Rossiya Britaniyada josuslik qilishga qiynalyapti, ammo bu yo‘q degani emas. Britaniya bunga qanday moslashdi?

2018 yil 4 mart kuni kechqurun MI6 bosh qarorgohidagi navbatchi xodimga qo‘ng‘iroq kelganida, bu kutilmagan va xavotirli tarzda kutib olindi. Ularning agentlaridan biri aftidan zaharlangan holda kasalxonada yotgandi.

Sergey Skripalning Buyuk Britaniyada nishonga olingani haqidagi xabar Britaniya josuslari dunyosini larzaga soldi va muhim, ammo qiyin savollarni tug‘dirdi.

Bu savollarning ba’zilariga Rossiya prezidenti Vladimir Putinni Doun Sturjessning o‘limi uchun "axloqiy jihatdan javobgar" deb topgan ushbu so‘nggi hisobot javob berdi.

U ayol Skripalni zaharlagani gumon qilingan va atir shishasiga yashiringan zaharli suyuqlikni beixtiyor o‘ziga purkagan. Shishani ko‘chaga rus josuslari tashlab ketgan.

Xo‘sh, barcha kerakli saboqlar olindimi?

Savollardan biri Skripalni himoya qilish uchun ko‘proq ish qilish mumkin edimi, degan savol. Skripal 1990-yillarda MI6 uchun josuslik qilish uchun yollangan edi, ammo ruslar tomonidan qo‘lga olingan va keyin 2010 yilda josuslik almashinuvi doirasida Britaniyaga topshirilgan.

U Buyuk Britaniyaga kelgan paytda, uning uchun mavjud xavf nisbatan past deya baholangan . Axir, u avf etilgan edi. Bu, keyinchalik tan olinganidek, xato taxmin edi. "Qo‘nim topgan qochqin" sifatida u qanday xavfsizlikni xohlashi haqida ham o‘z fikriga ega bo‘lgan, hamda yangi shaxs va yangi hayotni xohlamasligini aniq aytgan. Bu hujumning oldini olishning yagona yo‘li bo‘lishi mumkin edi.

Hisobotda aytilishicha, asab agenti yordamida dramatik hujum sodir bo‘lishi xavfiga ishora qiluvchi hech narsa bo‘lmagan bo‘lishi mumkin, ammo xavflar muntazam baholanib turmagan.

2014 yilga kelib, Ukraina bilan bog‘liq birinchi inqiroz tufayli Rossiya bilan munosabatlar yomonlashdi. Skripal shuningdek, Yevropa razvedka xizmatlari bilan gaplasha boshlagani uning xavf profilini oshirgan bo‘lishi mumkin. O‘zi ham bir vaqtlar josus bo‘lgan Putin xoinlarga nisbatan nafratini tez-tez qaytaradi, u xiyonatni unutadigan odam emas. Skripal a’zo bo‘lgan Rossiya harbiy razvedka agentligi GRU xarakteri ham shunga o‘xshash.

Hisobotda "Novichok" asab agentidan foydalanish Rossiya davlatining kuchini namoyish etishni maqsad qilgani aytilgan. Ammo razvedka olamidagi ko‘pchilik bu aslida boshqalarga ogohlantirish bo‘lganiga ishonishadi – ya’ni, agar ular Rossiya sirlarini G‘arb razvedkasiga oshkor qilsalar, ular ham yillar o‘tishi bilan ta’qib qilinadi.

Bu saboqni Britaniya razvedka va xavfsizlik xizmatlari tezda o‘rgandilar, ular ushbu zaharlanishdan so‘ng darhol Buyuk Britaniyada qochqinlar va xavf ostida bo‘lgan boshqalarni qattiqroq himoyaga oldilar.

Hisobotda aytilishicha, GRU bo‘linmasi zaharlanish uchun javobgar bo‘lganiga shubha yo‘q. Ular mamlakatga qisqa muddatli missiya bilan kelishgan va zaharni yetkazib berishgan. So‘ngra keyinroq Doun Sturjessni o‘ldiradigan "Novichok" to‘la atir shishasini ko‘chaga tashlab ketishgan.

Missiyani bajargan josuslar shaxsi bir necha oy ichida topildi. Kengroq GRU bo‘linmasining ko‘plab operatsiyalari va foydalanadigan ba’zi soxta shaxslarni ayniqsa Bellingcat tergov sayti fosh qildi. Lekin Rossiya buni yana qila oladimi?

Buyuk Britaniya va Yevropadagi Rossiya razvedka operatsiyalari bosim ostida. Solsberidagi qotilliklar va 2022 yilgi Ukraina bosqini ortidan, Rossiya diplomatlarining Yevropa bo‘ylab ommaviy ravishda chiqarib yuborilishi ularning faoliyatini qiyinlashtirdi. Operativ xodimlarning sayohatini aniqlash uchun Yevropada ko‘proq ma’lumot almashish yo‘lga qo‘yildi.

Ammo Rossiya bunga ham moslashdi. So‘nggi yillarda, Rossiya o‘z josuslarini Buyuk Britaniyaga kiritish qiyinroq ekanligini bilib, o‘z ishini bajarish uchun ishonchli vakillarga murojaat qila boshladi. Masalan, Buyuk Britaniyada joylashgan bir guruh bolgarlar Moskvadan pul evaziga Kreml nishonlarini kuzatish uchun yollangan. Ular shu yil boshida sudlandi.

Ular uchoqlarda odamlarni kuzatib yurishgan va odamlarni o‘g‘irlashni muhokama qilishgan. Ular havaskor edilar, ammo baribir xavfli. "Albatta, ular 99% hollarda muvaffaqiyatsizlikka uchraydi. Ammo muammo shundaki, agar ularda shunday 100 ta guruh bo‘lsa, shu 100 tadan bittasi muvaffaqiyatga erishadi", deydi Buyuk Britaniyada surgunda bo‘lgan rossiyalik jurnalist va bolgarlarning nishoni bo‘lgan Roman Dobroxotov. "Rossiya hibsga olinadigan 99 ta guruh haqida qayg‘urmaydi."

Bu Rossiya razvedkasi uchun boshqacha model - bir martalik agentlarni yollash. Ular, shuningdek, o‘t qo‘yish hujumlarini amalga oshirish uchun past darajadagi britaniyalik jinoyatchilarga pul to‘lashgan. Bu josuslarni aniqlashning eski usullaridan farqli turdagi politsiya faoliyatini talab qiladi. Terrorizmga qarshi kurashuvchi politsiya Solsberidan beri dushman davlatlardan tahdidlarga qarshi kurashish bo‘yicha ishlar besh baravar oshganini aytmoqda.

Bugungi kunda Rossiya, uning josuslari va uning ishonchli vakillari Buyuk Britaniya va boshqa Yevropa mamlakatlari bilan kuzatuv va sabotaj harakatlarini amalga oshirishni o‘z ichiga olgan past darajadagi mojaroda ishtirok etmoqda. Ularning asab agenti yordamida kimgadir yana bir zaharli hujumni amalga oshirish qobiliyati yaxshiroq xabardorlik va kuchliroq himoya tufayli deyarli kamaygan. Ammo bu boshqa turdagi xavflar yo‘q degani emas.