Themâu
Mae cariad at wlad yn thema amlwg yng ngwaith nifer o feirdd Cymru, yn enwedig Gerallt Lloyd Owen. Mae’n dangos parch at draddodiadau ac at ein cyndeidiau a frwydrodd dros yr hyn sydd gennym heddiw yn y geiriau:
darn o dir yn dyst / ein bod wedi mynnu byw.
Mae'r bardd yn talu teyrnged bellach i bobl Cymru trwy ddweud wrthon ni “anadlu ein hanes ni ein hunain.” Gan dynnu sylw at ei phwysigrwydd a’i phŵer, mae’n llwyddo i ddangos ei barch tuag at yr iaith Gymraeg gyda'r geiriau:
oherwydd ei hias oedd yn y pridd eisoes, / a’i grym anniddig ar y mynyddoedd
a thrwy gyfeirio ati fel:
iaith yr oesau.
Yna, mae’n cyferbynnu'r parch hwn â diffyg parch y Cymry heddiw tuag at yr iaith yn y geiriau:
er na cheisiem hi.
Mae’n beirniadu ein bod yn genedl anniolchgar sy’n troi:
... iaith yr oesau, / yn iaith ein cywilydd ni.
Mae newid a chynnydd yn themâu canolog i’r gerdd hefyd. Ceir awgrym ein bod yn colli golwg ar werth ein hetifeddiaeth, trwy geisio gwella a datblygu o hyd. Gobaith Gerallt Lloyd Owen yw bod lle i’r Gymraeg yn y Gymru fodern.
Question
Yn Etifeddiaeth gan Gerallt Lloyd Owen a’r gerdd Colli Iaith gan Harri Webb (Fesul Gair) mae’r beirdd yn sôn am Gymru. Sut mae’r ddau fardd yn cyfleu eu syniadau yn y cerddi?
Gwna’r ddau fardd ddefnydd helaeth o ailadrodd yn y cerddi. Tra bo Harri Webb yn defnyddio’r berfenw ‘colli’ yn ei gerdd ef er mwyn pwysleisio cymaint yr ydyn ni wedi ei golli, gwna Gerallt Lloyd Owen yr un peth gyda’r gair ‘Cawsom’ er mwyn pwysleisio cymaint yr ydyn ni wedi ei gael.
Mae’r ddau fardd yn personoli Cymru yn eu cerddi hefyd. Mae Harri Webb yn cloi Colli Iaith gyda’r geiriau A Chymru’n dechrau ar ei hymdaith.
Yma, portreadir Cymru fel merch ddewr yn camu yn hyderus i’r dyfodol. Mae gobaith i’w weld yn amlwg yn y llinell hon felly. Golwg llai gobeithiol sydd gan Gerallt Lloyd Owen ar ddiwedd y gerdd Etifeddiaeth. Dywed taw ei hedd yw ei hangau hi.
Yma, mae’n darlunio Cymru fel un sydd ar ei gwely angau ac a fydd yn marw os na wnawn ni frwydro drosti a siarad yr iaith.
Ar ddiwedd pob pennill mae Harri Webb yn defnyddio cyferbyniad, ee
Colli corau’n diasbedain, / Ac yn eu lle cael clebar brain.
Trwy gyfrwng y cyferbyniadau hyn llwydda i dynnu sylw at y modd yr ydyn ni wedi colli'r pethau hyfryd oedd gennym ‘ac yn eu lle’ wedi cael pethau brwnt. Yn yr enghraifft hon, mae gan ‘corau’n diasbedain’ sain gynnes a chroesawgar tra bo ‘crawcian brain’ yn sŵn cras ac amhleserus. Yr un yw bwriad Gerallt Lloyd Owen trwy gyferbynnu'r holl bethau gwerthfawr a ‘gawsom’ yn y tri phennill cyntaf, sef y tir, y bobl a’r iaith gyda’r hyn a wnaethon ni â’r etifeddiaeth hwn yn ail hanner y gerdd, ee
A throesom iaith yr oesau, / yn iaith ein cywilydd ni.
More guides on this topic
- Ofn gan Hywel Griffiths
- Y Coed gan Gwenallt
- Walkers' Wood gan Myrddin ap Dafydd
- Tai Unnos gan Iwan Llwyd
- Rhaid peidio dawnsio... gan Emyr Lewis
- Y Ferch wrth y Bar yng Nghlwb Ifor gan Rhys Iorwerth
- Gweld y Gorwel gan Aneirin Karadog
- Eifionydd gan R Williams Parry
- Y Sbectol Hud gan Mererid Hopwood
- Cymharu dwy gerdd
- Nodweddion arddull
- Y mesurau caeth
- Y mesurau rhydd
