Россия Британияда жосуслик қилишга қийналяпти, аммо бу йўқ дегани эмас. Британия бунга қандай мослашди?

2018 йил 4 март куни кечқурун МИ6 бош қароргоҳидаги навбатчи ходимга қўнғироқ келганида, бу кутилмаган ва хавотирли тарзда кутиб олинди. Уларнинг агентларидан бири афтидан заҳарланган ҳолда касалхонада ётганди.

Сергей Скрипалнинг Буюк Британияда нишонга олингани ҳақидаги хабар Британия жосуслари дунёсини ларзага солди ва муҳим, аммо қийин саволларни туғдирди.

Бу саволларнинг баъзиларига Россия президенти Владимир Путинни Доун Стуржесснинг ўлими учун "ахлоқий жиҳатдан жавобгар" деб топган ушбу сўнгги ҳисобот жавоб берди.

У аёл Скрипални заҳарлагани гумон қилинган ва атир шишасига яширинган заҳарли суюқликни беихтиёр ўзига пуркаган. Шишани кўчага рус жосуслари ташлаб кетган.

Хўш, барча керакли сабоқлар олиндими?

Саволлардан бири Скрипални ҳимоя қилиш учун кўпроқ иш қилиш мумкин эдими, деган савол. Скрипал 1990-йилларда МИ6 учун жосуслик қилиш учун ёлланган эди, аммо руслар томонидан қўлга олинган ва кейин 2010 йилда жосуслик алмашинуви доирасида Британияга топширилган.

У Буюк Британияга келган пайтда, унинг учун мавжуд хавф нисбатан паст дея баҳоланган . Ахир, у авф этилган эди. Бу, кейинчалик тан олинганидек, хато тахмин эди. "Қўним топган қочқин" сифатида у қандай хавфсизликни хоҳлаши ҳақида ҳам ўз фикрига эга бўлган, ҳамда янги шахс ва янги ҳаётни хоҳламаслигини аниқ айтган. Бу ҳужумнинг олдини олишнинг ягона йўли бўлиши мумкин эди.

Ҳисоботда айтилишича, асаб агенти ёрдамида драматик ҳужум содир бўлиши хавфига ишора қилувчи ҳеч нарса бўлмаган бўлиши мумкин, аммо хавфлар мунтазам баҳоланиб турмаган.

2014 йилга келиб, Украина билан боғлиқ биринчи инқироз туфайли Россия билан муносабатлар ёмонлашди. Скрипал шунингдек, Европа разведка хизматлари билан гаплаша бошлагани унинг хавф профилини оширган бўлиши мумкин. Ўзи ҳам бир вақтлар жосус бўлган Путин хоинларга нисбатан нафратини тез-тез қайтаради, у хиёнатни унутадиган одам эмас. Скрипал аъзо бўлган Россия ҳарбий разведка агентлиги ГРУ характери ҳам шунга ўхшаш.

Ҳисоботда "Новичок" асаб агентидан фойдаланиш Россия давлатининг кучини намойиш этишни мақсад қилгани айтилган. Аммо разведка оламидаги кўпчилик бу аслида бошқаларга огоҳлантириш бўлганига ишонишади – яъни, агар улар Россия сирларини Ғарб разведкасига ошкор қилсалар, улар ҳам йиллар ўтиши билан таъқиб қилинади.

Бу сабоқни Британия разведка ва хавфсизлик хизматлари тезда ўргандилар, улар ушбу заҳарланишдан сўнг дарҳол Буюк Британияда қочқинлар ва хавф остида бўлган бошқаларни қаттиқроқ ҳимояга олдилар.

Ҳисоботда айтилишича, ГРУ бўлинмаси заҳарланиш учун жавобгар бўлганига шубҳа йўқ. Улар мамлакатга қисқа муддатли миссия билан келишган ва заҳарни етказиб беришган. Сўнгра кейинроқ Доун Стуржессни ўлдирадиган "Новичок" тўла атир шишасини кўчага ташлаб кетишган.

Миссияни бажарган жосуслар шахси бир неча ой ичида топилди. Кенгроқ ГРУ бўлинмасининг кўплаб операциялари ва фойдаланадиган баъзи сохта шахсларни айниқса Беллингcат тергов сайти фош қилди. Лекин Россия буни яна қила оладими?

Буюк Британия ва Европадаги Россия разведка операциялари босим остида. Солсберидаги қотилликлар ва 2022 йилги Украина босқини ортидан, Россия дипломатларининг Европа бўйлаб оммавий равишда чиқариб юборилиши уларнинг фаолиятини қийинлаштирди. Оператив ходимларнинг саёҳатини аниқлаш учун Европада кўпроқ маълумот алмашиш йўлга қўйилди.

Аммо Россия бунга ҳам мослашди. Сўнгги йилларда, Россия ўз жосусларини Буюк Британияга киритиш қийинроқ эканлигини билиб, ўз ишини бажариш учун ишончли вакилларга мурожаат қила бошлади. Масалан, Буюк Британияда жойлашган бир гуруҳ болгарлар Москвадан пул эвазига Кремль нишонларини кузатиш учун ёлланган. Улар шу йил бошида судланди.

Улар учоқларда одамларни кузатиб юришган ва одамларни ўғирлашни муҳокама қилишган. Улар ҳаваскор эдилар, аммо барибир хавфли. "Албатта, улар 99% ҳолларда муваффақиятсизликка учрайди. Аммо муаммо шундаки, агар уларда шундай 100 та гуруҳ бўлса, шу 100 тадан биттаси муваффақиятга эришади", дейди Буюк Британияда сургунда бўлган россиялик журналист ва болгарларнинг нишони бўлган Роман Доброхотов. "Россия ҳибсга олинадиган 99 та гуруҳ ҳақида қайғурмайди."

Бу Россия разведкаси учун бошқача модел - бир марталик агентларни ёллаш. Улар, шунингдек, ўт қўйиш ҳужумларини амалга ошириш учун паст даражадаги британиялик жиноятчиларга пул тўлашган. Бу жосусларни аниқлашнинг эски усулларидан фарқли турдаги полиция фаолиятини талаб қилади. Терроризмга қарши курашувчи полиция Солсберидан бери душман давлатлардан таҳдидларга қарши курашиш бўйича ишлар беш баравар ошганини айтмоқда.

Бугунги кунда Россия, унинг жосуслари ва унинг ишончли вакиллари Буюк Британия ва бошқа Европа мамлакатлари билан кузатув ва саботаж ҳаракатларини амалга оширишни ўз ичига олган паст даражадаги можарода иштирок этмоқда. Уларнинг асаб агенти ёрдамида кимгадир яна бир заҳарли ҳужумни амалга ошириш қобилияти яхшироқ хабардорлик ва кучлироқ ҳимоя туфайли деярли камайган. Аммо бу бошқа турдаги хавфлар йўқ дегани эмас.