ИШИД ўғирлаган Язидий аёллар нега ҳамон топилмаяпти? - Янгиликлар Ироқ Дунё

2014 йилда минглаб язидий аёллар ва болалар Ироқ ва Сурияда "Исломий давлат" (ИШИД) томонидан қул қилинган. Бошқа язидийлар уларни қутқаришга бел боғладилар, бироқ орадан деярли ўн йил ўтса ҳамки айримлар ҳамон бедарак кетган.

2015 йил ноябрь ойида Баҳор ва унинг уч нафар ёш фарзанди бешинчи марта сотилди.

Ироқ урушига 20 йил: Уруш қандай қилиб бу мамлакатни пароканда қилди?

ИШИД сафида қанча хорижий жангари қолди?

Янгиликлар. Афғонистон: Мирзиёев бежизга огоҳлантирмаганмиди - ИШИД Ўзбекистон билан чегарадош Балхда шов-шувли ҳужумга қўл урди

У 18 ой олдин Ироқ шимолидаги Синжар туманидаги қишлоққа бостириб кирган ИШИД томонидан асир олинган кўплаб язидий аёллардан бири эди. Ироқда қарийб 6000 йилдан буён яшаётган диний озчилик бўлмиш язидийларни ИШИД жангарилари кофир ҳисоблаган.

Унинг эри ва катта ўғлини олиб кетишди. Унинг ўйлашича, улар отиб ташланган ва оммавий қабрга кўмилган.

Баҳор уч фарзанди билан хонада сафда туриб, ўзларини қатл қилишларидан қўрқиб йиғлаганларини эслайди. Аммо бунинг ўрнига уларни қул қилиб сотишди.

Ўшанда ҳақиқий даҳшат бошланди.

Баҳорнинг айтишича, у эгага айланган ИШИД жангариларига хизмат қилиши керак эди. "Мен уларнинг хотинлари каби бўлишим керак эди. Агар хоҳласалар мени калтаклардилар". Унинг 10 ёшгача бўлган болалари ҳам калтакланган. Қизларидан бирининг юзига милтиқ кўндоғи билан уришган.

Унинг тўртинчи «эгаси» Абу Ҳаттоб исмли тунислик эди. "Биз унинг уйида яшардик, лекин у мени ИШИДнинг яна иккита базасида фаррош бўлиб ишлашим учун ҳам қарзга берарди. Бу ерларнинг барчасида мен ишлардим, тозалардим ва зўрланардим.

Ҳаво ҳужумлари тез-тез бўлиб турарди. ИШИД жангарилари югурар, қурол олиб бомбадан яширинар эди. Хаос, даҳшатли туш эди».

Бир куни Баҳор болалари билан Абу Ҳаттобнинг уйида бўлганларида, ойналари қорайтирилган оқ машина уларнинг олдига келиб тўхтади. Ҳайдовчи узун соқолли қора либосда ва ИШИДнинг бошқа кўплаб жангариларидан фарқ қилмасди.

Баҳор ўзини ва болаларини яна сотишаётганини англади. Бу аҳволдан тоқати тоқ бўлган Баҳор эркакка ўлдир бизни, деб бақирди - у бошқа чидай олмади.

Аммо кейин содир бўлган воқеа ҳаммасини ўзгартириб юборди.

Улар машинада йўлга тушганларида ҳайдовчи: "Сизни бошқа жойга олиб кетяпман", деди. Баҳор нима бўлаётганини билмай, эркакка ишонмай, саросимага туша бошлади. У машинани тўхтатди ва телефонда кимгадир қўнғироқ қилди. Кейин телефонни Баҳорга узатди. Бу кўплаб аёллар ва болаларни қутқаришда иштирок этган Абу Шужанинг овози эди. Ана шундагина у ҳайдовчи уни ва болаларини қутқариш учун сотиб олганини тушунди.

Баҳор Суриянинг Раққа яқинидаги қурилиш майдончасига олиб борилган. Уни тушириб қолдиришди ва «Саид» деб таништарадиган одам келса, у билан кетишни тайинлади.

