Ўзбекистон: Карантин 15 июнда тугамайди. Ҳукумат рақамларни яширмоқдами?
Сурат манбаси, Official
Лондондаги "Чатам Хаус" Қироллик тадқиқотлар марказидан Кейт Маллинсон Ўзбекистон ва минтақада коронавирус тарқалишига доир расмий маълумотларни савол остига олган.
Унинг жума куни "Чатам Хаус" сайтида эълон қилинган мақоласида ёзишича, Ўзбекистондаги ҳолатларнинг Қозоғистондан сезиларли даражада камлиги ва вируснинг қўшнилардан бир неча ҳафта аввал жиловлангани расмий рақамлардаги шафофлик даражаси пастлигини кўрсатади.
"Ҳақиқат глобал миқёсда пандемиянинг қурбони бўлди, аммо Марказий Осиё ҳукуматларининг пандемияга муносабати уларнинг ҳукуматлари Совет Иттифоқининг сўнгги йилларида юз берган ҳақиқатни яширишнинг Чернобил зеҳниятидан ҳам қанчалик узоқ кетганликлари ва ҳам кета олмаганликларини кўрсатди", деб ёзди Кейт Маллинсон.
Унга кўра, пандемия боис Ўзбекистондаги иқтисодий ўсишнинг секинлашиши ва Россиядаги мигрантларнинг қайтиши мамлакат иқтисодиётининг демографик ўсиш суръатидан ўзиб кетиш имкониятини камайтиради.
Таҳлилчининг қайд этишича, айни пайтда Ўзбекистон ўзининг турфа хиллашган иқтисоди, экспорт бозори ва ташқи қарзнинг камлиги билан қўшниларга нисбатан яхшироқ ҳимояланган.
Кейт Маллинсоннинг ёзишича, Мирзиёевнинг Каримовникидан фарқли сиёсати пандемия даврида минтақавий ҳамкорликни таъминлаган, аммо узоқ муддатда коронавирус протекционизмга йўл очиш билан минтақа давлатларининг интеграциясига зарба бериши мумкин.
Президент Мирзиёевнинг ўзи пандемия бошида ҳукумат коронавирус борасида ҳеч нарсани яширмаётганини айтиб, давлат идораларини очиқликка чақирган.
Карантин тугамайди
Айни пайтда карантин чоралари 15 июндан кейин ҳам сақланиб қолиши маълум қилинган.
Бу ҳақда Санитария-эпидемиологик осойишталик агентлиги директори ўринбосари Ботир Қурбонов маълум қилди.
Мулозимнинг жума кунги брифингда айтишича, Ўзбекистонда карантин чораларининг буткул тугатилиши минтақа ва дунёдаги вазиятга боғлиқ бўлиб қолади.
"Карантин тадбирлари 2020 йил 15 июнда тугамайди. Бу аниқ. Дунёда касаллик тарқалиш кўрсаткичлари икки баробарга камайди. Ўлим кўрсаткичлари ҳам икки баробарга камайди. Иккини тўлқин ҳақидаги гаплар ҳам бежиз эмас. Касаллик қачонки бутун дунёда бутунлай тугади, деб эълон қилингандан кейингина чеклов ва тадбирлар бутунлай олиб ташланиши мумкин", деб айтди Санитария-эпидемиологик осойишталик агентлиги вакили.
Сурат манбаси, CCV
Унинг таъкилашича, касаллик ўсиш суръати жадаллашгани тақдирда карантин тадбирлари ҳам кучайтирилади.
Айни пайтда мамлакатда карантин чоралари юмшатилиши бошланган апрель ойи охиридан буён биринчи марта аҳоли орасида касалланиш ҳоллари умумий касалланиш ҳолатларининг ярмига яқинлашгани кузатилмоқда.
Қурбоновнинг айтишича, сўнгги 14 кун давомида тасдиқланган 937 та касалланиш ҳолатидан 412 нафари ёки 47% фоизи аҳоли орасидан.
Соғлиқни сақлаш вазирлигига кўра, 4 июнь куни 96 та янги ҳолат аниқланган, улардан 13 нафари аҳоли орасидан.
Вазирлик аҳолини карантин қоидаларига қатъий амал қилиш ҳақида огоҳлантирган.
Ўзбекистонда вирусга чалинганларнинг умумий сони 3987 нафарга етган.
Расмийларга кўра, Covid-19 эпидемияси бошланганидан буён 750 мингта тест амалга оширилган.
Масофа сақланмаяпти
Бутун дунё карантиндан оммавий тестлар ва ижтимоий масофа сақлаш ёрдамида чиқаркан, Ўзбекистон расмийлари карантин чоралари юмшатилиши ортидан ижтимоий масофа сақланмаётганидан шикоят қилмоқда.
Ички ишлар вазирлиги ўтган хафта ўзининг Телеграм каналида тарқатилган мурожаатда савдо нуқталарида ижтимоий масофа сақланмаётгани ва одамлар тиббий ниқони ҳафталаб тақиб юрганини айтган.
Ҳукумат комиссияси аҳоли гавжум ҳудудларда каратин талабларига риоя этилишини назорат қилувчи кўнгилли гуруҳлар тузиш ҳақида топшириқ берган.
