ጽባሕ ኲናት እንተ ዝውላዕ፡ ዓባይ ብሪጣንያ ብሓቂ ክትዋጋእ ዓቕሚ ኣለዋዶ?

ሩስያ ኣብ ልዕሊ ዩክረይን ዘካየደቶ ወራር ናብ ሓሙሻይ ዓመቱ ይኸይድ ኣሎ።

ኣብ ኤውሮጳ፡ "ልሙድን ዘይልሙድን ኲናት" ብዝብል ዝጽውዑ ምስጢራዊ ፍጻመታት እናወሰኸ ብምምጽኡ፡ ወጥሪ እናወሰኸ ይኸይድ ኣሎ።

ሓለፍቲ ወተሃደራት ዓባይ ብሪጣንያ ድማ ውግእ ክነወግድ እንተ ደሊና ክንዳሎ ኣለና ብምባል የጠንቅቑ ኣለዉ።

እቲ ዘይተጸበናዮ ክውን እንተዀይኑን ምስ ሩስያ ድማ ኲናት እንተ ተላዒሉን ግን ዓባይ ብሪጣንያ ካብ ሒደት ሰሙናት ንላዕሊ ክትቃለስ ትኽእል ድያ?

"ምስ ኤውሮጳ ናብ ኲናት ክንኣቱ ውጥን የብልናን። ኤውሮጳ እንተ ደልያ፡ ከምኡ'ውን እንተ ጀሚራ ግን ኣብዚ እዋን'ዚ ንሕና ድሉዋት ኢና።"

ነዚ ዝበለ ፕረዚደንት ሩስያ ቭላድሚር ፑቲን እዩ። ንሱ ብ2 ታሕሳስ፡ ኣመሪካ ኣብ ዩክረይን ሰላም ንምምጻእ እትገብሮ ዘላ ጻዕርታት፡ ሃገራት ኤውሮጳ ዕንቅፋት ይዀና ኣለዋ ክብል ከሲሱ ነይሩ።

ንጹር ንምግባር፡ ዓባይ ብሪጣንያ ብመሓዙት ሃገራት ኔቶ ከይተደገፈት፡ ብውልቃ ምስ ሩስያ ክትዋጋእ ዘሎ ዕድል ኣዝዩ ኣዝዩ ጸቢብ እዩ።

እተን ፑቲን ዝተዛረበን ቃላት ግን ኣብ መንጎ ሩስያን ዓባይ ብሪጣንያ ከምኡ'ውን ሃገራት ኔቶ ዝካየድ ዘሎ ኲናት ከምቲ ሰባት ተስፋ ዝገብርዎ ርሑቕ ከም ዘይኰነ ዘርእያ ቅሳነት ዘይህባ መዘኻኸሪታት እየን።

ኣብ ዘመነ ቴክኖሎጂ ኲናት እንታይ ክመስል ይኽእል?

"እዚ ስግንጢር'ዩ። ተለፎነይ ኣይትድውልን፡ ኣይትቕበልን።"

"ኣነ'ውን ከምኡ። ኢንተርነት የብለይን። እንታይ እዩ ኣጋጢሙ?"

ከምዚ ዝኣመሰለ ሰባት ዘይረዳድእሉ ተርእዮ፡ ምናልባት ምስ ሩስያ ኲናት ከም ዝተጀመረ፡ ወይ ክጅምር ከም ዝቐረበ ዘመልክቱ መንገድታት እዮም።

(ከም ኣብነት እምበር፡ ምኽንያት ምቍራጽ ኢንተርነት ክዀኑ ዝኽእሉ ካልኦት ጠንቅታት ክህልዉ ተኽእሎ ኣሎ።)

እቲ ምቍራጽ ኣገልጋሎት ተለፎን፡ ከም ንመግብን ነዳድን ዝኣመሰሉ ኣገደስቲ ነገራት ብባንኪ ክፍሊት ምፍጻም ዘይምኽኣል ክስዕብ ይኽእል።

ክፍፍል መግቢ ይቈራረጽ፣ ቀረብ ሓይሊ ኤለክትሪክ ድማ ኣብ ሓደጋ ይወድቕ።

እቲ ዜጋታት ዩክረይን ብዘሕዝን መንገዲ ዝፈልጥዎ ኣዕናዊ ማዕበል ድሮናት፡ ቦምባታትን ሚሳይላትን ጥራይ ዘይኰነ፡ ኲናት ብሓፈሻ ንምምካት ዝሕግዙ ብዙሕ መንገድታት ኣለዉ።

