Англия фермаларида Ўзбекистон фуқароларига иш таклиф этаётган воситачиларга ишониб бўладими? Британия Янгиликлар Yangiliklar

"Мен сени турк деб ўйлабман, қардош ", - дейди Лондон шимолидаги кабобхона эгаси. - Қаерликсан?" Ўзбекистондан эканимни эшитгач, у ҳаяжон билан ортидаги ошхонага шошилди ва ўзи билан 20-21 ёшлардаги озғин йигитни олиб чиқди. "Мана, у ҳам Ўзбекистондан!"

Кабоб учун ҳисобни тўлар эканман, йигитча билан қисқа суҳбатлашдик. У Самарқанд вилоятидан экани, қишда Англияга фермада ишлаш учун келгани, аммо ҳаво совуқ ва намлиги сабаб иш шароитлари қийин бўлганини айтиб берди. "Уч ҳафтача ишладим-да, кетдим. Ҳозир мана шу кабобхонада ишлаяпман", - дейди у.

Видеолавҳани томоша қилинг:

Мавзуга алоқадор:

Бу каби ҳикояни биринчи марта эшитмаяпман. Ўзбекистондан келган баъзи ишчилар ё фермаларни тарк этиб бошқа ишларга жойлашишмоқда, ёки олти ойлик виза ниҳоясига етгач, Британияда қолиб бошқа иш қидиришмоқда. "Ака, визани қандай чўздирсам бўлади", деган саволларни бот-бот оламан. Аммо, чўзишнинг имкони йўқ - ишчи олти ойлик виза муддати тугагач, Британияни тарк этиши керак, лекин олти ойдан кейин яна виза олиб қайтиб келиши мумкин. Бир йил ичида у Британияда фақат олти ойга қола олади.

Британия Европа Иттифоқи таркибидан чиқиб кетиши ва кўплаб шарқий европалик ишчилар ватанларига қайтиши сабаб мамлакатда ишчи кучи танқислиги юзага келган. Қишлоқ хўжалиги - энг кўп жабр кўрган соҳалардан бири. Ўтган августда Британия фермерлар уюшмаси аянчли рақамларни чоп этди. Унга кўра, қисман ишчилар етишмовчилиги туфайли қиймати 60 миллион фунт стерлинг (74 миллион доллар)га тенг озиқ-овқат далаларда исроф бўляпти.

Ўтган йил декабрида Британия ҳукумати 2023 йилда мавсумий қишлоқ хўжалиги ишлари учун 45 мингта виза ажратилиши ва бу, зарур бўлса, яна 10 мингга оширилиши мумкинлигини эълон қилди. Визани олиш учун таълим, тил ёки иш тажрибаси бўйича қаттиққўл талабларни қондиришингиз шарт эмас - 18 ёшдан юқори бўлсангиз ва Британияда иш берувчи сизга ҳомийлик қилишга рози бўлса, бас.

Ўтган йил сентябридан бошлаб бу каби миграция Ўзбекистондан расман йўлга қўйилди. Ўзбекистон Ташқи меҳнат миграция масалалари агентлиги Британияга айни виза тизимига мувофиқликда ишчиларни йўллай бошлади. Агентлик охирги марта бир гуруҳ ўзбекистонлик ишчиларни бу йил 24 февралда Лондонга кузатиб қўйди. Расмий маълумотга кўра, визаси тасдиқланган ишчилар дастлаб Тошкент шаҳридаги "Ишга марҳамат" марказида қисқа курсларда ўқитилганлар.

Британияга ишлаш учун келишни истаётган ўзбекистонликлар кам эмас, шундай экан, бу каби миграцияни таклиф қилувчи норасмий каналлар ҳам пайдо бўлган.

"Алданиб қолмаслигим учун"

Яқинда ижтимоий тармоқ орқали Ўзбекистондан қуйидаги хатни олдим: "Англияда ишлашга бориш учун Англиядаги бир агентлик билан телеграмда суҳбатлашдим. Tier 5 визасини қилиб беришини айтди. Ушбу агентлик ҳақида билиб бериш учун сиз менга вақт ажрата оласизми? Алданиб қолмаслигим учун."

