Bất ổn từ thương chiến của ông Trump có thể kéo dài sang 2026

Việc Tổng thống Donald Trump trở lại Nhà Trắng vào năm 2025 đã khởi đầu một năm đầy biến động cho thương mại toàn cầu. Một số bất ổn sẽ tiếp tục kéo dài sang năm sau, theo Reuters.

Những làn sóng áp thuế lên các đối tác thương mại của Mỹ đã đẩy thuế nhập khẩu lên mức cao nhất kể từ thời Đại khủng hoảng, làm chao đảo thị trường tài chính và châm ngòi cho hàng loạt các cuộc đàm phán về thỏa thuận thương mại và đầu tư.

Các chính sách thương mại của ông - cũng như phản ứng của thế giới - sẽ tiếp tục là tâm điểm trong năm 2026 và đang phải đối mặt với một số thách thức lớn.

Những gì đã xảy ra trong 2025?

Các động thái của ông Trump - với mục tiêu rộng lớn là vực dậy nền sản xuất đang suy thoái - đã đẩy mức thuế trung bình từ dưới 3% vào cuối năm 2024 lên gần 17%, theo phòng thí nghiệm ngân sách Yale. Các loại thuế này hiện đang mang lại doanh thu khoảng 30 tỷ USD mỗi tháng cho Bộ Tài chính Mỹ.

Chính sách này đã khiến các nhà lãnh đạo thế giới phải đổ xô đến Washington để tìm kiếm các thỏa thuận giảm thuế, thường là để đổi lấy cam kết đầu tư hàng tỷ USD vào Mỹ. Các thỏa thuận khung đã được ký kết với một loạt đối tác thương mại lớn, bao gồm Liên minh châu Âu (EU), Vương quốc Anh, Thụy Sĩ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Việt Nam và các nước khác.

Tuy nhiên, đáng chú ý là một thỏa thuận cuối cùng với Trung Quốc vẫn nằm trong danh sách "chưa hoàn tất" bất chấp nhiều vòng đàm phán và cuộc gặp mặt trực tiếp giữa ông Trump và nhà lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình.

EU đã bị nhiều bên chỉ trích vì chấp nhận thỏa thuận mức thuế 15% đối với hàng xuất khẩu và một cam kết mơ hồ về các khoản đầu tư lớn vào Mỹ. Thủ tướng Pháp khi đó, ông Francois Bayrou, gọi đây là một hành động "khuất phục" và là "ngày u tối" đối với khối này. Những người khác thì nhún vai cho rằng đó là thỏa thuận "ít tệ nhất" trong số những lựa chọn hiện có.

Kể từ đó, các nhà xuất khẩu và nền kinh tế châu Âu nhìn chung đã thích nghi được với mức thuế mới nhờ vào các danh mục miễn trừ khác nhau và khả năng tìm kiếm thị trường thay thế. Ngân hàng Pháp Societe Generale ước tính tổng tác động trực tiếp của các mức thuế này chỉ tương đương 0,37% GDP của khu vực.

Trong khi đó, thặng dư thương mại của Trung Quốc vẫn vượt ngưỡng 1.000 tỷ USD bất chấp các lệnh trừng phạt thuế của ông Trump. Bắc Kinh đã thành công trong việc đa dạng hóa thị trường bên ngoài Mỹ, đưa ngành sản xuất lên nấc thang giá trị cao hơn, và sử dụng vị thế độc tôn về khoáng sản đất hiếm - yếu tố then chốt đối với hệ thống an ninh phương Tây - để chống lại áp lực từ Mỹ hoặc châu Âu trong việc cắt giảm thặng dư.

Đáng chú ý là thảm họa kinh tế và lạm phát phi mã mà hàng loạt nhà kinh tế từng dự báo đã không xảy ra.

Nền kinh tế Mỹ có sự sụt giảm nhẹ trong quý đầu tiên do tình trạng đổ xô nhập khẩu hàng hóa trước khi thuế có hiệu lực, nhưng sau đó đã nhanh chóng phục hồi.

