Pavel Durov aslida kim va Telegram nima?

Telegram xabarlashuv ilovasi asoschisi va bosh direktori Pavel Durov messenjer ilovasidagi uyushgan jinoyatchilik bo'yicha Frantsiyada tergov qilinmoqda.

Parij prokuraturasi 39 yoshli milliarder hibsda emasligi, balki sud nazorati ostida ekani va 5 million evro (5,6 million dollar) garov to'lashi kerakligini bildirdi.

Fransiya fuqarosi bo'lgan Durov haftasiga ikki marta Fransiya politsiya bo'limiga kelishi kerak va Fransiya hududini tark etishga ruxsat berilmaydi.

Fransiya prokurorlari keyingi vaqtlarda texnologiya olamiga zarba berishda davom etmoqda.

Durovning tergov qilinishi misli ko'rilmagan holat bo'lib, bu so'z erkinligi, mas'uliyat va ijtimoiy media kompaniyasi rahbarlarining roli haqida bahslarga sabab bo'lgan.

Janob Durovning advokati Devid-Olivier Kaminskiy aytishicha, Telegram har jihatdan Yevropa me'yorlariga mos keladi va boshqa ijtimoiy tarmoqlar bilan bir xil standartlarga moslashtirilgan.

Uning so'zlariga ko'ra, Durovning "to'g'ridan-to'g'ri yoki bilvosita unga aloqador bo'lmagan jinoiy faoliyatda" ayblanishi "absurd".

Pavel Durov kim?

Janob Durov asli rossiyalik multimilliarder.

U Rossiyadagi mashhur ijtimoiy tarmoq «VKontakte»ga asos solgan.

Janob Durov 2014 yilda hukumatning platformadagi muxolifat jamoalari kanallarini yopish haqidagi talablarini rad etgach, Rossiyani tark etgan.

U bir yil avval Telegram'ga asos solgan va hozirda o'zi yashayotgan Birlashgan Arab Amirliklarining (BAA) Dubay shahridan kompaniyani boshqaradi.

U BAA va Fransiya fuqaroligiga ega, biroq Rossiya uni hali ham fuqarosi deb bilishini aytadi.

Hibsga olinganidan keyin Telegram janob Durov bundan oldin Yevropaga tez-tez sayohat qilganini aytdi.

Aprel oyida AQShning konservativ media vakili Taker Karlsonga bergan intervyusida Durov hukumatning o'z platformasidan kontentni olib tashlash haqidagi ba'zi so'rovlarini rad etishini aytdi.

U shunday dedi: "Agar biz qayerda chegarani kesib o'tish deb o'ylasak - so'z erkinligi va odamlarning shaxsiy aloqalarini himoya qilish qadriyatlarimizga mos kelmasa, bunday talablarni e'tiborsiz qoldiramiz."

Telegram нима?

Telegram Facebook, WhatsApp, Instagram, TikTok va WeChat bilan bir qatorda dunyodagi eng yirik ijtimoiy tarmoq va xabarlashuv platformalaridan biridir.

Iyul oyida janob Durov Telegram'ning oylik faol foydalanuvchilari soni 950 millionga yetganini aytdi. Platforma Rossiya va Ukrainada mashhur, Eron va Gonkongdagi demokratiya tarafdorlari ham undan foydalanadilar.

Telegram ikki tomonlama shifrlashni taklif qiladi, ya'ni xabarlarni faqat ularni jo'natuvchi va ularni qabul qiluvchi qurilmada o'qish mumkin, lekin bu foydalanuvchi uchun standart sozlama emas.

Telegram va WhatsApp kabi shunga o'xshash xizmatlar o'rtasidagi asosiy farq - bu Telegram'da a'zo bo'lishingiz mumkin bo'lgan guruhlarning hajmidir.

WhatsApp guruh hajmini 1000 foydalanuvchi bilan cheklaydi, Telegram'da esa bir guruhda 200 000 kishi bo'lishi mumkin.

Platforma ushbu yirik guruhlar ichida noto'g'ri ma'lumotlar tarqalishi mumkinligi sababli tanqidga duch kelmoqda.

