Báo chí quốc tế nói gì về Đại hội 14 và Tổng Bí thư Tô Lâm?

Nhiều tờ báo quốc tế đã đưa tin về Đại hội 14, bao gồm những thông tin về nhân sự, quy trình bầu cử, cũng như một số đánh giá về tình hình xã hội và mục tiêu mà Đảng Cộng sản Việt Nam đã đặt ra.

"Đại hội kéo dài một tuần, được tổ chức theo những quy trình khép kín và diễn ra 5 năm một lần, nhiều khả năng sẽ củng cố, thậm chí mở rộng quyền lực cho Tổng Bí thư đương nhiệm Tô Lâm, người đã phát động các cải cách hành chính sâu rộng trong nước và trở thành gương mặt đại diện của Việt Nam trên trường quốc tế," Reuters viết.

Mô tả về bối cảnh hiện tại, New York Times của Mỹ thông tin rằng Mỹ, Trung Quốc, Nga và nhiều quốc gia ở châu Âu đều đang tìm cách lôi kéo Việt Nam, đồng thời cố gắng thăm dò xem quốc gia này sẽ đi theo hướng nào.

New York Times vào năm 2024 đã mở văn phòng tại Việt Nam.

Trên mặt báo quốc tế, ông Tô Lâm là tâm điểm chú ý.

"Theo các quan chức được thông báo về vấn đề này, ông Tô Lâm đang tìm cách tiếp tục giữ chức tổng bí thư và có thể kiêm nhiệm chức chủ tịch nước, vị trí gần đây do một lãnh đạo xuất thân từ quân đội đảm nhiệm," Reuters đưa tin vào ngày 19/1.

Trong khi đó, tờ New York Times lại cho rằng kết quả thực chất đã rõ ràng hơn, thậm chí nêu cả những thông tin về khả năng tái cử của những lãnh đạo chủ chốt khác.

Đại hội 14 vừa có phiên khai mạc vào sáng hôm nay 20/1 và sẽ kéo dài tới Chủ nhật 25/1.

An ninh được thắt chặt để bảo vệ cho Đại hội 14, điện thoại di động bị phá sóng tại Trung tâm Hội nghị Quốc gia và các đại biểu, kể cả những người ở Hà Nội, đều phải lưu trú tại các địa điểm được chỉ định.

Dưới sự bảo vệ an ninh nghiêm ngặt ấy, các đại biểu sẽ tiếp tục hoàn thiện dự thảo nghị quyết để thông qua vào cuối Đại hội.

Bản dự thảo được công bố trên website hồi tháng 10 cho thấy văn kiện cuối cùng sẽ ưu tiên an ninh và các mục tiêu tăng trưởng đầy tham vọng, với chỉ tiêu tăng trưởng kinh tế ít nhất 10% mỗi năm trong 5 năm tới, cao hơn mức mục tiêu 6,5%–7,0% đã không đạt được trong nửa đầu thập kỷ này.

Dự thảo đề cập hàng chục lần đến an ninh và nhấn mạnh vai trò của ngoại giao và quốc phòng "trong bối cảnh thế giới diễn biến nhanh, phức tạp, bất ổn, khó lường, khó khăn, thách thức".

Văn kiện cũng cho biết Đảng dự định tăng cường lực lượng quốc phòng, đặc biệt tại các khu vực biên giới.

Ông Tô Lâm chắc suất tổng bí thư?

Báo chí quốc tế tỏ ra khá tin chắc vào việc ông Tô Lâm tái đắc cử tổng bí thư.

Trong bài viết ngày 19/1, tờ New York Times cho rằng ông Tô Lâm nhiều khả năng sẽ tìm cách nhất thể hóa hai chức vụ tổng bí thư và chủ tịch nước để tập trung thêm quyền lực trong bối cảnh Mỹ và Trung Quốc gia tăng cạnh tranh.

"Cuba và Trung Quốc có các mô hình tương tự, với một nhà lãnh đạo duy nhất đứng đầu cả Đảng và Nhà nước. Theo một số quan chức và nhà ngoại giao – đề nghị giấu tên khi trao đổi về công tác nhân sự của Đảng – ông Tô Lâm, 68 tuổi, hiện là ứng viên duy nhất cho cả hai vị trí này," bài viết cho hay.

