Хитой ё Tesla: BYD ашаддий рақибини қандай ортда қолдираяпти? Янгиликлар Ўзбекистон Dunyo Yangiliklar

Дунёда электромобил сотиш бўйича Хитойнинг BYD компанияси 2023 йилнинг тўртинчи чорагида биринчи ўринга чиқди, унга қараганда анча машҳур Элон Маскнинг Tesla ширкатини ортда қолдирди.

BYD расман эълон қилишича, ўтган йилнинг охирги уч ойида 526000 автомобил сотган.

Tesla эса 484500 та электромобил сотган.

Алоқадор мавзулар:

Бироқ бутун 2023 йил мобайнида энг кўп электромобил сотган ширкат барибир Tesla, унинг дунё бўйлаб 1 миллион 800 машинасига харидор чиққан.

Tesla 2023 йил мобайнида 2 миллион электромобил сотишни режа қилган, автомобиллари нархини мунтазам тушириб келади.

Ўтган йил мобайнида BYD сотган жами автомобилларининг сони 3 миллиондан ошган, бунинг ичига ҳам аккумуляторда юрадиган электромобиллар, ҳам гибрид машиналар киради.

Фақат электромобилнинг ўзидан қарийб 1,6 миллионини сотишга муваффақ бўлган.

BYD электромобиллари Ўзбекистонда ҳам машҳур.

2023 йил 26 сентябрида Президент Мирзиёев BYD компанияси президенти ва асосчиси Ван Чуанфуни қабул қилган, Ўзбекистонда BYD машиналарини ишлаб чиқаришни бошлашга келишилган.

Шу йил йилига 10 мингта электромобил чиқарадиган завод ишга тушиши режаланган.

BYD нинг муваффақияти Хитой автомобил саноати қанчалик ривожланаётгани нишонасидир. Хитой бу йил Японияни ортда қолдириб, дунёнинг энг катта экпортёрига айланди.

Автомобил саноати кўчмас мулк инқирози ва рекорд даражадаги ишсизликдан азият чекаётган Хитой иқтисодидаги ёрқин нуқтадир.

Аммо, бошқа томондан, Пекиннинг электромобиллар экспорт қилинадиган бошқа бир қанча давлатлар билан муносабатлари таранглашиб боряпти. Дунё тоза ва экологик зарари камроқ технологияларга ўтиб борар экан, Ғарб давлатлари учун Хитой маҳсулотларига қарамликдан қутулиш осон бўлмайди.

BYD нимани орзу қилади?

Бу компания аввал бошиданоқ афзалликларга эга эди: электромобиллар ишлаб чиқара бошлаган автомобиль ишлаб чиқарувчилардан фарқли ўлароқ, BYD дастлаб батарея компанияси бўлган ва кейинчалик автомобиллар ишлаб чиқара бошлаган.

Унинг бош ижрочи директори, ҳозирда 18,7 миллиард долларга эга Ван Чуанфу 1966 йилда Вувей округида, Хитойнинг энг қашшоқ провинцияларидан бирида фермер оиласида туғилган. Жаноб Ван ўсмирлик чоғида етим қолиб, акаси ва опаси қўлида тарбияланган.

Металлургия муҳандислиги ва физика-кимё бўйича диплом олгач, у 1995 йилда Шэнчжэнда амакиваччаси билан BYDга асос солган. Бу икковлон қимматроқ Япония импорти билан рақобатлаша оладиган, смартфонлар, ноутбуклар ва бошқа электроникалар учун зарядланувчи батареялар ишлаб чиқарувчи сифатидан танилди.

2002 йилда у оммавий компанияга айланди. Тез орада у оғир аҳволга тушиб қолган давлат автомобиль ишлаб чиқарувчи ширкати Qinchuan Automobile Company'сини сотиб олди.

Ўша пайтда электромобиллар ишлаб чиқариш ҳали ибтидоий босқичда эди. Шу вақтда Пекин расмийлари бозорда Хитой тўлдириши мумкин бўлган бўшлиқни қидираётган эди. 2000 йиллар бошида ҳукумат қайта тикланадиган энергия ишлаб чиқаришга устувор аҳамият бериб, субсидия ва солиқ имтиёзлари жорий қилди.

Бу BYD учун ажойиб фурсат эди. У ишлаб чиқараётган аккумуляторлар электромобилларни самарали қувватларди.

2008 йилда америкалик миллиардер инвестор Уоррен Баффет BYD Auto'нинг 10% улушини сотиб олганда компания бир кун келиб "жаҳон автомобиль бозоридаги энг йирик ўйинчига айланади" деб айтган эди.

У ҳақ бўлиб чиқди. Бугунги кунда Хитой, асосан, BYD туфайли глобал электр транспорт воситалари ишлаб чиқаришда устунлик қилади. Пекин бу етакчиликни сақлаб қолишни истайди - ўтган йил июнь ойида у электр транспорт воситалари учун тўрт йил давомида 72,3 миллиард долларлик солиқ имтиёзи берди, бу савдо секинлашган бир пайтда компания учун қимматли туртки эди.

Таҳлилчилар таъкидлашича, BYD'нинг ўсишида аккумулятор бизнеси катта роль ўйнаган. Аккумулятор электромобилларнинг энг қиммат қисмларидан бири бўлиб, уларни ўзи ишлаб чиқариши BYD'га арзонроқ тушади. Рақобатчилар, шу жумладан, Tesla ҳам учинчи томон аккумулятор ишлаб чиқарувчиларга таянади.

