယ့်ကားရှိရာ ကားကြီးဝင်းထဲကို သွားလေ့ရှိပါတယ်။​

ဒါပေမဲ့ ဇွန်လရဲ့တနင်္လာနေ့ မနက်ခင်းတစ်ခုမှာတော့ သူ တီဗီကိုဖွင့်ကြည့်တဲ့အချိန်မှာ လာနေကျ သီချင်းမဟုတ်ဘဲ စစ်ပွဲဇုန်တစ်ခုထဲက မြင်ကွင်းတွေကို တီဗီမှာပြနေတာကို သူ တွေ့ခဲ့ရပါတယ်။ သူဘယ်တုန်းကမှ မကြားခဲ့ဖူးတဲ့လိုင်းတစ်လိုင်းကနေ သတင်းတွေ တင်ဆက်နေတာပါ။

''ဘာတွေဖြစ်ကုန်တာလဲ'' လို့ သူ့ကိုယ်သူ မေးခွန်းပြန်ထုတ်တဲ့အထိ ထူးဆန်းခဲ့ပါတယ်။​ နောက်မိနစ် ၂၀ အကြာမှာတော့ တီဗီကို ပိတ်လိုက်ပါတယ်။ "ပြနေတာတွေက ကိုယ်နဲ့ ဘယ်လိုမှ မအပ်စပ်ဘူး''

တီဗီဖန်သားပြင်ရဲ့ အောက်ဘက်ထောင့်မှာ "RT" ဆိုတဲ့ အစိမ်းရောင်အမှတ်တံဆိပ်ကို ပြသထားပါတယ်။ အွန်လိုင်းမှာ ရှာကြည့်လိုက်တော့ ဒါက ရုရှားရုပ်သံလိုင်းတစ်လိုင်းဖြစ်နေတာကို သူတွေ့ခဲ့ပါတယ်​။ အဲဒါဟာ ရုရှားရဲ့တီဗီလိုင်းတစ်ခုဖြစ်တာကို သူတွေ့ခဲ့ရပါတယ်။

ဟာဗီယာက ချီလီနိုင်ငံမှာ နေတာပါ။ ချီလီက ပုဂ္ဂလိကပိုင် တယ်လီကန်နယ် (Telecanal) ရုပ်သံလိုင်းဟာ ရုရှားအစိုးရ ကျောထောက်နောက်ခံထားတဲ့ RT ရုပ်သံလိုင်းကို သူ လွှင့်နေတဲ့လိုင်းကို ပေးခဲ့တယ်လို့ စွပ်စွဲခံရပါတယ်။​ RT ကို အရင်က ယနေ့ရုရှား(Russian Today) သတင်းဌာနအဖြစ် သိကြပါတယ်။

ချီလီရုပ်သံထုတ်လွှင့်မှုဆိုင်ရာ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းကြီးကြပ်မှုအဖွဲ့ကတော့ ရုပ်သံထုတ်လွှင့်မှုဆိုင်ရာဥပဒေကို ချိုးဖောက်တာရှိမရှိ စိစစ်တဲ့လုပ်ငန်းစဥ်ကို စတင်နေပြီဖြစ်ပြီး အဲဒီအပေါ် ရုပ်သံ လိုင်းရဲ့တုန့်ပြန်ပြောဆိုမှုကို စောင့်နေပါတယ်။

ဒါနဲ့ ပတ်သက်ပြီး မှတ်ချက်တစုံတရာပေးဖို့ တယ်လီကန်နယ်ကို ဆက်သွယ်ခဲ့ပေမဲ့ ပြန်လည် မတုံ့ပြန်ခဲ့ပါဘူး။

တစ်ချိန်တည်းမှာပဲ ကြည့်ရှုသူတွေအဖို့ အာရုံထွေပြားစရာဖြစ်လာပါတယ်။

"ကျွန်တော် ဒေါသထွက်မိတယ်" လို့ ဟာဗီယေးက ဝန်ခံပါတယ်။ "ဘာဆိုဘာကိုမှ ကြိုပြီးအသိပေးတာ မလုပ်ဘူး။ ပြီးတော့ ဘာကြောင့်လဲဆိုတာ ကျွန်တော် နားမလည်နိုင်ဘူး"

ရုရှားအစိုးရကျောထောက်နောက်ခံပေးထားတဲ့ သတင်းလိုင်း RT နဲ့ သတင်း‌အေဂျင်စီ၊ ရေဒီယို စပုညိ (Sputnik) တို့ဟာ ပြီးခဲ့တဲ့ ၃ နှစ်တာကာလအတွင်း နိုင်ငံတကာမှာသူတို့ရဲ့ထုတ်လွှင့်မှု တွေကို ချဲ့ထွင်ခဲ့ပါတယ်။ အာဖရိကတစ်လွှား၊ ဘော်လ်ကန်၊ အရှေ့အလယ်ပိုင်း၊ အရှေ့တောင်အာရှနဲ့ လက်တင်အမေရိကတို့မှာ အဲဒီလိုင်းတွေကနေ သတင်းတွေကို ထုတ်လွှင့်နေပါတယ်။

အဲဒီသတင်းလိုင်းအားလုံးကို အနောက်နိုင်ငံတွေမှာ ပိတ်ပင်ခဲ့တာနဲ့လည်း တိုက်ဆိုင်နေပြန်ပါတယ်။

၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလတုန်းက ယူကရိန်းကို အလုံးစုံကျူးကျော်တဲ့ ရုရှားစစ်ပွဲနောက်ပိုင်း အမေရိကန်၊ ဗြိတိန်၊ ကနေဒါနဲ့ ဥရောပသမဂ္ဂတလွှား RT ရုပ်သံလိုင်းထုတ်လွှင့်မှုကို ကန့်သတ်ပိတ်ဆို့တာတွေ ပြုလုပ်ခဲ့ပါတယ်။ ပိတ်ဆို့မှုတွေလုပ်တဲ့အထဲမှာ နည်းပညာကုမ္ပဏီကြီးတွေလည်း ပါဝင်ပါတယ်။ စစ်ပွဲနဲ့ ပတ်သက်တဲ့သတင်းအချက်အလက်အမှားတွေကိုထုတ်လွှင့်တယ်ဆိုတဲ့အချက်နဲ့ပါ။

