Дунё: Яқин Шарқда янги Араб Баҳори етилиб келмоқдами?

Араб давлатлари кўчаларида пайдо бўлган ғазаб инқилобни қўзғади. Яқин Шарқ ёздан чиқиб, янги Араб Баҳори томон шиддат билан қадам босмоқдами?

Ироқда намойишчиларга қарши ўқ узилмоқда. Ливанда норози одамлар мамлакатни фалажлаб қўйиб, Бош Вазир Саад ал-Ҳарири ҳукуматини қулатишга интилмоқда.

Ўтган ҳафталар ичида эса Миср хавфсизлик кучлари президент Абдул Фаттоҳ ал-Сисининг қаттиққўл бошқарувига қарши бош кўтарган намойишчилар уринишларини бостирди.

Ироқ, Ливан ва Мисрнинг бир-бирига ўхшамаган жиҳатлари бисёр, лекин намойишчиларни қийнаётган дардлар умумий. Араб Яқин Шарқи бўйлаб миллионлаб одамлар, айниқса, ёшлар ўхшаш қийинчиликларни бошдан кечирмоқда.

Минтақа аҳолисининг 60 фоизга яқини 30 ёшдан кичикдир. Ёшлар сони кўплиги мамлакат манфаати учун хизмат қилади. Бироқ иқтисодиёт, таълим тизими ва давлат институтлари ёшлар манфаатини қондира олмаса, улар ўз орзу-умидларини рўёбга чиқаришга йўл топа олмайди.

Авж олган коррупция

Ёшлар икки кенг тарқалган ҳолатдан дарғазаб: коррупция ва ишсизлик.

Ироқ коррупцияга ботганлик даражаси бўйича дунёда юқори ўринларда туради. Ливанда бу масалада аҳвол Ироққа нисбатан бироз яхши, аммо етарли даражада эмас.

Коррупция саратонга ўхшайди. У ўз қурбонига айланган одамларнинг орзулари ва умидларини еб битиради.

Коррупциядан азият чекканлар тезда ғазаб отига миниши мумкин. Ҳатто, олий таълимни қўлга киритганлар ҳам иш топа олмаган ва киссасидаги сўнгги чақаларни санаб юрган вақтда, норозилигини юзага чиқаришдан уларни ҳеч нарса тўхтата олмайди.

Давлат институтлари - ҳукумат, судлар ва полиция - коррупцияга ботганда, мамлакат таназзулга юз тута бошлайди.

Ливан ва Ироқ намойишчилар фақат ҳукуматнинг истеъфо беришини талаб қилмаяпти. Улар бутун сиёсий тизимнинг ислоҳ қилинишини истамоқда.

Ўққа учган инсонлар

Ироқлик намойишчилар кўчаларни тўлдириб, ишсизлик, коррупция ва ҳукуматга қарши шиорларни бақириб айта бошлаганда, уларга қарши қурол ишлатилиши учун кўп вақт талаб қилинмади.

Ироқликлар етакчиларсиз намойишга чиққан эди. Бироқ қўрққан олдин мушт кўтарар услубини қўллаган ҳукуматнинг бундай жавоби ортидан одамлар янада уюшиши мумкин.

Намойишчилар пойтахт Бағдоднинг девор билан ўралган Яшил Ҳудудидаги ҳукумат биноларини нишонга олишга интилди. Бу маскан Америка оккупацияси маркази ўлароқ хизмат қилган эди. Эндиликда, бу ерда ҳукумат идоралари, элчихоналар ва киборлар истиқомат қиладиган дабдабали уйлар жойлашган.

Бағдодда бошланган намойишлар тез орада мамлакатнинг бошқа ҳудудларига ҳам тарқалган. Халқ қўзғалгандан бир кун ўтиб, Карбало шаҳрида намойишчиларга қарши ўқ узилгани ва кўплаб инсонлар ҳалок бўлгани тўғрисида хабарлар юзага чиқди. Интернетда одамлар ўқ ёмғиридан қочишга уринаётгани тасвирланган видео пайдо бўлди.

Шундан бери қурбонлар сони ошиб бораётгани ҳақидаги хабарлар кўпайиб бормоқда. Бағдодда эса елкасига миллий байроқни ташлаб олган полициячилар намойишчиларга хайрихоҳлик билдираётгани ҳам маълум бўлган.

Аммо қоп-қора кийимга бурканган, ниқобли шахслар одамларни ўққа тутаётгани ҳам айтилмоқда. Тахминлардан бири - улар Ироқ ҳукуматига хизмат қилувчи жангарилар.

Тугалланмаган иш

Ҳукумат тамаки, бензин ва WhatsApp мессенжерига солиқ солишга уриниши ортидан - 17 октябрь куни Ливанда намойишлар бошланган. Солиқ лойиҳаси зудликда бекор қилинди, аммо ғишт қолипдан кўчиб бўлган эди.

Аввалига тинч намойиш ўтказишга уринган одамлар, кейинроқ, ўзларини, айрим ҳолларда, зўравонлик ичида кўрдилар.

Хўш, бу янги Араб Баҳорининг аломатларими? Балки 2011 йилда бошланган иш ҳали тугалланмаган эканининг белгисидир?

Биринчи Араб Баҳоридаги ҳаракатлар одамлар узоқ йиллар истаган озодликни олиб келмаган эди. Сурия, Ливия ва Яман уруш оловида ичида қолган, Мисрда янада қаттиққўл ҳукумат ҳокимиятни эгаллаган эди.

2011 йилда катта умидлар билан кўчага чиққан одамларнинг ҳаракати чиппакка чиққан эди.

Хулоса қилиб айтганда, коррупцияга ботган тизимлар катта ва ёш аҳоли эҳтиёжларини қондира олмайди, балки ғазаб ва нафратни урчитади. Оқибатда, намойишларнинг охири кўринмай қолади.

BBCUZBEK.COM билан Telegram орқали +44 7858860002 номери билан боғланинг.

Telegram каналимиз: @bbcuzbek