20 апрелдан деҳқон бозорларида ижтимоий масофа (2 метр) сақлаган ҳолда савдо қилишга рухсат берилганди.
Президент Мирзиёев "барча чораларни кўрган ҳолда буюм бозорлари фаолиятига ҳам рухсат берилиши"ни айтган.
Бу ҳақда у чоршанба куни камбағалликни қисқартириш масалаларига бағишланган йиғилишда гапирган.
"Бошқа йўлимиз йўқ. 50 фоиз карантин, 50 фоиз иқтисодиёт" деган давлат раҳбари.
Автобусларга рухсат
Айни пайтда коронавирусга қарши кураш бўйича ҳукумат комиссияси 8 июндан "сариқ" ва "яшил" ҳудудларда автобус қатновига рухсат берган.
Комиссиянинг карантин чоралари юмшатилган ҳудудларда ҳам жамоат транспорти фаолиятига чеклов қўйиши ижтимоий тармоқларда танқид қилинганди.
Smartgov Consulting раҳбари Азиза Умарова чекловни "қашшоқлик қопқони" деб атаган.
"Эҳтиёт чораларини қўллаган ҳолда ва ижтимоий масофани сақлаган холда жамоат транспорти ҳаракатини тиклаш керак. Акс холда шахсий автомобили йўқ инсонлар ва таксида юришга маблағи йўқлар навбатдаги "ночорлик қафасига" (poverty trap) тушиб қолади. Ишсиз ва боқиманда", деб ёзган Азиза Умарова.
У дунёнинг барча йирик шаҳарларида жамоат транспорти ишлаётганига эътибор қаратган.
Ҳукумат комиссияси ўзининг 30 майдаги қарори билан тоифасидан қатъи назар, ҳудудларда жамоат транспорти қатновига рухсат бермаслик ҳақидаги тартибни маъқуллаганди.
Аввалроқ Транспорт вазирлиги вакили Би-би-сининг бу ҳақдаги сўровига жавобан вазирлик ҳукумат комиссияси топшириғига биноан жамоат транспортига доир ҳужжат устида ишлаётганини маълум қилган.
Ҳукумат комиссияси 5 июндан сариқ ҳудудларда масжидлар ва меҳмонхоналарни очишга, яшил ҳудудларда эса бунга қўшимча маданият объектлари, таълим марказлари ва яна қатор фаолият турларини қайта йўлга қўйишга рухсат берган.
Ойликсиз 3 ой
Ўзбекистондаги бюджетдан ташқари муассасалар ходимлари карантин вақтида пулсиз қолганликларидан шикоят қилишмоқда.
Журналист Хуршид Далиев ўзининг Телеграм каналида Миллий банк Андижон бўлими ходимларининг мурожаатини чоп этган.
Мурожаатда банк ходимлари 2020 йил 1 апрель кунидан ўз ҳисобимиз мажбурий таътилга чиқарилгани ва фақат бир марта 1 миллион сўмдан пул маблағи берилгани айтилади.
"Шу 2 ой давомида бир марта холос, майлику-я, лекин ҳодимларни кўпчилиги оилали ҳамда фарзандли бўлгани сабабли емоқ-ичмоқ, рўзғорга кетиб қолмоқда", дейилади мурожаатди.
Банк ходимларига кўра, карантинг пайтида ойлик иш ҳақи берилиши керак эди".
Ходимларнинг айтишича, банк раҳбарлари ойликларни тўлаш учун аҳолидан кредитларни тўлиқ ундиришни шарт қилиб қўймоқда.
"Қачонки кредитларни тўлиқ ёпишасан, ўшанда ойлик олишасан, бўлмасам аризани ёзиб йўқолишасан, деган гаплар билан ходимларга тазйиқ ўтказмокда", дейилади мурожаатда.
Ўзбекистон ҳукумати пандемия даврида иқтисодий фаолиятни қўллаб-қувватлашга қаратилган қатор қарорлар қабул қилган.
Таҳлилчиларга кўра, ҳукумат қарорлари аҳолининг алоҳида қатламларини дастаклашдан кўра кўпроқ бизнесни қутқаришга қаратилган.
Ўзбекистон ҳукуматининг бюджет ва молия учун масъул мулозимлари аввалига аҳолига пул тарқатиш ғоясини қўллаб-қувватлашган, аммо кейинроқ Президент Шавкат Мирзиёев бу коррупцияга олиб келишини айтган эди.
"Маблағ ва заҳираларимиз етади, бундан ҳамманинг кўнгли тўқ бўлсин", деган Президент, аммо айни пайтда аҳолининг камбағал қатламларига давлат бюджетидан тўғридан-тўғри ёрдам ажратишдан бош тортган.
Ўрнига, президент ташаббуси билан "Саҳоват ва кўмак" умумхалқ ҳаракати ташкил этилиб, моддий ёрдам маҳаллий тадбиркорлар зиммасига юкланган.
Президент аҳолига кўрсатиладиган ёрдам эвазига тадбиркорларни ҳар томонлама қўллаб-қувватлашга ваъда берган.