အဲဒီလိုလုပ်ဆောင်မှုဟာ ၂၀၂၄ ခုနှစ်မှာတော့ ပိုမိုပြင်းထန်လာခဲ့ပါတယ်။ နိုင်ငံရဲ့အဖွဲ့အစည်းတွေအတွင်းမှာ "ပြည်သူ့ယုံကြည်မှု"ကို ထိခိုက်နစ်နာစေအောင် ကြိုးစားအားထုတ်မှုစွပ်စွဲချက်နဲ့ အယ်ဒီ တာချုပ် မာဂါရီတာဆီမန်ညံ အပါအဝင် RT အမှုဆောင်တွေကို အမေရိကန်အာဏာပိုင်တွေက ဒဏ်ခတ်အရေးယူခဲ့ပါတယ်။

သမ္မတရွေးကောက်ပွဲအတွင်း ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ဖို့ ကျယ်ပြန့်တဲ့လှုပ်ရှားမှုမှာ ကရင်မလင်နန်းတော်က နောက်ကွယ်ကနေ ကြိုးကိုင်နေတယ်လို့ စွပ်စွဲခံနေရချိန်မှာပဲ အဲဒီကန့်သတ်မှုတွေ ထွက်ခဲ့တာပါ။ RT ကတော့ သူတို့ပါဝင်ပတ်သက်တာမရှိဘူးလို့ ငြင်းဆိုခဲ့ပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ ကမ္ဘာတခြားနေရာတွေမှာတော့ RT ရဲ့ လွှမ်းမိုးမှုတွေဟာ ကျယ်ပြန့်လာပါတယ်။

၂၀၂၃ ခုနှစ်ကတည်းက RT ဟာ အယ်လ်ဂျီရီးယားမှာ ရုံးခွဲဖွင့်ထားခဲ့သလို၊ ဆားဘီးယားမှာလည်း ရုပ်သံလိုင်းဝန်ဆောင်မှု ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပါတယ်။ တရုတ်၊ အိန္ဒိယ၊ အရှေ့တောင်အာရှနဲ့ အာဖရိကတို့က သတင်းထောက်တွေကို ရုပ်သံလိုင်း၊ သတင်းပညာဆိုင်ရာသင်တန်းတွေကို အခမဲ့ဖွင့်လှစ်သင်ကြားပေးခဲ့ပါတယ်။

ရုပ်သံလိုင်းကတော့ အိန္ဒိယမှာလည်း ရုံးခွဲဖွင့်လှစ်မယ်လို့လည်း ထုတ်ပြန်ပါတယ်။ အဲဒီအတောအတွင်းမှာပဲ Sputnik ကလည်း အီသီယိုးပီးယားမှာ သတင်းခန်းတစ်ခုကို ဖေဖော်ဝါရီ လအတွင်းမှာ စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပါတယ်။

တချို့ဒေသတွေမှာ အနောက်နိုင်ငံတွေရဲ့ သတင်းမီဒီယာတွေ အားနည်းလာချိန်မှာ ဒါတွေ ပေါ်ထွက်လာတာဖြစ်ပါတယ်။ အသုံးစရိတ်ဖြတ်တောက်ခံရတာနဲ့ နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒဆိုင်ရာဦးစားပေးမှုအပိုင်းတွေမှာ အပြောင်းအလဲတွေတော့ တချို့ မီဒီယာတွေဟာ ဖြန့်ကြက်မှု လျှော့ချရတာ ဒါမှမဟုတ် ကမ္ဘာ့တချို့နေရာတွေကန တပ်ခေါက်ရတာတွေ ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။

လွန်ခဲ့တဲ့ ၂ နှစ်တုန်းက ဘီဘီစီကလည်း ဒီဂျစ်တယ်အခြေပြုဝန်ဆောင်မှုကို ဦးစားပေးလုပ်ဆောင်မှာကြောင့် အာရဗီရေဒီယိုအစီအစဥ်ကို ပိတ်ခဲ့ပါတယ်။ ဒီဂျစ်တယ်အခြေပြုဝန်ဆောင်မှုတွေဖြစ်တဲ့ အသံ၊ ဗီဒီယိုနဲ့ စာသားအခြေပြု သတင်းတွေကိုထုတ်လုပ်ဖို့ပါ။ ဂါဇာနဲ့ ဆူဒန်အတွက် အရေးပေါ်ရေဒီယိုအစီအစဥ်ကိုတော့ အဲဒီအချိန်က စတင်ထုတ်လွှင့်ပေးခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီနှစ်မှာပဲ ရုရှားရဲ့ Sputnik ရေဒီယိုနဲ့ အစီအစဥ်တွေဟာ လက်ဘနွန်မှာ ၂၄ နာရီ ဝန်ဆောင်မှု ပေးခဲ့ပြီး ဘီဘီစီ အာရဗီဘာသာစကားဌာန ထွက်ခွာသွားတဲ့ ‌ရေဒီယိုလှိုင်းရဲ့ လစ်ဟာမှုနေရာကို ရယူခဲ့ပါတယ်။

အဲဒီအတောအတွင်းမှာပဲ အမေရိကန်အစိုးရရန်ပုံငွေနဲ့ လည်ပတ်တဲ့ VOA အမေရိကန်အသံဟာလည်း ငွေကြေးဖြတ်တောက်ခံရမှုတွေကြောင့် ဝန်ထမ်းအများစု အလုပ်ရပ်နားခဲ့ရပါတယ်။

"ရုရှားက ရေလိုပဲ။ အင်္ဂတေချပ်မှာ အက်ကြောင်းမြင်တာနဲ့ စိမ့်ဝင်ဖို့လုပ်ပြီ'' လို့ စတန်းဖို့ဒ် တက္ကသိုလ်က နိုင်ငံရေးသိပ္ပံပညာရှင်၊ ဒေါက်တာ ကက်သရင်း စတုန်နာက ပြောပါတယ်။