Mỹ tiếp tục tăng trưởng ở mức trên kỳ vọng nhờ sự bùng nổ đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI) và chi tiêu tiêu dùng mạnh mẽ.

Thực tế, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) đã hai lần nâng dự báo tăng trưởng toàn cầu trong những tháng sau khi ông Trump công bố mức thuế "Ngày Giải phóng" vào tháng Tư, khi sự bất định lắng xuống và các thỏa thuận giảm thuế suất ban đầu được thực thi.

Mặc dù lạm phát ở Mỹ vẫn còn ở mức cao một phần do thuế quan, nhưng các nhà kinh tế và hoạch định chính sách hiện kỳ vọng tác động sẽ nhẹ nhàng và ngắn hạn hơn so với lo ngại ban đầu, do chi phí thuế nhập khẩu được chia sẻ dọc theo chuỗi cung ứng giữa nhà sản xuất, nhà nhập khẩu, nhà bán lẻ và người tiêu dùng.

Những điều quan trọng cần theo dõi trong năm 2026

Một ẩn số lớn cho năm 2026 là liệu các mức thuế của Trump có được phép duy trì hay không.

Các thách thức pháp lý đối với cơ sở pháp lý mới mà ông gọi là thuế "có qua có lại" và các mức thuế đánh vào Trung Quốc, Canada, Mexico liên quan đến dòng chảy ma túy fentanyl vào Mỹ đã được tranh tụng tại Tòa án Tối cao vào cuối năm 2025.

Phán quyết dự kiến sẽ có vào đầu năm 2026.

Chính quyền Trump khẳng định họ có thể chuyển sang các cơ sở pháp lý lâu đời khác để duy trì thuế quan nếu thua kiện. Tuy nhiên, những quy định đó rườm rà hơn và thường bị hạn chế về phạm vi. Một thất bại tại tòa án có thể dẫn đến việc tái đàm phán các thỏa thuận đã ký hoặc mở ra một kỷ nguyên bất ổn mới.

Mối quan hệ giữa châu Âu với Trung Quốc cũng quan trọng không kém. Trong nhiều năm, Trung Quốc là điểm đến tin cậy của các nhà xuất khẩu châu Âu. Tuy nhiên, việc đồng Nhân dân tệ mất giá và sự vươn tầm của các công ty Trung Quốc đã giúp hàng xuất khẩu nước này chiếm ưu thế.

Ngược lại, các công ty châu Âu đang chật vật để tiến sâu hơn vào thị trường nội địa đang chậm lại của Trung Quốc. Câu hỏi lớn cho năm 2026 là liệu châu Âu có cuối cùng sẽ sử dụng thuế quan để giải quyết tình trạng "mất cân bằng" thương mại này hay không.

Những nỗ lực để đi đến một thỏa thuận cuối cùng giữa Mỹ và Trung Quốc vẫn rất quan trọng. Một thỏa thuận tạm thời mong manh đạt được trong năm nay sẽ hết hạn vào nửa sau năm 2026. Ông Trump và ông Tập dự kiến sẽ gặp nhau hai lần trong năm tới.

Cuối cùng, hiệp định thương mại tự do với hai đối tác lớn nhất của Mỹ là Canada và Mexico sẽ được xem xét lại vào năm 2026. Hiện vẫn chưa rõ ông Trump sẽ để hiệp định này hết hạn hay tìm cách tái cấu trúc theo ý muốn của mình.

"Có vẻ như lập trường cứng rắn nhất về thuế quan đang được chính quyền rút lại nhằm làm dịu các vấn đề về lạm phát và giá cả. Đây là tín hiệu tích cực cho thị trường," ông Chris Iggo, Giám đốc Đầu tư tại AXA Investment Managers, nhận định.

"Trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào cuối năm tới, một cuộc chiến thương mại đối đầu với Trung Quốc sẽ không có lợi - một thỏa thuận sẽ tốt hơn về cả mặt chính trị lẫn kinh tế cho triển vọng của nước Mỹ," ông nói thêm.