Insoniyat sayyoramizdan chiqib, quloch yoyishi kerakmi?

Professor Brayan Koks, hali hech bir britaniyalik TV taqdimotchisi bormagan joylardan biriga, jasorat bilan chiqishga tayyorligini aytadi.

“Men hali mablag‘ to‘plaganim yoki kimnidir meni kosmosga chipta berishga ishontirganim yo‘q,” deydi u.

Lekin agar Elon Mask, AQShning SpaceX aerokosmik kompaniyasi egasi, telefon qilsagina, “Men aytardim... ajoyib, ketdik!” deb qo‘shimcha qiladi u.

Professor Koksning fikriga ko‘ra, kosmosga sayohat qilish kelajakda barchamiz qilishimiz mumkin bo‘lgan ishdir. U, Buyuk Britaniyaning eng taniqli zarralar fizigi sifatida, insoniyatning yanada olg‘a siljishiga intilishini ta’kidlaydi.

Aloqador mavzular:

U ba’zi tijorat aerokosmik kompaniyalaridagi taraqqiyotlar natijasida biz ko‘p sayyorali va yulduzlararo tsivilizatsiyaga aylanishimiz mumkinligini aytadi.

Professor Koksdan oldin kosmosga chiqgan odam - milliarder tadbirkor Jared Ayzekman va SpaceXning Polaris Dawn ekipajidir.

Ayzekman o‘tgan oy tarixiy voqea yaratdi va birinchi xususiy sektor avstronavti sifatida kosmosda sayohat qildi. AQSh kosmik agentligi Nasa ushbu missiyani tijorat aerokosmik industriyasida "katta qadam" deb atadi.

Professor Koks, bu hamkorlikdagi yondashuv - Nasa kabi hukumat agentliklari va SpaceX kabi xususiy kompaniyalar o‘rtasidagi birlashuvni yaxshi narsa deb hisoblaydi. U kosmosga arzon va ishonchli chiqish muhimligini qo‘shimcha qiladi.

“Men haqiqatdan ham, bizning tsivilizatsiyamiz ko‘plab sabablarga ko‘ra, sayyoramizdan chiqishi kerak deb o‘ylayman,” deydi u.

Milliarder va Amazon asoschisi Jeff Bezosning ixtirosi bo‘lgan Blue Origin aerokosmik kompaniyasi allaqachon odamlar kosmosda yashaydigan va ishlaydigan kelajakni tasavvur qilmoqda, erga zarar etkazishi mumkin bo‘lgan sohalar koinotga ko‘chirilmoqda.

Erda cheklangan resurslar mavjud va "tsivilizatsiyaning ko‘proq resurslarga bo‘lgan chanqog‘i va talabidan" planetaga zarar etkazilmoqda, deydi professor Koks. Shuning uchun biz ko‘p sayyorali tsivilizatsiyaga aylanishga e’tibor qaratishimiz zarur.

Kosmosning resurslaridan foydalanish, masalan, asteroidlarni qazib olish, ilmiy fantastika kabi ko‘rinishi mumkin, lekin professor "bu juda muhim va biz uni iloji boricha tezroq amalga oshirishimiz kerak," deb hisoblaydi.

Tsivilizatsiyamizning kelajagiga erishish uchun bizda etarli siyosiy mahorat mavjudmi yoki yo‘q, bu boshqa masala, lekin biz yuz milliardlab yulduzlar bilan to‘ldirilgan Somon Yo‘li galaktikamizni o‘rganishimiz zarur, deya mulohaza qiladi professor.

Bizning Quyosh sistemamizda o‘rganish uchun ko‘p narsalar mavjud. Quyoshdan tashqari sakkizta sayyora, beshta rasmiy ravishda nomlangan kichik sayyora, yuzlab oy, minglab kometalar va milliondan ortiq asteroidlar mavjud.

Agar bahs qilinsa, - deydi professor Koks – ehtimol, biz Somon Yo‘lida ayni damda mavjud yagona ilg‘or tsivilizatsiya bo‘lishimiz mumkin va, ehtimol, galaktikada mavjud bo‘lgan yagona tsivilizatsiyadirmiz.

“Agar bu haqiqat bo‘lsa, unda bizning bu sayyoradan chiqishimiz majburiyatga aylanadi. Chunki agar biz buni qilmasak, hech kim buni qilmaydi. Agar biz yulduzlarga chiqmasak, hech kim bu galaktikada yulduzlarga chiqmaydi.

“Shu sababdan bu birinchi qadamlarni boshlab olish juda muhim ahamiyatga ega”.

Professor Koksning fikricha, Mars va Oy inson o‘z hayotida tashrif buyurishi va doimiy mavjudlik qurishni boshlaydigan yagona joylardir.

Stadion o‘lchamidagi asteroidlar Quyosh sistemasida harakat qilayotganiga qaramay, u er uchun eng katta xavf aslida bu insonlar ekanligiga ishonadi.

“Agar bizni yo‘q qiladigan narsa mavjud bo‘lsa, katta ehtimol bilan bu bizning o‘zimizdir,” deydi u - lekin shularni aytar ekan, asteroid Erga urilishining ehtimolligi 15 yil avvalroq dastlabki televidenie dasturlarini tayyorlay boshlagan vaqtimizdagidan ko‘ra hozir jiddiyroq ko‘rilayotganini aytadi.

“Bir kun kelib, biz buni qo‘zg‘atishimiz kerak,” deydi u.

U yangi seriyasida, kosmosda sodir bo‘layotgan voqealarni so‘nggi missiyalar orqali o‘rganadi. Oktyabrda, Nasa Europa Clipper ni yupiterga besh yarim yillik safarga yuboradi - ushbu sayyoraning muzli oyi Europa hayot uchun mos sharoitlarni saqlay oladimi-yo‘qligini o‘rganish uchun. Odamlar, Evropaning muzli qoplamasi ostida katta tuzli suv okeani mavjud deb ishonishadi.

Lekin, sharoitlar mos bo‘lsa, Europada hayot qanday ko‘rinishda bo‘lishi mumkin?

“Bu oddiy hayot bo‘ladi,” deydi professor Koks. “Bu eng yaxshi holatda bir hujayrali hayot bo‘ladi yoki bir hujayrali hayotga o‘xshaydigan biror narsa... Biz u erda ko‘p hujayrali hayotni kutmayapmiz - qisman, chunki bu Erda rivojlanishi uchun juda ko‘p vaqt talab qilindi.”

Ser Devid Attenboro professor Koksni o‘zining tabiiy merosxo‘ri deb ataganidan buyon 10 yildan ko‘proq vaqt o‘tdi. Shunday qilib, u bu yukni olishga tayyormi?

“Men juda xursandman, u hozirda o‘rinbosarga ehtiyoj sezmayapti,” deydi professor Koks, “u men qilganimdan ko‘ra ko‘proq dasturlar tayyorlamoqda.”

Ser Devidning karьerasi haqida gapirganda, u buni kashf etgan odamning o‘rnini egallash imkonsizligini aytadi.

“U birinchi va shu sababdan yana kimdir uning ishini takrorlab o‘rinbosar bo‘la olmaydi. Sababi bu xuddiki 'Kim Nil Armstrongning Oyga birinchi inson sifatida qo‘nganini takrorlay oladi?' deyish bilan bir xil.”

Telegram

BBC.COM/UZBEK

Telegramda bog'lanish raqami +44 7858860002