ဒါပေမယ့်လည်း ရုရှားရဲ့နောက်ဆုံးကစားကွက်က ဘာလဲ ဆိုတဲ့မေးခွန်းကတော့ ကျန်နေပါတယ်။ ပြီးတော့ ကမ္ဘာ့အစီအစဉ်ကျနမှု အရွေ့ဖြစ်လာနေတဲ့ခေတ်မှာ ဒီဒေသတွေမှာ မီဒီယာအားကို အခုလို လျှို့လျှို့ဝှက်ဝှက်နေရာဝင်ယူဖို့ ကြိုးစားတာ ဘာသဘောဆောင်ပါသလဲ။

''ပေါင်းကြံ ပူးကြံဇာတ်လမ်းတွေကို သဘောခွေ့ကြသူတွေတောင် ကျလောက်မယ် မထင်ဘူး''

"အနောက်ကမ္ဘာအပြင်က နိုင်ငံတွေမှာ အမေရိကန်ဆန့်ကျင်ရေး ၊ အနောက်ဆန့်ကျင်ရေးနဲ့ နယ်ချဲ့ဝါဒဆန့်ကျင်ရေး အယူအဆ အကြွင်းအကျန်တွေဟာ ဉာဏဆိုင်ရာတွေးခေါ်သုံးသပ် ဆင်ခြင်မှုအပိုင်း၊ ယဥ်ကျေးမှုအပိုင်းနဲ့ အတွေးအခေါ် အယူအဆအပိုင်းမှာ အတော်လေးကို ရေခံမြေခံကောင်းနေသေးတယ်'' လို့ မန်ချက်စတာ တက္ကသိုလ်က ရုရှားလေ့လာရေးအထူးပြု ပါမောက္ခဖြစ်တဲ့ စတီဖန် ဟတ်ချ်ချင်းစ် ကပြောပါတယ်။

ဒီအချိန်မှာ ရုရှားတွေရဲ့ ဝါဒဖြန့်ချိမှုကလည်း ချက်ကျလက်ကျ ရှိနေပြန်တယ်လို့ သူက ပြန်ထောက်ပြပါတယ်။ မတူညီတဲ့ ဒေသတွေမှာ မတူညီတဲ့ အတွေးအခေါ်မူဝါဒပုံစံတွေအတိုင်း လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် ပြသတယ်လို့ဆိုရင်တောင် ရုရှားဟာ သူ ထုတ်ပြတဲ့အကြောင်းအရာတွေဟာ ပစ်မှတ်ထားတဲ့ပရိသတ်ဆီ ရောက်အောင် လုပ်ဆောင်တယ်လို့လည်း သူကဆိုပါတယ်။

RT ကို မြင်တဲ့အမြင်ကိုပဲ ကြည့်ကြည့်ပါ။ အနောက်နိုင်ငံတွေမှာတော့ သူ့ကို "ရုရှားအစိုးရကပါနေတဲ့ ရုပ်သံလိုင်း၊ သတင်းမှား ဝါဒဖြန့်လိုင်းလို့ မြင်မိကြပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ကမ္ဘာ့ တခြားနေရာတွေမှာတော့ ဒီရုပ်သံလိုင်းကို သူ့နည်းသူ့ဟန် အယ်ဒီတိုရီယယ်စံနှုန်းတွေနဲ့ တရားဝင်လည်ပတ်နေတဲ့ရုပ်သံလိုင်းလို့ မြင်ကြလေ့ရှိပါတယ်'' သူက ပြောပါတယ်။

''သတင်းအမှားတွေကို ယုံလေ့ရှိတဲ့ ပေါင်းကြံ ပူးကြံဇာတ်လမ်းတွေကို သဘောခွေ့ကြသူတွေတောင် ကျလောက်မယ် မထင်ဘူး"

ဒါက ဒေါက်တာ ရိုင် ကရီလီ မြင်တဲ့အမြင်ဖြစ်ပါတယ်။ သူဟာ ဂလက်စ်ဂိုးတက္ကသိုလ်ရဲ့ နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေးပညာ ကထိကဆရာတစ်ဦးဖြစ်ပြီး RT ရဲ့ ကမ္ဘာ့အကြောင်းထုတ်လွှင့်မှုတွေဟာ ကျယ်ပြန့်တဲ့ပရိသတ်ကို ဆွဲဆောင်နိုင်လိမ့်မယ်လို့ သူက ယုံကြည်ပါတယ်။

"အနောက်ကမ္ဘာရဲ့လက်ချက်လို့ အယုံသွင်းခံထားရပြီးတော့ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာမတရားမှုတွေ ဒါမှမဟုတ် ဖြစ်ရပ်တွေကို တကယ့်ကို နက်နက်နဲနဲစိုးရိမ်ကြတဲ့သူတွေကိုတော့ သူတို့ဘက် ယိမ်းလာအောင် လုပ်နိုင်မှာပါ''

'ခြေသံလုံလုံနဲ့ ကြိုးကိုင်ခြယ်လှယ်ခြင်း'

အပေါ်ယံကြည့်ရင် RT ရဲ့ နိုင်ငံတကာသတင်းစာမျက်နှာပုံစံဟာ အဆင့်မီသတင်း ဝက်ဘ်ဆိုက်ပုံနဲ့ တူပြီး သတင်းအချို့ဖော်ပြမှုမှာ တိတိကျကျ အစီရင်ခံဖော်ပြတာနဲ့တူပါတယ်။ "လှည့်စားဖို့ တကယ့်ကို ပါးပါးနပ်နပ်နဲ့ လုပ်ထားတာ'' လို့ ပွင့်လင်းတက္ကသီလာ(The Open Universiry) က နိုင်ငံရေးနဲ့ နိုင်ငံတကာလေ့လာရေး အကြီးတန်းကထိက ဒေါက်တာ ပရီရှပ်စ် ချက်တာဂျီး-ဒူဒီက ပြောပါတယ်။ သူက ပါမောက္ခ ဟတ်ချင်စ်၊ ဒေါက်တာကရီလီအပါအဝင် အခြားသူတွေနဲ့အတူ RT အကြောင်း စာအုပ်ရေးခဲ့သူပါ။