Вақт ажратдим. Хатни юборган йигитга, келинг, "Аҳмад" деб исм берамиз.

Ўзини Лондондаги Staff House LTD компанияси вакили дея таништирган русийзабон ходим Аҳмадга Англияда Sunderlandwick Farms (Сандерландвик Фармс) фермасига ишга жойлаштиришни ваъда қилган. Бу ходим Аҳмадга "Сандерландвик Фармс" акс этгани айтилган видео-рекламани ҳам юборган.

Мен Британия шимолида жойлашган ушбу фермага сим қоқдим. Ферма эгаси Роберт Смайт охирги кунларда Ўзбекистондан бошқа одамлар ҳам фермага қўнғироқ қилгани, аммо у ҳеч қачон агентлик орқали ишчи олмагани, Staff House номли компания билан ҳамкорлик қилиш у ёқда турсин, у ҳақида ҳатто эшитмаганини билдирди.

Афтидан, жаноб Смайт бу каби қўнғироқлардан чарчаган эди. Бир соатлардан кейин у менга қайтиб қўнғироқ қилди ва бу ҳодиса ҳақида Ҳамберсайд вилояти полицияси ва компаниянинг манзилгоҳи жойлашган Лондон полициясига арз қилганини билдирди.

Staff House'нинг YouTube каналида бешта видео бор. Учтасида гўёки ишчилар улар осонлик билан виза олганлари ва ишга жойлашганликлари ҳақида гапирган. Қолган икки видео эса "Сандерландвиск фермаси" деб номланган.

Ферма эгалариганинг менга айтишларича, видеоларда уларнинг фермаси акс этмаган. Унда кўринган аёл ходимлар ҳам уларда ҳеч қачон ишламаган.

Бу маълумотлар билан қуроллангач, Staff House билан боғланиш мавриди етиб келди. Аҳмадга телефон рақамини берган ходим қанча телефон қилсам ҳам, гўшакни кўтармади. Телеграмдан ёза қолдим.

Саволларимга истар-истамас жавоб берган ходим ўзини "Виктория Лушко" дея таништирди. Staff House сайтида унинг исми "Vikotoria Lushko" деб киритилган. Виктория, ёки Викоториянинг айтишича, у бир йилдан ошиқки айни компанияда ишлайди ва ҳеч қандай муаммога дуч келмаган. "Биз саккизта мамлакатдан кўплаб ишчиларни ишга жойладик", деди у.

Айнан қаерга ишга жойланганликлари ҳақида сўраганимда, у бу махфий маълумот эканини билдирди. Унда нега Сандерландвик фермаси билан алоқангиз махфий эмас? Бу ферма билан ишлайсизларми ўзи?

Виктория Сандерланвикнинг эгаси саналмиш аёл билан, яъни Роберт Смайтнинг хотини билан мунтазам алоқада эканини даъво қилди.

Мен яна фермани безовта қилдим. Фермернинг хотини мендан исмини очиқламаслигимни илтимос қилди, ва умуман Викторияни ёки у вакиллик қилаётган компанияни танимаслигини айтди.

Викторияга қайтдим, у барибир бўш келмаётганди. "Биз ферма эгалари билан боғланиб, ҳамкорлигимизни аниқлаймиз", деди у. Лекин, қайта-қайта сўроқларим ортидан, у инсоний хато бўлиб ўтган бўлиши мумкинлигини айтди-да, қўшимчасига менга суд иши билан таҳдид қилиб қўйди.

Шунча мулоқот ортидан ҳам Staff House ҳануз гўёки Сандерландвик фермаси акс этган фейк видеоларни ўз каналидан олиб ташлагани йўқ. Демак, ҳали ҳам бу рекламага ишониб, компанияга иш сўраб мурожаат қилаётганлар бўлиши мумкин.

"Бу ишчилар Сандерландвик фермасига юборилмайди-ку, улар келса, қаерга юборасизлар? Ёки унгача етиб бормайдими - таклифнома ва виза учун пулни олиб, йўқолиб қоласизларми", деб сўрайман Викториядан. У жавоб беришни истамади.

