Iaith ac arddull - rhan 1
Yn aml, mae gofyn i ti ddadansoddi sut awyrgylch neu berthynas sy’n cael ei chyfleu mewn detholiad o’r nofel. Ystyria pa nodweddion arddull sy’n cyfrannu at yr awyrgylchoedd hyn:
| Cadarnhaol | Negyddol |
| hapus | trist |
| cyfeillgar | bygythiol |
| annwyl | sinistr |
| gofalgar | digalon |
| gwarchodol | ofnus |
| cariadus | hiraethus |
| rhamantus | brawychus |
| cyfforddus | anghyfforddus |
| bodlon | ansicr |
| Cadarnhaol | hapus |
|---|---|
| Negyddol | trist |
| Cadarnhaol | cyfeillgar |
|---|---|
| Negyddol | bygythiol |
| Cadarnhaol | annwyl |
|---|---|
| Negyddol | sinistr |
| Cadarnhaol | gofalgar |
|---|---|
| Negyddol | digalon |
| Cadarnhaol | gwarchodol |
|---|---|
| Negyddol | ofnus |
| Cadarnhaol | cariadus |
|---|---|
| Negyddol | hiraethus |
| Cadarnhaol | rhamantus |
|---|---|
| Negyddol | brawychus |
| Cadarnhaol | cyfforddus |
|---|---|
| Negyddol | anghyfforddus |
| Cadarnhaol | bodlon |
|---|---|
| Negyddol | ansicr |
Wrth drafod arddull dylet ddilyn y camau syml hyn: PEE
- Pwynt (arddull)
- Esiampl
- Effeithiol (tri rheswm)
Gwisga’r CAP dadansoddi a cheisia feddwl beth sy’n cael ei:
- Cyfleu
- Awgrymu
- Pwysleisio yn y detholiad.
Defnyddia’r agoriadau isod wrth ddadansoddi effeithlonrwydd y nodweddion arddull (gwefreiriau):
Cyflwyna hyn wybodaeth bod ...
Awgryma ...
Pwysleisia ...
Disgrifia ...
Hysbysa ...
Atgoffa’r darllenydd bod ...
Piga hyn gydwybod y darllenydd ...
Golyga hyn ...
Gellir casglu ...
Yn sgil hyn ...
Yn ychwanegol ...
Yn amlwg felly ...
Effaith hyn yw ...
- Nofel sydd wedi ei hysgrifennu ar ffurf dyddiadur.
- Nid yw’r penodau yn y nofel wedi eu rhifo. ‘Siôn’ neu ‘Rowenna’ yw teitl pob pennod, ac maent wedi eu hysgrifennu yn y person cyntaf o safbwynt y cymeriad yn y teitl.
- Defnydd o iaith lafar sgyrsiol, yn nhafodiaith y gogledd orllewin sy’n cyfleu’r berthynas agos rhwng y cymeriadau.
- Arddull cryno a diwastraff.
Er bod yr iaith yn ymddangos yn foel ar yr olwg gyntaf, defnyddia’r awdur nifer o nodweddion arddull yn gynnil wrth ddisgrifio. Dy gamp di yw eu darganfod a thrafod eu heffeithiolrwydd. Chwilia am enghreifftiau o’r canlynol:
Ansoddeiriau
Daw ansoddeiriau â’r disgrifiadau’n fyw wrth iddyn nhw gyfleu sut berson yw rhywun o ran pryd a gwedd neu edrychiad. Ystyria’r disgrifiad hwn o Mr a Mrs Thorpe:
“Roedd o’n foi tal efo gwallt gwyn a sbectols, a hithau’n ddynes fach denau a syth, ac yn edrych i fyw eich llygaid chi pan oedd hi’n siarad.”
Tasg: Tanlinella’r ansoddeiriau ac ystyria eu heffaith.
Yn yr un modd, ystyria’r disgrifiad hwn o Gwdig o safbwynt Rowenna:
“Roedd ganddo fo ail wyneb fflat, afiach ar gefn ei ben, llygaid gweigion a cheg greulon, hyll. Roedd o’n aflan, yn groes i natur”
Beth mae’r ansoddeiriau hyn yn ei awgrymu am agwedd Rowenna tuag at Gwdig?
Cyffelybiaethau a throsiadau
Mae nifer o ddelweddau o fyd natur yn y nofel sy’n pwysleisio’r ffaith fod bywyd yn y nofel bellach yn llwyr ddibynnol ar yr hinsawdd ac ar dyfu cnydau / hela bwyd:
Er enghraifft, disgrifia Rowenna wallt Siôn “fel y lliw pan mae’r golau yn taro aderyn du” a disgrifia’r awdur golur Mrs Thorpe fel “gwefusau rhosod, a lliw fel niwl ar ei llygaid.”
Tasg: Chwilia am gyffelybiaethau a throsiadau yn y nofel. Ydyn nhw’n effeithiol wrth gyfleu thema neu greu awyrgylch? Rho dri rheswm pam eu bod yn effeithiol gan ddefnyddio’r gwefreiriau uchod i dy helpu.
Rhestru
Er enghraifft, y rhestr o’r nwyddau mae Rowenna’n eu prynu ar ôl iddi glywed am y bomiau ar ddechrau’r nofel:
“Mynd i B&Q i brynu llwyth o geriach na wyddwn i oeddwn i eu hangen nhw – hoelion a sgriwiau, batris, dwy fflachlamp, wind-up, sheets mawr o blastig, barbeciw. Dau polytunnel a llwythi a llwythi o hadau.”
Mae’r defnydd yma o restrau hir yn helpu cyfleu’r teimlad o frys a phanig a’r hyn mae Rowenna yn ei ystyried yn ddefnyddiol mewn cyfnod o ansicrwydd.
Tasg: Chwilia am fwy o restrau yn y nofel. Beth yw effaith eu cynnwys yn y nofel? Rho dri rheswm pam eu bod yn effeithiol gan ddefnyddio’r gwefreiriau uchod i dy helpu.
Ailadrodd
Techneg syml, ond effeithiol iawn yw ailadrodd geiriau neu ymadroddion allweddol.
Tasg: Darllena’r paragraff canlynol a thanlinella’r geiriau sy’n cael eu hailadrodd.
Meddylia beth mae’r ailadrodd yn ei gyfleu? Beth sy’n cael ei awgrymu? Beth sy’n cael ei bwysleisio?
“Wna i ddim sôn am y gweddill. Am deimlo ei law o’n cydio yn f’un i yn nhywyllwch yr ardd ar ryw noson rewllyd, na’r teimlad o chwysu efo dyn oedd yn arogli fel y pridd. Wna i ddim sôn am wres ei wên o yn y twnnel tyfu pan oedd yr eira’n disgyn fel llwch rhyw dân pell tu allan, ei fawd o’n feddal ar fy ngrudd. Wna i ddim sôn am ymestyn, o’r diwedd dan y mat y tu allan i ddrws Sunningdale a gadael ein hunain i mewn i dŷ Mr a Mrs Thorpe, gorwedd yn eu gwely, oedd yn llaith ac yn llychlyd ond yn teimlo fel nefoedd. A wna i ddim sôn- na gadael i mi fy hun gofio- am y tatŵ bach ar ei ffêr yng ngolau egwan rhyw wawr rewllyd...”