သူနဲ့ အခြားလုပ်ဖော်ကိုင်ဘက်တွေဟာ ၂၀၁၇ ခုနှစ်၊ မေလနေ ၂၀၁၉ ခုနှစ် မေလအတွင်း RT ရဲ့ နိုင်ငံတကာသတင်းတို ဖော်ပြမှုကို သုတေသနလုပ်ခဲ့ပါတယ်။ ပုံဖော်ချင်တဲ့အကြောင်းအရာတွေကို ပုံပေါ်အောင် ဘယ်လိုသတင်းအကြောင်းအရာတွေကို ဖော်ပြပြီး ဘယ်အကြောင်းတွေကို ချန်လှပ်ခဲ့တယ်ဆိုတာ သူတို့လေ့လာကြတာပါ။

ဥပမာအနေနဲ့ဆိုရင်တော့ ဥရောပနိုင်ငံတွေမှာ လူမှုအုံကြွမှုလိုအကြောင်းအရာတွေဖြစ်တဲ့အခါ ဦးစားပေးဖော်ပြတာမျိုးနဲ့ ရုရှားပြည်တွင်းအရေးဖော်ပြတဲ့နေရာမှာမကြာခဏဦးစားပေးမှု တစ်ခုကတော့ တိုင်းပြည်ရဲ့ စစ်တပ် လေ့ကျင့်ရေးတွေဖြစ်တာကို သုတေသနပြုသူတွေက တွေ့ရှိခဲ့ပါတယ်။

၂၀၁၄ ခုနှစ်မှာ ရုရှားက ခရိုင်းမီးယားဒေသကို ကျူးကျော်သိမ်းပိုက်ခဲ့တဲ့ ဖြစ်ရပ်မှာ စစ်တပ် ပါဝင်မှု အခန်းကဏ္ဍကို ငြင်းဆိုပြီး ငြိမ်းချမ်းတဲ့ "ပြန်လည်ပေါင်း စည်းရေး" လို့ သရုပ်ဖော်တာမျိုး မှားယွင်းတဲ့ပြောဆိုချက်တွေကို သတင်းဖော်ပြခဲ့ပါတယ်။ ပြီးတော့ RT ဟာ ၂၀၂၂ ခုနှစ်အတွင်း ယူကရိန်းကို အလုံးစုံကျူးကျော်တဲ့စစ်ပွဲဆင်နွှဲကတည်းက ကျူးလွန်ခဲ့တဲ့ ရုရှားစစ်ရာဇဝတ်မှုတွေ သက်သေတွေကိုလည်း သေသေသပ်သပ် ပယ်ချထားပါတယ်။

၂၀၁၄ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လမှာ မလေးရှားလေကြောင်းလိုင်း လေယာဥ် MH17 ပစ်ချခံရမှုမှာ ယူကရိန်းကို အပြစ်တင်တဲ့ မျက်မှောက်ရေးရာသုံးသပ်သူတွေပါတဲ့ သတင်းတွေကို RT ထုတ်လွှင့်ခဲ့ပါတယ်။ ( လေယာဥ်ပစ်ချမှုအတွက် ရုရှားမှာ တာဝန်ရှိတယ်လို့ ကုလသမဂ္ဂလေကြောင်းဆိုင်ရာအဖွဲ့က သုံးသပ်ထားပြီး နိုင်ငံတကာစုံစမ်းစစ်ဆေးသူတွေကလည်း ရုရှားဟာ သူ့ရဲ့ဒုံးကျည်စနစ်တစ်ခုကို ယူကရိန်းအရှေ့ပိုင်းက သိမ်းပိုက်ခံနယ်မြေကိုပို့ခဲ့ပြီး ရုရှားယိမ်း ခွဲထွက်ရေးသမားတွေက အဲဒီဒုံးကျည်ကိုသုံးပြီး လေယာဉ်ကို ပစ်ခဲ့တယ်ဆိုတာကို တွေ့ခဲ့ပါတယ်)

ဒီနေရာမှာ စိတ်ဝင်စားစရာကိစ္စက ဒီလိုသတင်းဖော်ပြမှုတွေအပေါ် ပရိတ်သတ်တွေရဲ့အမြင်ဖြစ်ပါတယ်။

၂၀၁၈ ခုနှစ်ကနေ ၂၀၂၂ ခုနှစ်အတွင်း သုတေသီတွေဟာ ဗြိတိန်နိုင်ငံထဲ RT ရုပ်သံလိုင်း ပြသခွင့် အလုပ်ခင်တုန်းက ကြည့်သူ လူပေါင်း ၁၀၉ ဦးကို အင်တာဗျူးကြည့်ခဲ့ပါတယ်။ "RT ကဘက်လိုက်တယ်" လို့ သူတို့ခံစားခဲ့ရတာကို အများစုက ပြောပြတာကို တွေ့ရှိခဲ့ပေမယ့်လည်း အစစ်အမှန်မဟုတ်တဲ့အရာမှ အမှန်တရားကို ပိုင်းခြားနိုင်ခဲ့ကြတယ်လို့ ပြန်ဖြေကြားခဲ့ကြတဲ့အကြောင်း ဒေါက်တာ ချက်တာဂျီး-ဒူဒီက ပြောပါတယ်။

ဒါပေမဲ့လည်း "ပရိသတ်က RT ဘက်လိုက်တယ်ဆိုတဲ့ဟာ၊ မရိုးသားတဲ့ သတင်းတွေက ဘယ် ကနေလာတယ်ဆိုတာကိုတိကျတဲ့ နည်းလမ်းတွေကို သေချာပေါက်သိမြင်ခြင်းမရှိပါဘူး" လို့ သူ့ရဲ့သုတေသနပေါ်အခြေခံပြီး သူက ပြောပါတယ်။

ရုရှားက အာဖရိကကို ပြန်ပြီး အာရုံစိုက်တာ ဘာကြောင့်လဲ

ပါမောက္ခ ဟတ်ချ်ချင်းစ်ရဲ့ အပြောအရဆိုရင် ရုရှားအစိုးရရဲ့ အကြီးမားဆုံး မီဒီယာ ခြေဆန့်မှုဟာ အာဖရိက ဖြစ်နေပါတယ်။