Staff House LTD компанияси Британия ҳукуматининг Company House реестрида 2021 йил ноябрида рўйхатдан ўтганини кўриш мумкин. Компания эгаси дея Британияда яшовчи Бангладеш фуқароси Шафиқул Ислом Жювел (JEWEL, Shafiqul Islam) қайд қилинган. Унинг телефон рақами берилмаган, Виктория ҳам рақамни бермади.

Британия қонунларига кўра, бирон компанияни рўйхатдан ўтириш қийин эмас, лекин қишлоқ хўжалиги учун ишчиларга воситачилик қиладиган агентликлар ҳукуматнинг Мардикорлар етакчиси ва ишчилар таҳқирланишини бартараф этиш идораси (Gangmasters and Labour Abuse Authority)дан лицензиция олишлари шарт. Staff House LTD маълумотларида эса бу каби лицензия кўрсатилмаган.

Ноқонуний воситачилар ва қарзлар

Гардиан нашри олиб борган суриштирувга кўра, лицензиясиз воситачилар ёрдамида ўтган йили Британияда бир мавсум ишлаш учун келган индонезиялик ишчилар 6 минг доллардан ошиқ пул қарз бўлиб қолганлар. Улар, шунингдек, чексиз соат ишлашга мажбур бўлганлар.

Уларнинг айтишича, воситачилар уларга юқори даромадли ишларни ваъда қилишган, аммо парвоз ва виза тўловлари учун пул йиғиб олишгани етмагандек, қўшимча минглаб доллар талаб қилганлар.

Бир ишчи қарзини тўлаш учун Индонезиядаги оиласи яшаётган уйни тиккани ва энди уни йўқотиши мумкинлигини айтган. "Ҳозир фақат пулни қайтаришга ишлаяпман. Кечалари ухлолмайман. Олдига овқат қўйишим учун оилам менга қараб қолган, мен эса қарзни ўйлайман", - дейди у.

Брексит, Украинадаги уруш ва пандемия британ фермерларини Европадан ташқарида ишчиларни қидиришга мажбур қилди, лекин Европадан ташқарида ишчилар қандай топилаётгани ва уларга нималар ваъда қилинаётганини текшириш қийин.

Ўзбекистон Ташқи меҳнат миграцияси агентлигининг матбуот котиби Ортиқхўжа Норовнинг менга айтишича, бу каби брокерлар Ўзбекистоннинг ичида ҳам пайдо бўлган ва ҳатто баъзилари Миграция агентлиги номини ноқонунан қўллашмоқда.

"Улар регистрация учун ишчидан пул сўрашади, лекин бизнинг сайтимизда бу бепул. Англияга кетиш истагида бўлганлар сайтимизга кириб рўйхатдан ўтишлари мумкин. Ўтган йили 400 нафарча фуқарони Англияга юбордик", - дейди у.

Унинг айтишича, бир телеграм каналида Англияга ишга 2600 евро эвазига юборишларини айтиб, аввалига 95 евро тўлашни таклиф қилишяпти. Бу таклифларга ишониб бўлмайди, дейди у.

Ташқи меҳнат миграцияси агентлиги ҳозирда Британиянинг икки лицензияли иш берувчиси - "Pro-Force" ва "HOPS Labour solutions" компаниялари билан ҳамкорлик қилмоқда.

Ўзбекистонлик ишчиларнинг норасмий воситачилар ёрдамида Британияда ишлашга келгани ёки уларнинг қўлида алданиб қолгани борасида менда ҳозир маълумот йўқ. Аммо, қўрқаманки, бу каби воситачилар юқоридагидек ёлғон рекламаларга ишчиларни ишонтира олса, ўзбекистонликларнинг ҳам алданиб қолаётганлари ҳақида эшита бошлаймиз.

Telegram каналимиз: https://t.me/bbcuzbek

BBCUZBEK.COM билан Telegram орқали +44 7858860002 номери билан боғланинг.