ዘመናውን ብቴክኖሎጂ ዝምራሕን ሕብረተሰብና፡ ኣብቲ ንዓባይ ብሪጣንያ ምስ ካልእ ክፋል ዓለም ዘራኽቡ ገመዳትን ሻምብቆታትን መርበብ ትሕቲ ባሕሪ ኣዝዩ ጽግዕተኛ እዩ።

እዚ ድማ ሓበሬታ፡ ፋይናንሳዊ ምልውዋጥን ጸዓትን ዘጠቓልል እዩ።

ብኸም ያንታር ዝኣመሰላ መራኽብ ስለያ ሩስያ ዝካየድ ሕቡእ ንጥፈታት፡ ነዞም ገመዳት ኣብ እዋን ኲናት ክፍጸም ዝኽእል ጕድኣት ከም ዘውጽእኦ ብሰፊሑ ይእመን፤ ሓይሊ ባሕሪ ኣብዚ ቀረባ እዋን ኣብ ትሕቲ ማይ ዝተወሃሃደ ሃዋሲታት (ሴንሰራት)፡ ዝተዓጠቓ መርከብን ድሮናትን ዘዋፈረሉ ድማ በዚ ምኽንያት እዩ።

ኣብ ሓደ ኲናት፡ እዞም ሕቡኣትን ዘይርኣዩን ተግባራት፡ ምስቲ ዳርጋ ዘይተርፍ ምዕራባውያን ሳተላይታት ኣብ ህዋ ን"ምዕዋር" ዝግበር ፈተነታት ተደሚሩ፡ ንዓቕሚ ምቅላስ ዓባይ ብሪጣንያ ብኸቢድ ክሃስዩ፡ ከምኡ'ውን ኣብ ሰለማውያን ማሕበረሰብ ዕንወት ከስዕቡ ይኽእል'ዮም።

ኣብዚ ቀረባ እዋን ኣብ ለንደን፡ ዋይትሆል ዝተብሃለ ትካል ኣማኸርቲ ክኢላታት ዝዀነ ሮያል ዩናይትድ ሰርቪስስ ኢንስቲትዩት ዘዳለዎ 'ምቅላስ ነዊሕ ኲናት' ዝብል ዋዕላ ተኻይዱ ነይሩ።

ኣብቲ ዋዕላ፡ ወተሃደራውን ፖለቲካውን ክኢላታት ተኣኪቦም ብዛዕባ ሕጂ ዘለዉ ዕጡቓት ሓይልታት ዓባይ ብሪጣንያ፡ ወተሃደራት፡ ተተኰስቲ ከምኡ'ውን መለዋወጢ ኣቑሑትን ንነዊሕ እዋን ዝጸንሐ ግጭት ንምቕጻል ዓቕሚ ኣለዎም ድዩ ኣብ ዝብል ምይይጥ ኣካይዶም።

"ዓባይ ብሪጣንያ ልዕሊ ሒደት ሰሙናት ኣብ ዝጸንሕ ኲናት ክትሳተፍ መደብ ከም ዘለዋ ዘርኢ መርትዖ ውሑድ እዩ፡" ይብል ሓደ ካብቶም ክኢላታት ዝዀነ ሃሚሽ ሙንደል።

"ዓቕሚ ሕክምና ድሩት'ዩ። ዕቑር ሃብቲ ተሓደስቲ መስመራት ድንጕይ እዩ... ብሪጣንያ ንውጽኢት ጃምላዊ ጕድኣት ዘለዋ ውጥን ጕድኣት ከይበጽሕ ኣብ ምግባር ዝተመርኰሰ ይመስል።"

"እዚ ከም ተስፋ ዘለዎ ግምታዊ ውጥን ክውሰድ ይኽእል'ዩ፡" ይብል።

ወሲኹ ድማ ነዊሕ ኲናት ንምክያድ ግቡእ ደገፍ ከም ዘድሊ ይገልጽ።

"ካልኣይን ሳልሳይን ቅደም ተኸታል ከይተረፈ ይሓትት፤ ክሳራታት ከአንግዱን ነቲ ውግእ ክቕጽሉን ዝኽእሉ ኣባላት፡ መድረኻትን ሰንሰለታት ሎጂስቲክስን የድሊ። ብፍላይ ኣብዚ ሕጂ ዘሎ ሓይሊ እንግሊዝ፡ ገና እዚ ዕምቈት እዚ የብሉን።"