Sputnik အတွက် သတင်းစီမံခန့်ခွဲမှုစင်တာအသစ်တစ်ခုဖွင့်ပွဲအတွက် ရုရှားအာဏာပိုင်တွေဟာ ဖေဖော်ဝါရီလအတွင်းမှာ အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံကို ခရီးသွားခဲ့ပါတယ်။ Sputnik ဟာ အာဖရိကရဲ့ နေရာအများအပြားမှာ အီသီယိုးပီးယားရဲ့ တရားဝင်ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်တဲ့ အမ်ဟာရစ်အပါအဝင် အင်္ဂလိပ်နဲ့ ပြင်သစ်ဘာသာစကားတို့နဲ့ ရုပ်သံထုတ်လွှင့်နေနှင့်ပြီးသားလည်း ဖြစ်ပါတယ်။

လန်ဒန်၊ ပါရီ၊ ဘာလင်နဲ့ အမေရိကန်နယ်မြေတွေက ရန်ပုံငွေတွေကနေ ဦးတည်ချက်ပြောင်းလဲမှုနဲ့ အတူ ပြင်သစ်စကားပြောတဲ့ အာဖရိကန်နိုင်ငံတွေကို ပြင်သစ်ဘာသာနဲ့ ထုတ်လွှင့်ပေးတာမျိုး RT က ပစ်မှတ်ထားတဲ့ပုံစံပြောင်းလဲခဲ့ပါတယ်။

RT ဟာ အာဖရိကမှာ ဗျူရို ၇ ခုအထိ ထားထားတယ်လို့ ရုရှားအစိုးရပိုင်မီဒီယာက ပြီးခဲ့တဲ့နှစ်တုန်းက ထုတ်ပြော ခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒီအရေအတွက် ပမာဏကို သီးခြားအတည်မပြုနိုင်ပါဘူး။

နယ်ချဲ့ဝါဒီ မလိုလားမှု၊ နယ်ချဲ့ခံယူချက်မလိုလားမှု၊ စစ်အေးကာလအတွင်း လွတ်မြောက်ရေး လှုပ်ရှားမှုတွေအတွက် တစ်ချိန်က ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုရဲ့ အထောက်အပံ့တွေကြောင့် အာဖရိကန်အများစုက ရုရှားတွေအပေါ်မှာ ရင်းနှီးကျွမ်းဝင်တဲ့အမြင်ရှိနှင့်နေပြီးဖြစ်ပါတယ်။

အဲဒီအသစ်အာရုံစိုက်မှုနဲ့အတူ အနောက်နိုင်ငံတွေရဲ့ လွှမ်းမိုးမှုကိုအားနည်းအောင်လုပ်ကာ သူ့လုပ်ဆောင်ချက်တွေအပေါ် ထောက်ခံမှုကို တည်ဆောက်တာနဲ့ စီးပွားရေးဆက်နွယ်မှုတွေကို တည်ဆောက်တာလို့ ဒေါက်တာ ကရီလီက ထောက်ပြပါတယ်။

အာဖရိကန်သတင်းထောက်တွေအတွက် RT က ပေးတဲ့သင်တန်း ဘာတွေ သင်ကြားလဲ

အာဖရိကန်သတင်းထောက်တွေနဲ့ ဘလော့ကာတွေအတွက် ရည်ရွယ်ပြီး အွန်လိုင်းသင်တန်းကို RT က ဖွင့်လှစ်ခဲ့တဲ့အခါမှာတော့ ဘီဘီစီရဲ့ Global Disinformation Unit ကလည်း လေ့လာနိုင်ဖို့အတွက် တက်ရောက်ခဲ့ပါတယ်။

"ကျွန်တော်တို့ဟာ သတင်းအချက်အလက်အမှားတွေဖြန့်ဖြူးတာ ဘယ်တော့မှ မလုပ်မိခဲ့သလို အကောင်းဆုံး အချက်အလက်စစ်ဆေးနိုင်တဲ့သတင်းဌာနတွေထဲက တစ်ခုဖြစ်တယ်" လို့ RT ရဲ့ ညွှန်ကြားရေးမှူး အလက်ဇီ နီကိုလော့ဗ်က သင်တန်းသားတွေကို ပြောပါတယ်။

သင်ခန်းစာတစ်ခုမှာဆိုရင် သတင်းအချက်အလက်အမှားတစ်ခုကို ဘယ်လို တန်ပြန်မလဲဆိုတာကိုပါ သင်ခဲ့တာရှိပါတယ်။

ရုရှားကျောထောက်နောက်ခံပေးခဲ့တဲ့ အာဆတ်အာဏာရှင်လက်ထက် ၂၀၁၈ ခုနှစ်အတွင်း ဆီးရီးယားရဲ့ ဒူးမာမြို့အတွင်းက ဓါတုလက်နက်နဲ့ တိုက်ခိုက်ခံရမှုကို သင်တန်းဆရာက နမူနာပြခဲ့ပါတယ်။ သူက အဲဒါဟာ ''ကိုလိုနီတွေရဲ့ သတင်းအမှားလုပ်မှု နမူနာတစ်ခု'' လို့ ပြောပါတယ်။

အဲဒီတိုက်ခိုက်မှုကို ဆီးရီးယား လေတပ်က လုပ်ဆောင်ခဲ့တယ်လို့ ဓါတုလက်နက်များပိတ်ပင်တားဆီးခြင်းအဖွဲ့အစည်းက ၂ နှစ်ကြာအောင် စုံစမ်းစစ်ဆေးခဲ့တဲ့ တွေ့ရှိချက်ကို မျက်ကွယ်ပြုပြီး အခုလိုပြောခဲ့တာပါ။