Bài viết cũng cho rằng Chủ tịch nước Lương Cường sẽ nghỉ hưu.

Nếu điều này là chính xác, khả năng ông Tô Lâm tái cử và kiêm nhiệm hai chức vụ trở nên cao hơn.

Bên cạnh đó, vẫn theo báo này, nếu ông Tô Lâm có thể nhất thể hóa, thì điều đó sẽ giống như một tín hiệu cho thấy vai trò của quân đội đã phần nào bị thu hẹp.

Tuy nhiên, trước đó, trong bài viết ngày 12/1, Reuters dẫn hai nguồn tin cho rằng nếu ông Tô Lâm thành công thúc đẩy nhất thể hóa, phía quân đội sẽ nhượng lại ghế chủ tịch nước của ông Lương Cường để đổi lấy việc duy trì quyền tự chủ rộng rãi trong việc thăng quân hàm cho các sĩ quan cấp cao.

Trong nhiều thập kỷ qua, Việt Nam duy trì mô hình Tứ Trụ – gồm tổng bí thư, chủ tịch nước, thủ tướng và chủ tịch Quốc hội. Cơ chế này giúp bốn lãnh đạo đảm nhiệm các phần công việc khác nhau, qua đó vừa có sự phân công, phối hợp vừa kiểm soát lẫn nhau.

Việc nhất thể hóa được cho là sẽ tác động tới sự cân bằng này, nhưng không loại trừ khả năng một dạng cân bằng mới sẽ được thiết lập.

Liên quan tới vấn đề này, Giáo sư Carl Thayer nhận định trong bài viết của AFP được đăng lại trên tờ Japan Times của Nhật Bản rằng ông Tô Lâm sẽ "nắm quyền chi phối tuyệt đối" dù có kiêm nhiệm chức chủ tịch nước hay không.

"Tôi không muốn gọi ông ấy là 'Donald Trump của Việt Nam', nhưng ông là một nhà lãnh đạo đang tìm cách tập trung quyền lực để có thể đưa ra các quyết định nhanh chóng và dứt khoát," ông Thayer nói.

Thông tin thêm về tình hình lãnh đạo chủ chốt, New York Times cho rằng có những thông tin rò rỉ gợi ý đội ngũ nhân sự khóa sau là sự kết hợp giữa "tính kế thừa và xu hướng nghiêng mạnh hơn về cải cách kinh tế nhanh chóng".

Theo đó, Thủ tướng Phạm Minh Chính được dự báo sẽ nghỉ hưu, với người kế nhiệm là Trưởng Ban Tổ chức Trung ương Lê Minh Hưng, 55 tuổi. Ông Hưng là ủy viên Bộ Chính trị trẻ nhất.

Ông Trần Thanh Mẫn được cho là tiếp tục giữ chức chủ tịch Quốc hội. Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú không được nhắc tới.

"Nhiều nhân sự được dự đoán sẽ thăng tiến ở cấp tỉnh và bộ, ngành có mối liên hệ với tỉnh Hưng Yên – quê nhà của ông Tô Lâm," bài viết nêu thêm.

Tính cách và chính sách

Ông Tô Lâm được mô tả là một người thích bóng đá và âm nhạc.

"Là người yêu bóng đá, nhạc jazz và nhạc cổ điển, ông cũng thúc đẩy làn sóng xây dựng ồ ạt các sân vận động và nhà hát, cùng với các tuyến đường bộ, đường sắt và sân bay mới," báo New York Times viết.

Phong cách lãnh đạo của ông cũng được chú ý.

Bài viết trên Japan Times dẫn lời một số nhà ngoại giao và nhà phân tích mô tả ông Tô Lâm là "một chính trị gia lão luyện, biết tính toán rủi ro, người mà những canh bạc lớn nhất cho đến nay đều đã mang lại kết quả."