Бир киши мотоциклда келиб, Саид деди. У Баҳор ва унинг уч фарзандига мотоциклига ўтиришни буюрди ва "Эшитинг, биз ИШИД ҳудудидамиз, назорат пунктлари бор. Бирор нарса сўрашса индаманглар, язидий акцентни билиб қолишлари мумкин" деди.

Баҳорнинг айтишича, у киши уларни уйига олиб кетган: "Улар бизга жуда меҳрибон бўлишди - биз душ қабул қилдик, овқат ва оғриқ қолдирувчи воситалар беришди ва "Энди ишончли қўллардасиз", дейишди.»

Яна бир киши Баҳор ва унинг болаларини суратга олиб, Абу Шужага керакли одамлар топилганини тасдиқлаш учун юборди. Кейин, эртаси куни соат 03:00 атрофида оилани уйғотиб, яна кўчиб ўтишга тайёрланишни айтишди. Улар уйида турган эркак Баҳорга онасининг гувоҳномасини бериб, кимдир тўхтатиб сўраса, ўғлини шифокорга олиб бораётганини айтиши кераклигини айтди. "Исломий давлатларнинг кўплаб назорат-ўтказиш пунктларидан ўтдик, аммо ҳеч ким бизни тўхтатмади".

Ниҳоят улар Сурия-Ироқ чегарасидаги қишлоққа етиб боришди ва Баҳорни Абу Шужа ва унинг укаси кутиб олди. "Мен инқироз ёқасида эдим, - дейди у. - Ундан кейин нима бўлганини кўп эслай олмайман.

ИШИД Синжарни эгаллаб олганидан кейин 6400 дан ортиқ язидий аёл ва болалар қулликка сотилган деб ишонилади. БМТ комиссияси геноцид деб атаган воқеада яна 5000 язидий ўлдирилган.

ИШИД томонидан ўғирлаб кетилган аёллар ва болалардан фақат Баҳорни қутқаришда иштирок этган Абу Шужагина хавотирга тушмаганди. ИШИД назорати остидаги ҳудудлардан ташқарида яшаган тадбиркор Баҳзод Фаҳран язидий аёллар ва болаларни қутқариш ва ИШИД жангариларининг жиноятларини ёзиб олиш учун Кинят номли гуруҳ тузган.

Кинят ИШИД жангарилари язидий аёллар ва болаларни интернет орқали, айниқса, Telegram'да сотиб олиб, сотаётганини билиб олди. "Биз бу онлайн гуруҳларга сохта номлар ёки ИШИД жангарилари номи билан кирганмиз", дейди Баҳзод.

Ироқнинг курд минтақасидаги офиси деворидаги у ўзи кўрган Telegram чатларининг босма скриншотларини кўрсатади. Улардан бири инглиз тилида сотилаётган қизни реклама қилади: "12 ёшда, бокира эмас, жуда чиройли". У 13 000 долларга нархланган ва Суриянинг Раққа шаҳрида экани айтилган эди. Кейин у менга чарм диванда беҳаё суратга тушган қизнинг суратини кўрсатади.

Баҳзоднинг айтишича, Telegram'даги ушбу чатларда ўғирланган язидийларнинг қаерда экани ҳақида батафсил маълумот берилган: "Биз яқин атрофда яшовчи одамлар билан боғланиб, улардан бу болани топишни сўрадик".

Ёш ўғил болаларни топиш осонроқ эди, чунки уларга уйдан тез-тез чиқиб кетишга рухсат бериларди: "[ўғирланган одамнинг] оиласидан маълумот юборишларини сўрардик, шунда биз бола билан учрашганимизда, унга мақсадимиз самимий эканлигини исботлаш учун сурат кўрсатардик", дейди Баҳзод.

"Биз оилаларни, масалан, болали аёлларни қутқарганимизда, уларни қутқариш учун у ерда эканлигимизни ва ёлғиз қолганларида бизга хабар беришлари учун бир қатор код ёки сигналлар бўлиши керак эди."

Ҳар бир ҳолатда жараён ҳар хил бўлган, бироқ уларнинг ҳар бирида ИШИД гуруҳи назорат пунктларидан ўтиш учун пул ва сохта ҳужжатлар керак бўлган.