၂၀၂၂ ခုနှစ်အတွင်း ယူကရိန်းနိုင်ငံ၊ ဘူချာမြို့မှာ ရုရှားတပ်တွေကြောင့် အရပ်သားတွေ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံခဲ့ရတာကိုလည်း "အများစုသိကြတဲ့အတုအယောင်" လို့ပြောပြီး သင်တန်းပေးသူက ပယ်ချခဲ့ပါတယ်။ (ဒါပေမဲ့ အဲဒီဖြစ်ရပ်မှာ ရုရှားတပ်ဖွဲ့ဝင်တွေမှာ တာဝန်ရှိတယ်လို့ ကုလသမဂ္ဂနဲ့ လွတ်လပ်တဲ့အဖွဲ့အစည်းတွေက အထောက်အထားတွေနဲ့ပြောထားပါတယ်။)

သင်တန်းမှာပါဝင်ခဲ့ကြသူတွေနဲ့ စကားပြောတဲ့အခါ အများစုကတော့ အဲဒီလိုအရာတွေအပေါ် အံ့သြကြတဲ့ပုံမျိုး မတွေ့ရသလို၊ အချို့ကတော့ စံနှုန်းရှိတဲ့ နိုင်ငံတကာရုပ်သံထုတ်လွှင့်သူ CNN နဲ့ အယ်လ်ဂျာဇီးယားတို့လိုမျိုးလို RT ကို သူတို့ ယုံကြည်ခဲ့တယ်လို့ ဘီဘီစီကိုပြောပါတယ်။

၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလမှာ အီသီယိုးပီးယားက သတင်းထောက်ကို ကျွန်မတို့ အင်တာဗျူးတဲ့အ ခါမှတော့ ဘူချာသတ်ဖြတ်မှုကို RT ရဲ့ သဘောထားပုံစံအတိုင်း "လုပ်ဇာတ်"လို့ သုံးနှုန်းပြောဆိုခဲ့ပါတယ်။ သူတို့ရဲ့ဆိုရှယ်မီဒီယာ ပရိုဖိုင်ပုံတွေကလည်း ပူတင်ရဲ့ ဓာတ်ပုံကို တင်ထားကြပါတယ်။

ဆီရီယာ လီယွန်နိုင်ငံက သတင်းထောက်တစ်ယောက်က သတင်းအမှားနဲ့ လုပ်ကြံသတင်းတွေရဲ့ အန္တရာယ်ကို အသိအမှတ်ပြုမိပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီအချိန်တုန်းကတော့ သတင်းတိုက်တိုင်းဟာ သူတို့ ကိုယ်ပိုင် "သတင်းတန်ဖိုးနဲ့ သတင်းပုံစံ"မျိုးတွေရှိကြတယ်လို့ မှတ်ချက်ပေးပြောဆိုပါတယ်။

အရှေ့အလယ်ပိုင်းကစလို့ လက်တင်အမေရိကတလွှား

အရှေ့အလယ်ပိုင်းမှာတော့ RT နဲ့ Sputnik အာရဗီလို ရုရှားနိုင်ငံပိုင်မီဒီယာတွေဟာ အစ္စရေး-ဂါဇာ စစ်ပွဲနဲ့ ပတ်သတ်ပြီးဖော်ပြရာမှာ ပါလက်စတိုင်းထောက်ခံသူတွေရဲ့ စိတ်ပါဝင်စားမှုကို အံဝင်ဂွင်ကျ စီမံထားတာလို့ ပါမောက္ခ ဟတ်ချ်ချင်းစ်က ပြောပါတယ်။

လက်တင်အမေရိကားအပါအဝင် အခြားနေရာတွေမှာလည်း ချဲ့ထွင်ပြီးရောက်ရှိနိုင်ဖို့ RT က အားထုတ်နေတာပါ။

RT ကို ဒေသတွင်းနိုင်ငံ ၁၀ ခုမှာ အခမဲ့ထုတ်လွှင့်ပေးနေတယ်လို့ သူ့ရဲ့ဝက်ဆိုက်မှာဖော်ပြထားပါတယ်။ အာဂျင်တီးနား၊ မက္ကဆီကို၊ ဗင်နီဇွဲလားစတဲ့ နိုင်ငံတလွှားမှာလည်း ရှိပါတယ်။ ကေဘယ်လ် ရုပ်မြင်သံကြားအနေနဲ့တောင် အခြား ၁၀ နိုင်ငံမှာ ရှိနေပါတယ်။

နိုင်ငံတကာသတင်းတွေကို စပိန်ဘာသာနဲ့ အခမဲ့တယ်လီဗီးရှင်းကနေကြည့်နိုင်အောင် ထုတ်လွှင့်တာဟာ RT ရဲ့ အောင်မြင်မှု တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းလို့ ကျူဘား-မက္ကဆီကန် သမိုင်းနဲ့ နိုင်ငံရေးသိပ္ပံပညာရှင်၊ အစိုးရနဲ့ နိုင်ငံရေးနဲ့ဆိုင်တဲ့ သုတေသနပညာ ပညာရှင်အဖွဲ့က သုသေတန ပြုသူ ဒေါက်တာ အာမန်ဒို ချာကွေချီဒါ (ပြည်သူ့နီတိနဲ့ ဒီမိုကရက်တစ်ယဥ်ကျေးမှုမြှင့်တင်ခြင်းကို အလေးပေး လေ့လာသူ)က ပြောပါတယ်။

ပြီးတော့ RT ကို ယူကျူ ကလည်း ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ မတ်လကတည်းက ကမ္ဘာတ၀န်းလုံးမှာ ပိတ်ပင် ထားပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ RT ရဲ့ ရုပ်သံတွေဟာ ယူကျူမှာ တနည်းတဖုံနဲ့ တက်လာနေတုန်းဖြစ်ပါတယ်။

အာဂျင်တီးနားနိုင်ငံက အသက် ၅၂ နှစ်အရွယ် လက်သမား အနီဘယ်လ် ဘိုင်ဂေါရီယားက RT တီဗီ ရဲ့အစီအစဥ်အပိုင်းတွေကို ပြန်ဖမ်းယူပြီး သူ့ရဲ့ယူကျူမှာ သူ့ရဲ့သဘောထားမှတ်ချက်ရုပ်သံတွေနဲ့အတူ ပြန်တင်ပါတယ်။