''ዝተዳኸመ' ሸነኽ ዘለዎ ሰራዊት ሩስያ

"ኣብ ተተኰስቲ፡ መዳፍዕ፡ ተሽከርከርቲ፡ ምክልኻል ኣየርን ሰባትን ሕጽረት ኣሎ፣ ኣሃዱታት ናይ ምሕዳስ ዓቕሚ ወይ ጕድኣት ወይ ድሩት እዩ ወይ የሎን፡" ይብል ጃስቲን ክራምፕ፡ ዋና ኣካያዲ ስራሕ ሲቢሊን ዝተባህለ ናይ ብሕቲ ትካል ሓበሬታ።

ካብ ኲናት ዩክረይን ትምህርቲ ክውሰደሎም ዝኽእሉ ክልተ ዓበይቲ ወተሃደራዊ ነጥብታት ኣለዉ።

ቀዳማይ፡ ድሮናት ሕጂ ኣብ ዘመናዊ ውግእ፡ ኣብ ነፍሲወከፍ ደረጃ፡ ዘይነጻጸላ ምዃነን ክኸውን ከሎ፡ እቲ ካልኣይ ድማ፡ "ብዝሒ"፡ ወይ ምሉእ መጠን ሰራሕተኛታትን ወተሃደራዊ መሳርሕታትን ኣገዳሲ ምዃኑ እዩ።

ሰራዊት ሩስያ ብሓፈሻ ኣዝዩ ትሑት ዓቕሚ እዩ ዘለዎ። ወተሃደራታ ዘለዎም ዕጥቂ፡ መሪሕነትን ቀለብን ድኹም እዩ። ኣብቲ ቀታሊ "ዞባ ድሮናት" ምብራቓዊ ዩክረይን እናተዋግኡ ዝጸንሕሉ ዕድመ ሓጺር እዩ።

ስለያ ምክልኻል ዓባይ ብሪጣንያ ከም ዝግምቶ፡ እቲ ወራር ኣብ ለካቲት 2022 ካብ ዝጅመር፡ ሰራዊት ሩስያ ልዕሊ 1.1 ሚልዮን ክሳራታት ኣጋጢምዎ'ዩ - እዚ ድማ ዝተቐተሉ፡ ዝቘሰሉ፡ ዝተማረኹ ወይ ዝጠፍኡ የጠቓልል።

ዓቃባዊ ግምታት ከይተረፈ ቍጽሪ ናይቶም ዝተቐትሉ ሩስያውያን 150,000 ከም ዝዀነ ይሕብር። ዩክረይን እውን ኣሰቃቒ ክሳራታት ኣጋጢምዋ'ኳ እንተዀነ ነቲ ኣሃዝ ንምርግጋጽ ግን ኣጸጋሚ እዩ።

ሩስያ ግን ብሓይሊ ሰብ ኣይትሕመይን፤ ክሳብ ሕጂ ነቲ ኣብ ዓውደ ውግእ ዝበጽሕ 30,000 ዝግመት ወርሓዊ ክሳራታት ብሓዱሽ ደም ክትትክኦ ክኢላ ኣላ።

ቍጠባ ሩስያ'ውን ንልዕሊ ሰለስተ ዓመታት ንዂናት ድልዊ ኰይኑ'ዩ ጸኒሑ፤ ሓላፊ ምኒስትሪ ምክልኻል ዝተሰመየ ስነቝጠባዊ ክኢላ ክኸውን እንከሎ፡ ፋብሪካታታ ድማ ካብ ግዜ ናብ ግዜ ዝያዳ ቀረብ ድሮናት፡ ሚሳይላትን ቅምቡላታት መዳፍዕን የፍርያ ኣለዋ።

ብመሰረት ናብ ቀረባ እዋን ጸብጻብ ኢንስቲትዩት ኪል ካብ ዎርልድ ኢኮኖሚ፡ ሩስያ ኣብ ነፍሲወከፍ ወርሒ ኣስታት 150 ታንክታት፡ 550 መካይን ውግእ ኣጋር ሰራዊት፡ 120 ላንሴት ዝተባህላ ድሮናትን ልዕሊ 50 ቅምቡላታት መዳፍዕን ከተፍሪ ጸኒሓ እያ።