Bài viết này cũng nhắc tới việc ông Tô Lâm "đẩy mạnh chiến dịch chống tham nhũng" từ khi nhậm chức tổng bí thư vào tháng 8/2024 – điều mà các nhà phân tích cho rằng "đã loại bỏ nhiều đối thủ của ông, khiến ông trở thành nhà lãnh đạo có quyền lực vượt trội nhất trong nhiều thập kỷ".

Đánh giá này khá tương đồng với ý kiến của một chuyên gia chia sẻ với BBC News Tiếng Việt, rằng ông Tô Lâm là tổng bí thư quyền lực nhất kể từ năm 1986.

Trong khi đó, tờ New York Times cho rằng ông Tô Lâm chủ yếu được biết đến với vai trò một người thực thi kỷ luật, nhấn mạnh vào công tác chống tham nhũng và cuộc cách mạng tinh gọnđã khiến hàng chục ngàn người bị ảnh hưởng.

"Ở hậu trường, ông tìm cách nâng đỡ những người trung thành, tăng cường quan hệ với các doanh nghiệp lớn mang tính bán quốc doanh, đồng thời tranh thủ sự ủng hộ của cả bộ máy lãnh đạo trong Đảng lẫn những nhân vật có ảnh hưởng tại miền Nam Việt Nam – những người từng bị người tiền nhiệm của ông cho ra rìa," New York Times viết.

Trong thời gian qua, ông Tô Lâm nhiều lần khẳng định kinh tế nhà nước đóng vai trò chủ đạo, còn kinh tế tư nhân "là một động lực quan trọng nhất". Điều này cũng được thể hiện trong báo cáo chính trị do ông Tô Lâm trình bày tại phiên khai mạc hôm nay 20/1.

Bên cạnh đó, ông cũng tuyên bố thêm rằng trong nhiệm kỳ tới, giới lãnh đạo Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng GDP từ 10% trở lên và GDP bình quân đầu người đến năm 2030 đạt khoảng 8.500 USD.

Để làm được điều đó, ông Tô Lâm cho biết Đảng xác lập một mô hình tăng trưởng mới, cơ cấu lại nền kinh tế, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính.

"Trong kinh tế, đảm bảo quyền tài sản, quyền tự do kinh doanh, khuyến khích doanh nghiệp trong nước lớn mạnh, có cạnh tranh quốc tế," theo báo cáo do ông Tô Lâm trình bày.

Đánh giá với New York Times, ông Nguyễn Hồng Hải, nhà khoa học chính trị tại Đại học VinUniversity (Hà Nội), nhận định rằng việc thực hiện được những mục tiêu này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với Đảng

"Tính chính danh của Đảng Cộng sản sẽ được củng cố thông qua kết quả điều hành," ông Hải nói.

Liên quan tới kinh tế, tờ báo của Mỹ dẫn ý kiến chuyên gia cho rằng Đảng vẫn ưu tiên kiểm soát tập trung. Theo đó, dù có năng suất thấp, các doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp được nhà nước ưu ái vẫn tiếp tục được biệt đãi.

"Các đạo luật mới trao thêm quyền cho chính quyền trong việc phát hiện và trấn áp các nội dung bị coi là 'chống nhà nước', làm dấy lên lo ngại rằng phạm vi áp dụng có thể bao gồm cả những thông tin chính xác nhưng không có lợi về tình hình kinh tế," báo này nhận định.

Theo Reuters, ông Tô Lâm cũng thúc đẩy cải cách kinh tế và làn sóng đầu tư mạnh vào các dự án hạ tầng, qua đó giành được thiện cảm của các nhà đầu tư nước ngoài, nhưng đồng thời làm dấy lên những lo ngại về tình trạng ưu ái và lãng phí.

Reuters cũng nhắc tới một điểm tương đồng với đánh giá nói trên của New York Times, rằng "tại một quốc gia không cho phép tồn tại lực lượng đối lập, dưới sự lãnh đạo của ông Tô Lâm, các lực lượng an ninh được củng cố và việc kiểm soát đối với truyền thông cùng các tiếng nói phản biện khác được siết chặt hơn".