"ဘွေနို အေးရိစ်မှာဆိုရင် သတင်းတွေက မြို့ထဲက ကိစ္စတွေကို သတင်းလုပ်နေတာကနေ မထွက်ဘူး'' လို့ သူက ဝေဖန်ပါတယ်။ ''RT ကကျတော့ လက်တင်အမေရိကားတလွှား စုံတယ်။ ကမ္ဘာ့သတင်းတွေလည်း ပါတယ်လေ''

"လူတိုင်းမှာ သူတို့ယုံကြည်ရာဟာ အမှန်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်ပိုင်ခွင့်ရှိတယ်"

သက်ရောက်မှု ဘယ်လောက်ရှိလဲ

အခြေခံအားဖြင့် ကမ္ဘာတဝန်းမှာ ရုရှားအစိုးရ ကျောထောက်နောက်ခံပေးထားတဲ့ မီဒီယာတွေရဲ့ အကျိုးသက်ရောက်မှုကို တိုင်းတာပြဖို့က ခက်ခဲပါတယ်။

RT ကတော့ နိုင်ငံပေါင်း ၁၀၀ ကျော်မှာ ကြည့်ရှုသူပေါင်း သန်း ၉၀၀ ကျော် RT တီဗီကို အသင့်ကြည့်ရှုနိုင်သလို၊ ၂၀၂၄ ခုနှစ်အတွင်း RT ရဲ့ သတင်းနဲ့ အကြောင်းအရာတွေဟာ အွန်လိုင်းကကြည့်ရှုသူ ၂၃ ဘီလျံကို ဆွဲဆောင်နိုင်ခဲ့တယ်လို့ ပြောပါတယ်။

"သတင်းကို စားသုံးကြည့်ရှုနိုင်ဖို့ လုပ်ထားတာကို ပြောပြီး ဒါဟာ တကယ့်ပရိသတ်ပမာဏပါ ဆိုတာ ပြောဖို့တော့ ခက်မယ်ထင်တယ်'' လို့ ကိုပင်ဟေဂင် တက္ကသိုလ်က သတင်းအချက်အလက်ဆက်သွယ်ရေး ပါမောက္ခ ရက်စ်မက် ကလိ့စ် နေလ်ဆင်က ထောက်ပြပါတယ်။

အဲဒီသန်း ၉၀၀ သောကြည့်ရှုနိုင်သူအရေအတွက်ဟာ "မဖြစ်နိုင်ခြေများတယ်" လို့ သူက ပြောပြီး အွန်လိုင်းကြည့်ရှုသူဆိုတာက အလွယ်လေး ပြောင်းလို့ရတဲ့ ကိန်းဂဏန်းအရေအတွက်မျိုးဖြစ်တယ်လို့ သူက ထောက်ပြပါတယ်။

လူ ဘယ်လောက်အထိ ဖြန့်ကြက်နိုင်တယ်ဆိုတာကို ပြောဖို့ ခက်ခဲတယ်ဆိုတာကို ဒေါက်တာချက်တာဂျီး-ဒူဒီ က သဘောတူပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ရုရှားအနေနဲ့အောင်မြင်မှုရနိုင်တဲ့ အကြောင်းအရာတစ်ခုကိုတော့ သူက ထောက်ပြပါတယ်။

ဆီနီဂေါကနေ ဆူဒန်အရှေ့ဘက်အထိ ဆန့်တဲ့ အာဖရိကက ဆဟီဒေသမှာဆိုရင် ပထဝီဝင်အနေအထားရ ခက်ခဲတာမျိုးဖြစ်တာတောင် အဲဒီမှာ ရုရှားရဲ့ စစ်ဘက်ရေးရာ ခြေလက်ဆန့်နိုင်မှုကို ''လူထုဆီကနေ တင်းခံမှု သိသိသာသာလျော့ကျ'' ခဲ့တယ်လို့ သူက ပြောပါတယ်။ (ရုရှားကတော့ မာလီ၊ ဘာကီနာဖာဆိုနဲ့ နီဂျဲ တို့လို နိုင်ငံတွေက စစ်အုပ်စု ခေါင်းဆောင်းတွေကို ထောက်ကူတာလို့ပဲပုံဖော်ထားပါတယ်)

ယူကရိန်းအပေါ်ကျူးကျော်တာ မှန်ကန်တယ်လို့ဆိုတာ သက်သေထူဖို့ ရုရှားဘက်က ပုံဖော်တဲ့ နောက်ထပ် တစ်ချက်လည်း ရှိပါတယ်။ နေတိုးအဖွဲ့ရဲ့ အရှေ့စူး ဖြန့်ကြက်မှုလုပ်နေတယ်လို့ ရုရှားက ပုံဖော်နေတာပြီဖြစ်ပြီး နေတိုးနဲ့ ယူကရိန်းကြားက မဟာမိတ်ဆက်ဆံရေး ခိုင်သထက် ခိုင်လာတာဟာ သူ့အဖို့ ယူကရိန်းကို ကျူးကျော်ဖို့ ဖြစ်စေခဲ့တယ်ဆိုတဲ့အချက်ပါ။ အဲဒါကိုလည်း "လုံခြုံရေးခြိမ်းခြောက်မှု" လို့ ခေါင်းစဥ်တပ်ထားပြီး "ကိုယ်တိုင်ခုခံကာကွယ်ရေး" လို့ ရုရှားက သရုပ်ဖော်ခဲ့ပါတယ်။

ဒါကို အနောက်ကမ္ဘာမှာ ပြန်လည် တုံ့ပြန်ခဲ့ပေမဲ့ ကမ္ဘာ့တောင်ခြမ်းမှာတော့ ဒီမှားယွင်းပြောဆိုမှုက ဝဲဂယက်လှိုင်းဟာ မပြယ်သေးပါဘူး။

"သွားတဲ့လမ်းကြောင်းက... ပြောချင်တဲ့အကြောင်းကို အထူးသဖြင့် မက္ကဆီကိုနဲ့ လက်တင်အမေရိကလိုနေရာမျိုးမှာ ပညာရှင် အဝန်းအဝိုင်းအထိ ရောက်သွားအောင် လုပ်တာပါပဲ'' လို့ နေတိုးချဲ့ထွင်မှု အကြောင်းပြချက်နဲ့ပတ်သက်ပြီး ဒေါက်တာ ချာကွေချီဒါက ပြောပါတယ်။