ዓባይ ብሪጣንያን መብዛሕትአን ምዕራባውያን መሻርኽታን ዘፍርይኦ፡ ፍጹም ምስ እዚ ዝመጣጠን ኣይኰነን።

ተንተንቲ፡ ፋብሪካታት ምዕራብ ኤውሮጳ ምስቲ ሩስያ ብብዝሒ እተፍሪዮ ኣጽዋር ክመጣጠና ዓመታት ክወስድ'ዩ ይብሉ።

"ኣብ ዩክረይን ዝካየድ ዘሎ ናይ መሬት ኲናት፡ ምስ ሩስያ ክዋጋእ ንዝደሊ፡ ብዝሒ ፍጹም ኣገዳሲ ምዃኑ ብዘይጥርጥር ኣርእዩ እዩ፡" ይብል ኣብ ትካል ክኢላታት ቻታም ሃውስ ክኢላ ሩስያ ዝዀነ ኬር ጂልስ።

"ብተወሳኺ፡ ካብቲ ስሩዕ ዕጡቕ ሓይሊ ብቝጽሪ ኣዝዩ ዝዛይድ ዓሚቝ ዕቑር ሃብቲ ምህላው'ውን ኣገዳሲ ምዃኑ ተረጋጊጹ'ሎ።"

ዘይተሓሰበ ውጽኢት ዘስዓበ ፈተነታት ሃገራዊ ኣገልግሎት

ፈረንሳን ጀርመንን ኣብዚ ቀረባ እዋን ንደቂ 18 ዓመት ዝኸውን ስርዓት ወለንታዊ ወተሃደራዊ ኣገልግሎት ዳግማይ ከጀምራ ተበጊሰን ኣለዋ።

ሓላፊ ሰራዊት ዓባይ ብሪጣንያ ነበር ጀነራል ሰር ፓትሪክ ሳንደርስ፡ ኣብታ ጡረታ ዝወጽኣላ 2024፡ ዓባይ ብሪጣንያ ኣብ መጻኢ ናይ መሬት ኲናት ንምክያድ "ዜጋዊ ሰራዊት" ከተሰልጥን ሓሳብ ኣቕሪቡ ነይሩ። እቲ ሓሳብ ብዕቱብ ተነጺጉ።

"ኣብ ውሽጢ ዓባይ ብሪጣንያ ባህላዊ ነገር'ዩ ዝመስለኒ፡" ይብል ላዕለዋይ ተመራማሪ ኤድ ኣርኖልድ።

"ስለዚ፡ ነተን ሕጂ ናብ [ወተሃደራዊ ኣገልግሎት] ዝጥምታ ዘለዋ ከም ሽወደን፡ ጀርመንን ፈረንሳን ዝኣመሰላ እንተ ርኢና፡ ክሳብ ሕጂ ብባህሊ እቲ ስርዓት መዓስ ከም ዝነበረን ትካላዊ ዝኽሪ ዘለወን ሃገራት እየን።"

ኣብ ዓባይ ብሪጣንያ፡ "ካብ 1960ታት ጀሚርና ሃገራዊ ኣገልግሎት ኣይነበረናን። ኣብ ዙርያኡ ድማ እቲ ሃገራዊ ዕላል ክህሉ ዝግበር ፈተነታት ዳርጋ ትጽቢት ዘይተገብረሉ ውጽኢት ኣስዒቡ'ዩ፡" ይብል።

"እቲ ክውንነት፡ ዕጡቓት ሓይልታትና ብመንግስታዊ ምዝዋር፡ ልዕሊ ዓቐን ወጻኢታት ዝገብር ቃልኪዳንን ቆፎ ቃላትን ክነብር ኣይክእልን'ዩ፡" ክብል ካብ 2019 ክሳብ 2023 ኣብ ዓቃባዊ መንግስቲ ጸሓፊ ምክልኻል ዝነበረ ሰር ቤን ዋላስ ንቢቢሲ ገሊጹ።

ብዛዕባ'ዚ ዝተሓተተ ወሃቢቓል ናይ ሕጂ ጸሓፊ ምክልኻል ዕዮ ጆን ሂሊ ግን፡ "እዚ ባህሪ መሰረት ዘይብሉ እዩ፡" ዝብል መልሲ ሂቡ።

"ሎሚ ዓመት ጥራይ ወጻኢታት ምክልኻል ብ5 ቢልዮን ፓውንድ ክብ ክብል ገይርና ኣለና፣ ካብ ምርጫ ጀሚሩ ሓደ ሽሕ ዓበይቲ ውዕላት ፈሪምና፣ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ድማ ምስ ትካላት ንግዲ ብሪጣንያ ዝግበር ወጻኢታት ምንስትሪ ምክልኻል ብ6 ሚእታዊት ልዕሊ ዝቕባበ ዋጋ ክውስኽ ገይርና ኣለና።"