Tanqidchilar ta'kidlashicha, platforma fitna, neonatsist, pedofil yoki terroristik kontentni tarqatgan.

Buyuk Britaniyada ilova shu oyda ingliz shaharlaridagi tartibsizliklarda katta rol o'ynagan o'ta o'ng kanallarni joylashtirgani uchun tekshirildi va, kiberxavfsizlik bo'yicha ekspertlar ta'kidlashicha, uning ekstremistik va noqonuniy kontent moderatsiyasi boshqa ijtimoiy media kompaniyalariga qaraganda ancha zaif.

Janob Durov hibsga olinganidan so'ng Telegram uning moderatsiyasi "soha standartlariga javob beradi va doimiy ravishda takomillashib boradi" dedi.

Kompaniya Yevropa Ittifoqi qonunlariga, shu jumladan, xavfsiz va hisobdor onlayn muhitni ta'minlashga qaratilgan raqamli xizmatlar to'g'risidagi qonunga muvofiqligini aytdi.

"Dunyo bo'ylab milliardga yaqin foydalanuvchi Telegram'dan aloqa vositasi va muhim ma'lumotlar manbai sifatida foydalanadi", deyiladi ilova bayonotida.

"Biz bu vaziyatning tezroq hal etilishini kutmoqdamiz. Telegram barchangiz bilan."

Durovning hibsga olinishi haqida nima deyildi?

28 avgustdagi bayonotida Parij prokuraturasi Durovga qarshi da'vo qilingan jinoyatlar bo'yicha rasmiy tergov ochilganini, jumladan:

• Uyushgan jinoiy guruhning noqonuniy tranzaktsiyalari uchun onlayn platformani qulaylashtirishda ishtirok etish

• hokimiyat bilan aloqa qilishdan bosh tortish

• Bolalarning jinsiy tasvirlarini tarqatishda ishtirok etish

Fransiyada rasmiy tergov boshlanishi aybdorlikni anglatmaydi va sud jarayoniga olib bormasligi ham mumkin, lekin bu sudyalar tergovni davom ettirish uchun yetarli dalillar mavjudligiga ishonishini ko'rsatadi.

X'ning egasi Ilon Mask bir necha kundan beri Durovni himoya qilib keladi.

U moderatsiya tsenzurani anglatishini aytdi va janob Durovni ozod qilishga chaqirdi.

Munozarali video almashish dasturi Rumble asoschisi Kris Pavlovskiy Durov hibsga olinganidan keyin Yevropadan qochganini aytdi.

O'tgan hafta boshida, AQSh razvedkasi tomonidan keng qamrovli internet va telefon kuzatuvini fosh qilgandan so'ng, hozir Rossiyada yashayotgan amerikalik Edvard Snouden X'da Durovning hibsga olinishi "insonning asosiy huquqi so'z va uyushish erkinligiga hujum" ekanligini aytdi.

U qo'shimcha qildi: "Men [Franаsiya prezidenti Emmanuel] Makronning shaxsiy yozishmalarga kirish yo'lini ochish uchun garovga olish darajasiga tushganidan hayratdaman va chuqur qayg'udaman. Bu nafaqat Fransiyani, balki butun dunyoni kamsitadi".

Hibsga olishning ba'zi tafsilotlari ma'lum bo'lgach, taniqli rossiyalik siyosatchi va Vladimir Putinning ittifoqchisi Vyacheslav Volodin Durovning hibsga olinishi ortida AQSh turibdi dedi.

"Telegram Amerika Qo'shma Shtatlari ta'sir o'tkaza olmaydigan kam sonli va ayni paytda eng yirik internet platformalaridan biridir", dedi u platformadagi postida.

Prezident Makron dushanba kuni ijtimoiy tarmoqlarda janob Durov hibsga olinganidan keyin Frantsiya haqida "noto'g'ri ma'lumot" ko'rganini yozdi va qo'shimcha qildi: "Bu hech qanday siyosiy qaror emas. Qarorni sudyalar chiqarishi kerak".

https://t.me/bbcuzbek

BBC.COM/UZBEK

Telegramda bog'lanish raqami +44 7858860002