ለተለያዩ ነገሮች የሚጠቀሙት የይለፍ ቃል (ፓስወርድ) ምን ያህል ጠንካራ ነው?

ሠሞኑን ከተሰሙ ዜናዎች መካከል አንዱ የተለያዩ ግለሰቦች እና ተቋማት የኢሜይልና የማኅበራዊ ሚዲያ መድረኮች የይለፍ ቃላቸው ተሰብሮ ገጻቸው 'ሃክ' መደረጉ ነው።

ይህ በተለያዩ ምክንያቶች ሊከሰት እንደሚችል የዘርፉ ባለሙያዎች ያስረዳሉ። እርስዎ ኮምፒውተርዎን እና መረጃዎችዎን ከመዝባሪዎች በቀላሉ መታደግ እንዲችሉ ቀጣዩን አጭር መረጃ አሰናድተናል።

* * * *

ከቤትዎ ወደ ገበያ አልያም ጎረቤት ለመሄድ ሲወጡ በርዎን መለስ አድርገው ብቻ አይሄዱም። በሚገባ መቆለፉን ሳያረጋግጡ በሄዱበት ቤትዎ ሌባ ገብቶ ያለዎትን ሙልጭ አድርግዎ ቢዘርፍዎት ምን ይላሉ?

ምን ጊዜም ቤትዎ አልያም የቤትዎ አጥር ጠንካራ መሆኑን፣ ዘራፊዎች ሰብረው መግባት እንደማይችሉ ለራስዎ ማረጋገጥ ይፈልጋሉ። ሲሆን ሲሆን ውሻ ያሳድጋሉ፣ አጥርዎ ላይ ሽቦ ያደርጋሉ።

የኮምፒውተር ይለፍ ቃልም መጠናከር ያለበት ልክ እንዲሁ ነው።

ጠንካራ ካልሆነ በቀላሉ የመረጃ መንታፊዎች ወደ ኢሜልዎ፣ ኮምፒውተርዎ ሰተት ብለው በመግባት ያለዎትን መረጃ አደባባይ ያሰጡታል፣ አልያም ይቆልፉት እና ማስለቀቂያ ገንዘብ ይደራደራሉ።

መረጃ መንታፊዎች እንዴት ወደ ኮምፒውተርዎ ሊገቡ ይችላሉ?

ባለሙያዎች የመረጃ መንታፊዎች ሦስት የተለያዩ መንገዶችን ተጠቅመው የይለፍ ቃልዎን ሰብረው ወደ ኮምፒውተርዎ አንደሚገቡ ይናገራሉ።

በስፋት የሚታወቀው ፊሺንግ ስካም (Phishing scams) የሚባለው ነው። ይህም ማለት አንድ የሚታወቅ ድርጅት ድረ ገጽን በመላክ እና ሎተሪ እንዳሸነፉ በመግለጽ ኮድ እንዲያስገቡ መጠየቅ ነው።

ሁለተኛው ደግሞ በግምት መሞከር ነው።

በርካቶች የኢሜል የይለፍ ቁጥራቸው 123456 መሆኑ ይነገራል። ይህ የሆነው ያለምክንያት አይደለም። እንዳይረሱት ፈልገው እንደሆነ ባለሙያዎች ያነሳሉ።

ደግሞም እርስዎ ብቻ ሳይሆኑ በዓለም ላይ ከ23.3 ሚሊዮን በላይ ሰዎች የኮምፒውተር የይለፍ ቃላቸው 123456 ሆኖ ተገኝቷል።

በአንድ ወቅት በዩናይትድ ኪንግደም ተደረገ ጥናት የበርካታ የኮምፒውተር የይለፍ ቃል ተመሳሳይ መሆኑን አሳይቷል።

ታዲያ እንዲህ በቀላሉ ሊገመቱ የሚችሉ የይለፍ ቃሎች ያለ ችግር በኮምፒውተር መረጃ መዝባሪዎች አካውንታችን እንዲሰበር እና እንዲበረበር በር ይከፍታል።

የኮምፒውተር ባለሙያዎች እንደሚሉት ከሆነ ቁጥሮችን በቅደም ተከተል በመጠቀም ብቻ ሳይሆን የሰዎችን ስም መጠቀምም እንደ ይለፍ ቃል መጠቀም እጅጉን የተለመደ ነው።

እስቲ ልብ ይበሉ የልጅዎን ወይንም የባለቤትዎን፣ የእናትዎን አልያም የአባትዎን ስም፣ Love አልያም ደግሞ IloveYou በይለፍ ቃልነት ይጠቀሙ ይሆናል።

ይህም ለግምት በጣም ቀላል እና የመዝባሪዎቹን ሥራ የሚያቀል ይለፍ ቃል ሆኖ ተገኝቷል።

ሌላኛው በይለፍ ቃልነት በብዛት ሰዎች ተጠቅመውት የገነው ራሱ password የሚለውን ቃል ነው።

1111111 ይህንን እንደ ይለፍ ቃል የሚጠቀሙ ሰዎች ቁጥርም ቀላል አይደለም።

ታዋቂ እግር ኳስ ቡድኖች፣ ተጫዋቾቻቸው፣ የራሳቸውን ስም፣ የራሳቸውንም ሆነ የቤተሰባቸውን የልደት ቀን የሚጠቀሙ ሰዎችም ቢሆኑ ከፍተኛ ቁጥር አላቸው።

የኮምፒውተር መረጃ መዝባሪዎች እነዚህ በቀላሉ የሚገመቱ ይለፍ ቃሎች የማይሳካላቸው ከሆነ አቅማቸውን አደራጅተው ይመጣሉ።

በአንድ ሰከንድ 8 ቢሊዮን የይለፍ ቃሎችን ማምረት የሚችል አልጎሪዝም ወይም ፕሮግራሞች በመጠቀም ኮምፒውተርዎን አልፈው ለመግባት ይሞክራሉ።

በዚህም ስድስት ፊደል ያላቸውን የይለፍ ቃሎች በሰከንድ ውስጥ፣ 12 ያላቸውን ደግሞ በሦስት ደቂቃ ውስጥ ሰብረው መግባት ይችላሉ።

ታዲያ እንዴት ጠንካራ የይለፍ ቃል ሊፈጥሩ ይችላሉ?

በኮምፒውተርዎ አልያም በኤሜል አድራሻዎ በኩል የሚገኙ መረጃዎችን በሚገባ መጠበቅ ይኖርብዎታል።

የኮምፒውተር ሰርሳሪዎች የግል አካውንትዎን ሰብረው ከገቡ ሌሎች ማግኘት የሌለባቸውን መረጃ ሊያገኙ እና ጉዳት ሊያስከትሉብዎ ይችላሉ።

ይህ ብቻ ሳይሆን በእርስዎ አካውንት በመጠቀም ለሌሎች ሰዎች ያልተገባ መልዕክት በመላክ ግንኙነትዎን ያበላሻሉ።

ስለዚህ የማይረሱት ነገር ግን ጠንካራ የሆነ ይለፍ ቃል መጠቀም መልካም መፍትሄ ነው።

በስተመጨረሻም እዚህ በአስረጅነት የተጠቀምንባቸውን የይለፍ ቃሎች እንዳይጠቀሙባቸው አደራ እንላለን።