ብተወሳኺ፡ ምስ ኖርወይ ዝተገብረ ሓድሽ ስምምዕ ምክልኻል፡ ኣብ ጩራዊ ኣጽዋር ሓይሊ ባሕሪ 300 ሚልዮን ፓውንድ ሓድሽ ወፍርን ኣብ ኣባይቲ ዕጡቓት ሓይልታት 9 ቢልዮን ፓውንድ ወፍርን ከም ዝተገብረ ብምጥቃስ፡ "ንሕና ኣብ ለውጢ ሓይልታትና ወፍሪ ንገብር ኣለና፣ ኣብ ኣባላት ኣገልግሎት እንግሊዝ ወፍሪ ንገብር... ኣብ ማሕበረሰባት ብሪጣንያ ስራሕን ዕብየትን ንምፍጣር ዝዓለመ መንግስቲ ኢና፡" ኢሉ።

እዚ ግን ብዛዕባ ውድባዊ ፖለቲካ ጥራይ ኣይኰነን። ምክልኻል ዓባይ ብሪጣንያ፡ እታ ሃገር ኣብ ሓያሎ መዳያት ብፍላይ ድማ ኣብ ምክልኻል ኣየር ብሓደገኛ መንገዲ ተቓላዕቲ ኣብ ዝዀነሉ ደረጃ ክሳብ ዝበጽሕ ንነዊሕ እዋን ትሑት ምወላ ክረክብ ድዩ ጸኒሑ ዝብል እዩ እቲ ቀንዲ ነጥቢ።

ግዜን ድኹም ብቕዓትን ዝምልከቱ ጸገማት እውን ኣለዉ።

መብዛሕትኡ ግዜ ውዕላት ምክልኻል ንኽፍጸም ዓመታት'ዩ ዝወስድ። ኣብቲ ብጸገማት ዝተመልአን ካብ ግዜኡ ዝሓለፎን ፕሮጀክት ዕጥቃዊ ተሽከርከርቲ ኣያክስ፡ ድሮ ብቢልዮናት ፓውንድ ወጻኢታት ተገይሩሉ ኣሎ። እዚ ከምዚ ኢሉ እንከሎ፡ ሩስያ ኣብ ውሽጢ ካብ ሰለስተ ክሳብ ሓሙሽተ ዓመት፡ ኣብ ልዕሊ ሓንቲ ኣባል ኔቶ መጥቃዕቲ ክትፍጽም ኣብ እትኽእለሉ ኵነታት ክትበጽሕ ከም እትኽእል መኮንናት ኔቶ ከጠንቅቑ ጸኒሖም እዮም።

ኣብ መወዳእታ፡ እቲ ኣብ መንጎ ኔቶን ሕብረት ሶቭየትን ዝነበረ ዝሑል ኲናት ኣብ 1990፡ ዓባይ ብሪጣንያ 4.1 ሚእታዊት ካብ ውሽጣዊ ፍርያት ሃገር ኣብ ምክልኻል ተውዕል ነይራ።

ኣብ ዝቐጸለ ዓመት ልዕሊ 45,000 ወተሃደራት ኣዋፊራ፡ ወራሪ ሰራዊት ፕረዚደንት ዒራቕ ሳዳም ሑሴን ካብ ኩዌት ንምስጓግ ሓጊዛ።

ሎሚ ኣብ ቍጠባ ብዙሕ ጸቕጢ ስለ ዘጋጠመ መንግስቲ ክሳብ 2027 ካብ ውሽጣዊ ፍርያት ሃገር 2.5 ሚእታዊት ክኸውን ንምግባር ይጽዕር ኣሎ። እዚ ዝኸውን ዘሎ ሩስያ ናብ 7 ሚእታዊት ዝቐርብ ወጻኢታት ኣብ እትገብረሉ እዋን ዘላ እዋን'ዩ።

ብመስርሕ ቍጽሪ ሰራዊት እንግሊዝ ኣስታት 74,000 እዩ። እንተዀነ፡ ክኢላ ምምኻር ኤድ ኣርኖልድ ግን ብሰንኪ ሕክምና ዘይዋፈሩ ወተሃደራት፡ ኣብ መላእ ዓለም ዝርከቡ ናይ ምክልኻል ምትእስሳራትን ካልኦት ኣካል ናይ ዝተመስረታ ኣሃዱታት ዘይኰኑን ምስ ዝንኪ፡ እቲ ጭቡጥ ክዋፈር ዝኽእል ሓይሊ 54,000 ጥራይ ምዃኑ ይሕብር። እዚ ድማ ካብቲ ሩስያ ኣብ ውሽጢ ክልተ ወርሒ ኣብ ዩክረይን ዘጋጥማ ማእከላይ ቍጽሪ ክሳራታት ዝወሓደ እዩ።