Язидийларнинг ИШИД ҳудудларига кириши ўта хавфли бўлган, шу боис қутқарув ишларини сигарет ва ноқонуний спиртли ичимликларни олиб ўтишга одатланган маҳаллий контрабандачилар амалга оширган.

"Бу болалар ҳамма нарсани нақд пул учун қилишган, - дейди Баҳзод. - Бу уларнинг ягона мақсади эди. Бу қизларни олиб чиқиш учун кўп одамларга минглаб доллар тўланган."

Кинятнинг билдиришича, 6417 язидий асирга олинган, аммо 3568 нафари қочган ёки қутқарилган. Баҳзоднинг ўзи 55 кишини қутқарган, бироқ Халқаро Миграция Ташкилоти (ХМТ) маълумотларига кўра, 2700 га яқин язидий аёллар ва болалар ҳамон бедарак йўқолган. Уларнинг кўплари ҳали ҳам ўзларини ўғирлаганлар билан бирга бўлиши мумкин.

Баҳзоднинг айтишича, қурбонлар шахсини аниқлаш қийинлашиб бормоқда. ИШИД мағлубиятга учрагач, жангарилар оилалари билан бошқа ҳудудларга қочган. Баъзилари Туркия, Ироқ, Сурияда, баъзилари эса Европага кетган.

Баҳзоднинг айтишича, ўғирланганида беш-олти ёш бўлган язидий болалар бор, улар ўз тилини ёки кимлигини бутунлай унутган: "Улар язидийлик ҳақида ҳеч нарса билишмайди. Ва ҳатто оилаларини ҳам унутиб қўйишган».

Язидийларнинг келажаги ҳам ноаниқ қолмоқда.

"Язидийлар асрлар давомида ҳужумга учраган. Аксар мусулмон аҳоли, ёш ёки катта бўлишидан қатъи назар, улар исломни қабул қилиши ёки ўлиши кераклигига ишонади", дейди язидийларнинг энг йирик инсон ҳуқуқлари ташкилоти «Язда» раҳбари Ҳайдар Элиас. "Шунинг учун биз ИШИД охири эмаслигига ишонамиз ва бу язидийларни қаттиқ қўрқитади."

ИШИДдан қочиб, Синжардаги уйларини тарк этган 300 000 язидийнинг деярли ярми Баҳор сингари Ироқнинг курд минтақасидаги лагерларда яшайди. Улар Синжар минтақасидаги уйларига қайта олмайди, чунки у деярли вайрон бўлган, Ироқ-Сурия чегарасидаги стратегик жойлашуви эса уни хавфли ҳудудга айлантиради - ИШИДга қарши курашиш учун келган жангарилар ҳозир бир-бири билан урушмоқда.

Элиаснинг айтишича, ҳар дақиқада яна бир қирғин нишонига айланиб қолишидан қўрқиб, кўплаб язидийлар ҳозир кўчиб кетмоқда. "Хавфсизлик ҳисси улар учун жуда муҳим. Бу катта нарса. Улар ўзларини хавфсиз ҳис қилишмаяпти".

Баҳорнинг озодлиги 20 000 АҚШ доллари атрофида туради. У ҳозир 40 ёшда, лекин ёшидан каттароқ кўринади - рўмол ўраган, сочлари асосан оқариб кетган.

У қутқарилганидан бери саккиз йил давомида лагерда яшади. Чодир полидаги юпқа матрасда ўтириб, йўқолган оила аъзоларининг фотосуратларини кўрсатади.

Эри ва тўнғич ўғлига нима содир бўлганидан бехабар, бир неча бор зўрланганидан жароҳат олган Баҳор ҳам жисмонан, ҳам руҳан қаттиқ касал бўлиб қолган.

Унинг бошқа болалари у билан бирга, лекин ўзининг айтишича, улар мудом қурқувда яшамоқда. "Қизим калтакланиш натижасида жароҳат олган, - дейди у. - Мен курашни давом эттиришим керак. Аммо ҳозир тирик ўликмиз."

https://t.me/bbcuzbek

BBC.COM/UZBEK

Telegramda bog'lanish raqami +44 7858860002