Ўзбек Жамиласи ёхуд Узбечка - урушдаги ўзбек аёли сиймосига назар - O'zbekiston
Сурат манбаси, Courtesy
Москвадаги "Вече" нашриётида ўзбек ёзувчиси Бахтиёр Абдуғафурнинг "Узбечка" номли романи нашрдан чиққан.
Labirint.ru онлайн китоб дўкони сайтидаги маълумотларга қаралса, "Узбечка" Россияда энг кўп ўқилган "ҳарбий роман" жанридаги асарлардан бирига айланган.
Роман Ўзбекистоннинг янги тарихида Иккинчи жаҳон уруши мавзуси қаламга олинган илк асарлардан бўлган.
Ва нафақат уруш мавзуси.
Муаллиф ўз асарида Сталин қатағонларини ҳам ёритади.
Бахтиёр Абдуғафурнинг айтишича, "Узбечка" Иккинчи жаҳон урушида жабҳа чизиғи ва унинг ортида курашган, шунингдек, Сталин қатағонларидан жабр чеккан ўзбек аёлларининг умумлашган образидир.
Ўзбекча тўлиқ нашридан аввал рус тилида дунё юзини кўрган роман мавзуси қандай туғилгани ва нима учун уруш мавзусини қаламга олгани ҳақида Би-би-си муаллифнинг ўзидан сўради.
Бахтиёр Абдуғафур, ёзувчи
Иккинчи жаҳон урушида ўзбекистонлик 1,5 млн дан ортиқ жангчилар иштирок этишди. Улардан 500 мингдан ортиғи жанг майдонларидан қайтишмади.
Бу машъум уруш ўзбекларнинг ғоявий жиҳатдан иккига бўлинишига ҳам олиб келди: собиқ Иттифоқ армияси таркибида фашистлар Германиясига қарши курашганлар ва Вермахт қўшинлари сафида собиқ Иттифоқнинг ўзига қарши жанг қилганлар... Ҳар икки томоннинг ҳам ўз ҳақиқати бор.
Сурат манбаси, Courtesy
Шафқатсиз уруш фронт ортидагиларни ҳам четлаб ўтмади: оғир меҳнат, қаҳатчилик - нон тиллодан қиммат бўлган синовли кунлар...
Фронтларда Ватан учун жон олиб-жон бераётганларнинг қилкўприк устидаги тақдири. Душман ўқи, асирлик, НКВД, жазо батальонлари. Шўро кинофильмлари кўрсатганидек, душманни қийратган ҳамма жангчилар ҳам қаҳрамон бўлавермаган. "Узбечка" асари шу ҳақда. Оддий ўзбек қизи Жамила Қодированинг тақдири тимсолида тузумнинг нақадар бешафқат, иккиюзламачи ва ғирром экани тўғрисидаги асар. Снайпер қиз Жамила шу қадар машҳур бўлиб кетадики, "Абвер"нинг ҳам назарига тушади:
"Учинчи Рейх "Абвер" хизматининг 1943 йилги махфий ёзишмаларидан:
"Украина ўрмонларида Шўро разведкаси гуруҳларига лақаби "Узбечка" бўлган снайпер жалб этилган. Радиоэфирларда "Узбечка" сўзи учраганида ва пеленгаторлар алоқага чиққан нуқтани аниқлаганларида "эс-эс" ва зарбдор гуруҳларининг биринчи навбатдаги вазифаси қуйидагилар этиб белгилансин:
1). Радиоалоқага чиқилган ҳудуд қуршаб олиниши ва ундаги душманнинг разведка гуруҳи аниқланиши;
2) "Узбечка" лақабли снайпернинг эҳтимолий яшириниш жойи аниқлансин ва уни ҳар қандай ҳолда йўқ қилиш вазифаси белгилансин.
"Узбечка" лақабли снайпер аёл киши бўлиб, катта эҳтимол билан осиё этник гуруҳларига мансуб..."
Жамила ўзига хос қобилият ва салоҳият эгаси. Жангда ўта совуққон, пухта ниқобланган нишонни оптик нишон ёрдамида эмас, балки кўнгли билан сезади:
"...Унинг наздида ёмон снайпер бўлмайди. Сабаби, нишонни ола билмайдиган жангчи снайпер бўлолмайди. Унинг учун икки тоифа мерган бўлади - биринчиси, ақлли, иккинчиси эса ҳам ақлли, ҳам нозик идрокли. Шу кунгача кўрган снайперларнинг "тўқсон тўққиз-у тўққиз" фоизи ақллилар эди. Иккинчи тоифадагилар урушда ноёб ҳодиса эди. Ана шундай ҳодисалардан бири - тирик афсона Василий Зайцев эди. Екатерина Зайцевни "юздан тўқсон тўққиз-у тўққизни айришдан қоладиган ҳам ақлли, ҳам юрак кўзи билан ишлайдиган снайпер" деб биларди. Не ажабки, бу тонг кўрсатган санъати туфайли иккинчи тоифадаги кам сонли снайперлар қаторига Жамилани ҳам киритганди..."
Аввал Украина фронти, сўнг Сталинград жангида кетма-кет қаҳрамонлик кўрсатган қиз шахсий ғараз ва адоват туфайли Шўро қўшинлари Берлинга йўл олган бир пайтда Кёнисбергда (ҳозирги Калининград) банди қилиниб, Сталиннинг меҳнат лагерларига юборилади. Жамила бу ердан чиқиб кетишига ишонмайди. Ҳам жисман, ҳам руҳан маҳбусликка кўникади. Шундай кунлардан бирида оиласини - аёли ва ўғлини ўзбеклар сақлаб қолган НКВД генерали Жамилани жамлоқда учратадию шу халққа эҳтироми сабаб унинг оқланишига эришади.
"...Генерал урушга борини берган, эътиқоди бутун ва бағрикенг халқнинг рамзи - қиёфасини Каримберди отада кўрмоқда эди. Ўзбекистондан бир ярим миллиондан ортиқ жангчилар урушга кетгани, миллионлаб одамлар - болалар, аёллар ва кексаларни шу юрт қабул қилганини яхши биларди. Шунда кўнглидан бир ўй ўтди: Шундай халқ билан урушда енгдик!..."
BBCUZBEK.COM билан Telegram орқали +44 7858860002 номери билан боғланинг.
Telegram каналимиз: https://t.me/bbcuzbek