ኲናት እንተ ኣጋጢሙ፡ ኣብ መሬት እቲ ሰራዊት (ብሪጣንያ) ኣብ ውሽጢ ሰሙናት ብኣድማዒ መንገዲ ክዋጋእ ዓቕሚ ዘይብሉ ክሳብ ዝኸውን ክዳኸም እዩ ይብል ጃስቲን ክራምፕ ካብ ሲቢሊን። ሓንሳብ ናብ ውግእ እንተ ኣትዩ ድማ፡ "ብዙሕ ነገራት ኣብ ኵነታት እቲ ግጭት ዝምርኰሱ፡" ከም ዝዀኑ ይውስኽ።

ዓባይ ብሪጣንያ ድሮ 'ኣብ ኲናት' ከም ዘላ ዝገልጹ ሓሳባት

ገለ ወሃብቲ ርእይቶ፡ ዓባይ ብሪጣንያ ድሮ ምስ ሩስያ "ኣብ ውግእ" ከም እትርከብ ሓሳቦም ይገልጹ ኣለዉ።

ንሳቶም ነቲ "ዝተሓዋወሰ" ወይ "ግሬይ-ዞን" ተባሂሉ ዝፍለጥ ውግእ ይጠቕሱ። እዚ ድማ ከም ሳይበራዊ መጥቃዕቲ፡ ስኑዕ ሓበሬታ፡ ኣብ ሃገራት ኔቶ ኣብ ጥቓ መዓርፎ ነፈርትን ወተሃደራዊ መዓስከራትን ድሮናት ምውፋር ዝኣመሰሉ ፍጻመታት ዘጠቓልል እዩ።

እዚኦም ዋላ እኳ ዘተሓሳስቡ እንተዀኑ፡ ምስቲ ሩስያ ኣብ ልዕሊ ሓንቲ ሃገር ኔቶ ትፍጽሞ ወተሃደራዊ መጥቃዕቲ ዘበግሶ ቅልውላው ክነጻጸሩ እንከለዉ፡ ፍዅስ ዝበሉ እዮም።

ኣብዚ ሓያሎ ክህልዉ ዝኽእሉ ደረጃታት ረጽሚ ኣለዉ፤ ወተሃደራዊ ሓለፍቲ ኔቶ፡ ፑቲን ኣብ ዩክረይን ዕላማታቱ ክወቅዕ እንተ ተፈቒድሉ፡ ኣብ መወዳእታ ሓድሽ ዒላማታት ምጥቃዕ ንምድላይ ክሰጋገር ይኽእል እዩ ዝብል ስግኣት ኣለዎም።

ሓደ ካብቲ ክኸውን ዝኽእል ዒላማ ሱዋልኪ ጋፕ ዝበሃል 60 ማይልስ ዝንውሓቱ ዶብ ሃገራት ኔቶ ፖላንድን ሊትዋንያን እዩ። ንመሓዛ ሩስያ ቤላሩስ ካብቲ ኣብ ገማግም ባሕሪ ባልቲክ ዝርከብ ብሩስያ ዝተኸበበ ግዝኣት ካሊኒንግራድ ዝፈልያ እዚ ቦታ ጥራይ እዩ።

ብኽልሰ-ሓሳብ፡ ነቲ ዶብ ምሓዝን ብእኡ መንገዲ ምኽፋትን፡ ሩስያ ናብቲ ኣብ ባልቲክ ዝርከብ ስትራተጅያዊ መደበራ ቀጥታዊ ተበጻሕነት ክትረክብ የኽእላ።

ግዝኣታት ባልቲክ ንባዕለን ካልኦት ደረጃታት ረጽሚ ክዀና ዝኽእላ እየን። ኢስቶንያ፡ ላቲቭያን ሊትዋንያን ኵለን ኣብ ሓደ እዋን ኣካል ሕብረት ሶቭየት ኰይነን ብሞስኮ ዝመሓደራ እየን ነይረን።