ကမ္ဘာ့တောင်ခြမ်း ခေါင်းဆောင်တချို့ဟာ ယူကရိန်းအပေါ် ရုရှားရဲ့ ကျူးကျော်တဲ့စစ်ပွဲနဲ့ ပတ်သတ်ပြီး ရှုတ်ချဖို့အတွက် တွန့်ဆုတ်နေကြဆဲဖြစ်ပါတယ်။ ၂၀၂၂ ခုနှစ်မှာ ရုရှားရဲ့အလုံးစုံကျူးကျော်စစ်အတွက် ကုလသမဂ္ဂအထွေထွေညီလာခံမှာ ပထမဆုံး မဲခွဲခဲ့ချိန် နိုင်ငံအများစုက အဲဒီအပေါ်ရှုတ်ချပေမယ့် ၅၂ နိုင်ငံကတော့ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ကန့်ကွက်မဲပေးတာ၊ မဲမပေးပဲနေတာ ဒါမှမဟုတ် မဲမပေးရအောင် ‌ရှောင်ကြဉ်တာမျိုးတွေ လုပ်ခဲ့ကြပါတယ်။ အဲဒီထဲမှာ ဘိုလီဗီးယား၊ မာလီ၊ နီကာရာကွာ၊ တောင်အာဖရိကနဲ့ ယုဂန္ဓာနိုင်ငံတို့ ပါဝင်ပါတယ်။

ဒေါက်တာ ကရီလီကတော့ ရုရှားရဲ့နောက်ဆုံး ကစားကွက်ဘာလဲဆိုတဲ့အပေါ် သူ့ကိုယ်ပိုင် အယူအဆ ရှိနေပါတယ်။

"ကမ္ဘာ့တောင်ဘက်ပိုင်းကို ကာကွယ်ပေးနေသူ တစ်ဦး၊ အနောက်ကမ္ဘာရဲ့ရန်လိုမှုအကြားမှာ သူသည်လည်းပဲ နစ်နာသူတစ်ဦးပါပဲဆိုတာ ပုံဖော်ပြီး ကမ္ဘာ့စင်မြင့်ထက်မှာ သူ တစ်ကိုယ်တည်း အထီးကျန်ဖြစ်နေတာကို လျှော့ချနိုင်ဖို့ (ကရင်မလင် ကြိုးစားနေတာ)ပါ"

ဒါပေမဲ့ သူ သတိပေးတဲ့ အန္တရာယ်က '' RT နဲ့ ရုရှားရဲ့ တခြားသောသတင်းအမှား အားထုတ်မှု တွေဟာ လစ်ဘရယ် ဒီမိုကရစီ စနစ်မှာ ဘယ်နေရာ ဟာကွက် ပျော့ကွက် ရှိမလဲဆိုတာကို အနံခံ နေတယ်။ တဖက်မှာလည်း ယူကရိန်းကို ကျူးကျော်မှုကို သာမန်ဖြစ်ရိုးဖြစ်စဉ်လိုလုပ်ပြီး ရုရှား ဟာ ခေါင်းဆောင်တစ်ယောက်တည်းက အာဏာကို ချုပ်ကိုင်ထားတဲ့ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံမဟုတ်ပါဘူးဆိုတာမျိုးကို ကမ္ဘာ့နိုင်ငံရေးဇာတ်ခုံမှာ ကပြအသုံးတော်ခံနေတာ''

အခုဆောင်းပါးထဲမှာပါတဲ့ စွပ်စွဲချက်တွေနဲ့ ပတ်သက်ပြီး တုန့်ပြန်ဖြေကြားဖို့ မေးမြန်းတဲ့အခါ "ကမ္ဘာတဝန်းမှာဖြန့်ကြက် ချဲ့ထွင်နေတာကတော့ ဟုတ်ပါတယ်'' လို့ လို့ RT က ပြောပါတယ်။

နောက်ထပ်အသေးစိတ်အချက်တွေကိုတော့ မှတ်ချက်ပေးဖို့ ငြင်းပယ်ခဲ့ပါတယ်။

Sputnik ကတော့ မှတ်ချက်ပေးဖို့ တောင်းဆိုမှုကို ဘာမှမတုန့်ပြန်ပါဘူး။

နောက်ဆုံးမှာတော့ ရုရှားရဲ့နိုင်ငံအဆင့်ပါဝင်တဲ့လှုပ်ရှားဆောင်ရွက်မှုတွေကို အလေးထားဖို့ရာ သင့်တယ်လို့ ပါမောက္ခ ဟတ်ချ်ချင်းစ်က ယုံကြည်ပါတယ်။ အထူးသဖြင့်တော့ အနာဂတ်ကမ္ဘာ့ရေးရာတွေနဲ့ ဒီမိုကရေစီအရေးနဲ့ပတ်သက်တဲ့ အကြောင်းအရာတွေမှာပါ။

အနောက်ကမ္ဘာဟာ မီဒီယာရန်ပုံငွေဖြတ်တောက်လိုက်ပြီး မီဒီယာကဏ္ဍအပေါ် အလေးမထားတော့တာဟာ ရုရှားနေ့စဥ် RT လိုမျိုး သတင်းဌာနတွေအတွက် ကစားကွက်ပြစရာ ဖြစ်သွားနိုင်တယ်လို့ သူက ယုံကြည်ပါတယ်။

"ပြောရရင် ကစားပွဲမှာ ကွင်းသာ အကွက်သာတယ်ဆိုရုံပဲ ရှိပါသေးတယ်။ အနိုင်အရှုံးပွဲ မဟုတ်သေးပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ မိနစ် ၉၀ အတွင်းမှာ မရှုံးဖို့တော့ လိုတာပေါ့လေ''

ထိပ်ဆုံးဓာတ်ပုံ ခရစ်ဒစ် - MLADEN ANTONOV/AFP via Getty