"BYD Seal Хитойда ишлаб чиқарилган асосий Tesla Model 3 седанидан 15% устунликка эга", дейилади UBS ҳисоботида.

BYD'нинг бошланғич электромобили Seagull 11 000 долларга сотилади. Tesla яқинда Хитойда бошланғич нархи 36 000 долларга яқин бўлган Model 3 седанини тақдим этди.

Хитой компанияси эса электр автомобиллар бозоридан ташқарида ҳам муваффақият қозонаётганга ўхшайди: йил бошида у Германиянинг Volkswagen компаниясини ортда қолдириб, Хитойда энг кўп сотилган автомобиль брендига айланди.

BYD ва Tesla рақобати

Илон Маск 2011 йили берган ТВ интервьюсида BYD ва хитойлик рақобатчилар ҳақида сўралганда кулган эди. Ўша пайтда Tesla ҳали ёш компания эди ва эндигина ўзининг биринчи автомобили Model S прототипини тақдим этганди.

Бугун Маск ўшанда кулганидан афсусланса керак. Хитой йўловчи автомобиллари ассоциациясининг сўнгги маълумотига кўра, Tesla сентябрь ойида Хитойда ишлаб чиқарилган 74 073 та электромобил сотган, бу ўтган йилга нисбатан қарийб 11 фоизга кам.

Бу айни шу даврда 286 903 та автомобиль сотган BYDдан кескин фарқ қилади. Бу электромобиллар ва бензин-электр гибрид моделлар сотувининг деярли 43 фоизга ўсишидир.

Ажабланарлиси шундаки, Tesla Хитойда электромобиллар тобора оммалашишига ҳисса қўшган. Tesla келгунга қадар яшил рағбатлантиришлар мижозларни электромобил сотиб олишга қизиқтира олмаган эди.

Ҳозир ҳам у "Хитойнинг энг севимли электр автомобиль брендларидан бири", дейди Counterpoint Research компаниясидан автотаҳлилчи Иван Лэм. Tesla ёш харидорлар орасида машҳурлигича қолаётганини қўшимча қилади у.

Дунёдаги энг йирик автомобиль бозори бўлган Хитой мамлакатга кўпроқ электромобиллар келтириш мақсадида хорижий ширкатларга мамлакатда ишлаб чиқариш ва сотишга тўлиқ эгалик қилиш имконини бериш учун қоидаларни юмшатди. Бунгача General Motors ва Toyota каби компаниялар ҳатто Хитойда завод қуриш учун маҳаллий ҳамкорга муҳтож эди.

Вазият ўзгарганида, Tesla имкониятдан фойдаланиб қолди. Бугунги кунда ҳам Tesla Хитойда ишлаб чиқарилган электромобилларнинг энг йирик экспортчиси ва Хитойда электромобилларнинг иккинчи йирик сотувчиси ҳисобланади.

Маскнинг Хитойдаги фаолиятини кенгайтириш ва зарядлаш станциялари тармоғи вазифасини ўтайдиган улкан аккумулятор омборларини қуриш бўйича улкан режалари бор.

Аммо Вашингтон ва Пекин ўртасидаги зиддият кучайгани сари у ўзини Хитой бозорига муқобил рақобатчи сифатида кўрсатаётган Ҳиндистонга ҳам эътибор қаратмоқда. Жаноб Маск ўтган июнда Ҳиндистон Бош вазири Нарендра Моди билан учрашувдан сўнг Tesla "имкон қадар тезроқ" Ҳиндистонга келишини айтди.

Хитой электромобиллари пойгада ютадими?

Ёқилғи билан ишлайдиган автомобиль ишлаб чиқарувчилар учун йўлак тораймоқда. Иқлим ўзгаришига қарши курашиш учун яшил рағбатлар кенгаяр экан, таҳлилчилар 2030 йилгача кескин силжиш бўлишини башорат қилмоқда.

Европа ва Буюк Британиядаги автомобиль ишлаб чиқарувчилар ортда қолмасликка уринмоқдалар. Аммо Хитойга нисбатан ишончсизлик сабабли Европа бозорини Хитой автомобил ишлаб чиқарувчилари учун ноқулай қиладиган қоидалар жорий қилиниши ҳам мумкин.

Европа Комиссияси Европа Иттифоқи ишлаб чиқарувчиларини Хитойнинг Пекин субсидияларидан фойда кўраётган арзон электромобиллари «тошқинидан» ҳимоя қилиш учун тарифлар жорий этилиши керак ёки йўқлигини ўрганмоқда. ЕИ президенти Урсула фон дер Ляйен таъкидлашича, Европа Иттифоқи ўзининг қуёш панеллари саноати Хитойнинг "адолатсиз савдо амалиёти" сабабли қандай зарар кўрганини унутмаган.

Аммо ҳозирча BYD'нинг ҳамёнбоп яшил автомобиллари юқори инфляция ва энергия нархлари билан курашаётган Германияда муваффақият қозонмоқда.

Mercedes-Benz, BMW ва Volkswagen компанияларининг ватани бўлмиш мамлакат жаҳон бозорига электромобил етказиб беришда қийналмоқда. Бунинг тасдиғини сентябрь ойида Мюнхенда бўлиб ўтган Европанинг энг йирик автошоусида кўриш мумкин эди - Хитой электромобиллари тадбирда долзарб мавзу бўлди.

"Дунёнинг ҳамма жойида қулайликка талаб бор. Бу универсал қиймат таклифи", дейди Automobility асосчиси ва бош директори Билл Руссо.

Буни дунёга таклиф қила оладиган жой ҳозир Хитойдир, дея қўшимча қилади у.