ኵለን ናጽነት መሪጸን፤ ካብኡ ንደሓር ድማ ናብ ኔቶ ተጸንቢረን ይርከባ። ኵሎም ግን ቋንቋ ሩስያ ዝዛረቡ ውሑዳት ስለ ዘለወን፡ ፑቲን "ካብ ሃድን ክከላኸሎም" ብዝብል ሰራዊቱ ስግር ዶብ ክሰድድ ከይፍትን ሓደጋ ኣሎ።

ንኣብነት፡ ምብራቓዊት ከተማ ኢስቶንያ ናርቫ፡ ዝበዝሕ ህዝባ ቋንቋ ሩስያ ስለ ዝዛረብን ካብቲ ዓቢይ ዕርዲ ሩስያ ኢቫንጎሮድ ልክዕ ኣብ ስግር ሩባ ስለ እትርከብን፡ ርኡይ ዒላማ ክትከውን ትኽእል እያ፡ ።

ኣስታት 900 ወተሃደራት እንግሊዝ ዝሓቘፈ ጕጅለ ውግእ ዓባይ ብሪጣንያ፡ ካብ 2017 ጀሚሩ ኣብታ ካብ ናርቫ ንምዕራብ ኣስታት 80 ማይልስ ርሒቓ እትርከብ ኢስቶንያ ዓሪዱ ይርከብ።

እቲ ውጥን፡ ኲናት እንተ ኣጋጢሙ፡ ብታህዋኽ ናብ ከባቢ 3,000 ወይ ልዕሊኡ ዝበጽሕ ሓይሊ ብርጌድ ንኽዋፈር እዩ።

ካልእ ክኸውን ዝኽእል ደረጃ ረጽሚ፡ እታ ብኖርወይ እትመሓደር ደሴታት ኣርክቲክ ስቫልባርድ እትርከብ ከተማ ዕደና ከሰል ዝዀነት ባረንትስበርግ እያ። ሞስኮ ድሮ ኣብተን ደሴታት ንእሽቶ ቦታ ኣለዋ።

ሊትቪነንኮ፡ ስክሪፓልን ኣብ መሬት ዓባይ ብሪጣንያ ዝፍጸም ተጻባኢ ተግባራትን

ዓባይ ብሪጣንያ ቍጽሪ ሓደ ጸላኢት ፑቲን ክትከውን ትኽእል እያ፤ ሓንቲ ካብተን ጽኑዓት መሓዙት ዩክረይን ስለ ዝዀነት ንመከላኸሊኣ ዝሕግዝ ዝያዳ ሓያል ኣጽዋር ንኽበጽሓ ክትደፍእ ጸኒሓ'ያ።

ኣብ መሬት ዓባይ ብሪጣንያ ምስ ፕረዚደንት ፑቲን ዝተኣሳሰሩ ተጻባእቲ ተግባራት ተፈጺሙ እዩ። ኣብ 2006 ኣብ ለንደን ኣብ ልዕሊ መኮነን ኬጂቢ ነበር ኣሌክሳንደር ሊትቪነንኮ ብራድዮኣክቲቭ ፖሎንየም-210 ዝተፈጸመ ቅትለት "ምናልባት" ፑቲን ከም ዘጽደቖ ህዝባዊ መርመራ ደምዲሙ እዩ።

ከምኡ'ውን ናይቲ ናብ ወኪል ኤምኣይ6 ዝተቐየረ ወተሃደራዊ ስለያ ሩስያ ነበር ሰርጌይ ስክሪፓል ሳልስበርይ ኖቪቾክ ብዝተባህለ ንመትኒ ዘጥቅዕ ውህደት ብምጥቃም ኣብ 2018 ዝተገብረ ፈተነ ቅትለት ይጥቀስ።።

ዳውን ስተርገስ ዝተባህለት ኣደ ሰለስተ ቈልዑ፡ ድሒራ ነቲ ከም ጨና ዝተቐመጠ ኖቪቾክ ኣብ መንኵባ ድሕሪ ምንጻጋ ሞይታ'ያ። ፑቲን ብሞታ "ብሞራል ተሓታቲ" ምንባሩ ዝሓለፈ ሰሙን ሓደ መርመራ ወሲኑ'ዩ።

ኣቦ መንበር መርመራ ሎርድ ኣንቶኒ ሂዩዝ፡ "እቲ ንሰርጌይ ስክሪፓል ንምቕታል ዝተኻየደ ስርሒት ብዝለዓለ ደረጃ፡ ብፕረዚደንት ፑቲን ፍቓድ ዝተወሃቦ ክኸውን ኣለዎ ኢለ ደምዲመ ኣለኹ፡" ኢሉ።

