Gwyliau a dathliadauSymbolaeth a nodweddion addoli'r Pesach

Gwaed – Dywedodd Duw wrth Moses y dylai’r Israeliaid roi gwaed oen ar ddrysau eu tai er mwyn i Dduw allu mynd heibio eu tai nhw a’u harbed rhag y plâu. Dyma darddiad yr enw Saesneg ar yr ŵyl, sef 'Passover'.

Matzah – fe wnaeth y Pharo ildio yn y diwedd, a dywedodd wrth Moses a’r Israeliaid am fynd ar unwaith. Aethan nhw ar gymaint o frys fel na chafodd eu bara amser i godi. Dyma pam mae Iddewon yn bwyta bara croyw o’r enw matzah yn ystod y Pesach. Mewn llawer o gartrefi Iddewig, mae plant yn mwynhau chwilio am surdoes sydd wedi ei adael ar ôl.

Plât y Seder – ar noson gyntaf y Pesach, mae gwasanaeth arbennig o’r enw Seder yn cael ei gynnal yn ystod pryd o fwyd i’r teulu yn y cartref. Mae plât y Seder yn cynnwys:

• asgwrn oen
• wy wedi ei rostio
• llysieuyn gwyrdd i’w drochi mewn dŵr a halen
• perlysiau chwerw wedi eu gwneud o ruddygl poeth
• charoset – past wedi’i wneud o afalau wedi eu torri’n fân, cnau Ffrengig a gwin
• letys romaine (yr ail ddogn o berlysiau chwerw)

Ar y bwrdd, mae tri matzah (matzot yw'r enw lluosog) ar ben ei gilydd. Ar ddechrau’r Seder, mae’r matzah sydd yn y canol yn cael ei dorri ac mae’r darn mwyaf yn cael ei guddio. Yn ystod y Seder, mae’r plant yn chwilio amdano. Mae’r plentyn sy’n dod o hyd iddo’n cael gwobr fach.

Gwin – mae pedwar gwydr bach o win yn cynrychioli’r pedwar mynegiant o ryddid, ac yn symbol o’r Israeliaid yn cael eu harwain o’u caethiwed. Mae’r gwin yn arwydd o lawenydd a hapusrwydd. Mae cwpan arall o win yn cael ei osod ar y bwrdd ac mae’r drws yn cael ei adael ar agor ar gyfer y proffwyd Elias. Mae Iddewon yn credu bydd Elias yn ailymddangos i gyhoeddi dyfodiad y Meseia ac y bydd yn gwneud hynny yn ystod y Pesach.

Clustog – gyda’r nos bydd stori’r Israeliaid yn dianc o’r Aifft yn cael ei hadrodd. Mae gan bawb sydd yn y Seder glustog i bwyso arni. Yn yr hen amser roedd pobl arfer â lledorwedd ar glustogau wrth fwyta. Pwrpas yr arferiad hwn yw atgoffa’r Iddewon eu bod yn bobl rydd erbyn hyn, ac nid yn bobl gaeth.

Exodus – mae Haggadah y Pasg Iddewig yn adrodd stori’r Israeliaid yn gadael yr Aifft. Mae disgwyl i bawb ddychmygu ei hun yn cael ei ryddhau o’r Aifft. Mae’r noson, sy’n cynnwys straeon a chaneuon, yn gyfuniad o lawenydd a thristwch. Dydy Iddewon ddim yn anghofio eu bod wedi bod yn bobl gaeth ar un adeg, ond maen nhw hefyd yn dathlu eu rhyddid.