ወትሩ ኣብቲ መጥቃዕቲ ኢድ ከም ዘይብላ እትኽሕድን ንሞት ስተርገስ ዝገልጹ ልዕሊ 20 ዝተፈላለዩ ምኽንያታት ከም ዘለዉ እትሕብርን ሩስያ፡ ንርኽበታት እቲ ጸብጻብ "ደስ ዘይብል ጽውጽዋይ" ኢላ ገሊጻቶ'ያ።

ዓባይ ብሪጣንያ ግን ቀንዲ ኣባል ኪዳን ኔቶ እውን እያ። ብርግጽ ብዛዕባ ተኣማንነት ናይዚ ሕጂ ዘሎ ምምሕዳር ኣመሪካ ብብሕቲ ሕቶታት ክለዓሉ እንከለዉ፡ ዓባይ ብሪጣንያ ግን ብውልቃ ምስ ሩስያ ናብ ኲናት ክትኣቱ ምሕሳብ ኣጸጋሚ እዩ።

"ዓባይ ብሪጣንያን ሩስያን ብብሕተን ክጋጨዋ ተኽእሎ የሎን፣ ብተግባር ድማ ዕሽሽ ክበሃል ይኽእል'ዩ፡" ይብል ክራምፕ። "ዋላ'ኳ ሩስያ ኔቶ ዝዳኸም ኰይኑ እንተ ተሰሚዕዋ ጥራይ ግጭት ክትጅምር ዝያዳ ተኽእሎ እንተ ሃለዋ፡ ብርግጽ ምስ መላፍንቲ ሃገራት ኴንና ክንቃለስ ኢና።"

ኣብዚ፡ እቲ ዝያዳ ኣብ ግምት ክኣቱ ዘለዎ ፕረዚደንት ኣመሪካ ዶናልድ ትራምፕ እዩ።

ኣቦ መንበር ወተሃደራዊ ኮሚተ ኔቶ ኣድሚራል ካቮ ድራጎን ኣብዚ ቀረባ እዋን ፕረዚደንት ኣመሪካ ንኺዳን ኔቶ ንምክልኻል ፍጹም ተወፋይነት ከም ዘለዎ ከረጋግፍ እንከሎ፡ ካልኦት ግን ከምኡ ርግጸኛታት ኣይኰኑን።

ንኣብነት፡ ትራምፕ ንኸተማ ናርቫ ኢስቶንያ ንምክልኻል ናብ ኲናት ክኣቱ ድዩ?

"ዓባይ ብሪጣንያ ብጭቡጥ እንታይ ዓቕሚ ከም ዘለዋ ንዅሉ ዝምጥን መልሲ የሎን፡" ክብል ኬር ጂልስ ካብ ቻታም ሃውስ ይድምድም። "ምኽንያቱ ብሩስያ ክትብዳህ እትኽእለሉ ብዙሕ ዝተፈላለየ ኵነታት ኣሎ።"

ከም ሕብረተሰብ፡ ዓባይ ብሪጣንያ፡ ዘይከም ፖላንድ፡ ፊንላንድን ሃገራት ባልቲክን፡ ንዂናት ድልውቲ ከም ዘይኰነት ኣየጠራጥርን። ዋላ'ውን ንኸምዚ ዝኣመሰለ ፍጻመ ዝግበሩ ዕቱብ ምድላዋት ክቡር፡ ዘይህቡብን ፖለቲካዊ ሓደጋ ዘለዎን ክኸውን ይኽእል።

ኬር ጂልስ ግን ንህዝቢ እንግሊዝ ገለ ዘሕዝን ምኽሪ ይህብ፡ "እቲ ከም ንቡር ዝወስድዎ መሰላት፡ ናጽነታትን ብልጽግናን ብሓቂ ኣብ ሓደጋ ከም ዘሎን ናጽነት ብናጻ ከም ዘይመጽእን ኣስተውዕሉ፡" ይብል።

"ህይወት ከም ዝቕየር ድማ ተረድኡ። እዚ ጌጋ ናይቲ ሕጂ ዘሎ ወይ ቅድሚኡ ዝነበሩ መንግስታት ከይተረፉ ኣይኰነን - ክሳብ ክንድ'ዚ ክቡር ምዃኑ ናቶም ጌጋ'ዩ፡ ሱር ጠንቂ ናይቲ ጸገም ግን ኣብ ሞስኮ'ዩ ዘሎ።"