สำรวจประสบการณ์กองทัพในต่างแดน หลัง ผบ.นรด. ไทยโยนแนวคิดจ่ายเงินแทนเกณฑ์ทหาร

ประเทศไหนอนุญาตให้พลเมืองจ่ายเงินแทนการเป็นทหารเกณฑ์บ้าง ภายหลังผู้บริหารกองทัพมีแนวคิดจะให้ชายไทยที่ไม่ประสงค์จะเป็นทหารเกณฑ์จ่ายเงินสมทบกองทุน เพื่อนำไปเพิ่มค่าตอบแทนให้แก่คนที่สมัครใจเป็นทหารแทน

พล.ท.ทวีพูล ริมสาคร ผู้บัญชาการหน่วยบัญชาการรักษาดินแดน (ผบ.นรด.) ซึ่งเป็นหน่วยงานในสังกัดกองทัพบก (ทบ.) คือผู้ออกมาเปิดเผยแนวคิดนี้ในระหว่างการให้สัมภาษณ์สื่อมวลชนเมื่อ 9 ม.ค.

เขายังเปิดเผยข้อมูลผู้สมัครเป็นทหารกองประจำการ (ทหารเกณฑ์) ประจำปี 2568 (ข้อมูล ณ 7 ม.ค.) ว่า มีจำนวนผู้สมัครมากกว่าปีที่แล้วกว่า 1,400 นาย ซึ่งยังไม่ใช่ยอดสุทธิ เพราะต้องผ่านการคัดเลือก ตรวจสอบคุณสมบัติ และมารายงานตัวก่อน และยังไม่สามารถบอกได้ว่าโครงการสมัครใจเป็นทหารจะมีคนสนใจเพิ่มขึ้นหรือไม่ ยกเว้นมีปัจจัยที่จะสร้างแรงจูงใจเพิ่มขึ้น โดยเฉพาะเรื่องค่าตอบแทน ซึ่งหากเพิ่มขึ้นก็ต้องเป็นภาระด้านงบประมาณ และใกล้จะชนเพดานเงินเดือนของนายทหารชั้นประทวน

"ในความคิดเห็นส่วนตัวคือ ใครไม่เป็นก็จ่ายเงินสมทบเข้ากองทุนเพื่อมาชดเชยในเรื่องค่าตอบแทนที่เพิ่มขึ้นของผู้ที่สมัครใจเข้ามาได้" พล.ท.ทวีพูล กล่าว

อย่างไรก็ตาม ผบ.นรด. ออกตัวว่า เรื่องนี้เป็นเพียงแนวคิดหนึ่งที่เสนอเท่านั้น เพราะมีทั้งข้อดี-ข้อเสีย เพราะบางคนก็มองว่าเป็นการแบ่งชนชั้นหรือไม่ แต่จุดนี้ก็จะแก้ไขปัญหาเรื่องค่าตอบแทนที่เป็นแรงจูงใจได้ ต้องพิจารณาเพิ่มเติมเพื่อหาทางเลือกที่เหมาะสมที่สุดต่อไป

รมว.กห. บอกน่าสนใจ แต่ต้องระวัง เพราะ "คนมีเงินก็ไม่ต้องเป็นทหาร"

นายภูมิธรรม เวชยชัย รองนายกรัฐมนตรี และ รมว.กลาโหม รีบออกมาระบุว่า เป็นเพียงแค่ความคิดเห็นส่วนตัวของ ผบ.นรด. ขณะนี้กระทรวงกลาโหมได้เปิดให้แสดงความคิดเห็นและหาทางออกว่าจะช่วยแก้ปัญหานี้อย่างไร นี่เป็นเพียงอีกหนึ่งความคิดเห็น

"เรื่องนี้ก็เป็นข้อเสนอที่น่าสนใจ แต่คงต้องระมัดระวัง เมื่อมีด้านดีก็ต้องมีเสีย เพราะคนที่มีเงินก็ไม่ต้องเป็นทหาร จึงต้องไปพิจารณาให้รอบคอบ ถือเป็นอีกหนึ่งความเห็นที่ทางกระทรวงกลาโหมกำลังรวบรวมอยู่" รมว.กลาโหม กล่าว

ส่วนจะเป็นไปได้หรือไม่นั้น นายภูมิธรรมบอกว่าตอบยาก เพราะตอนนี้สังคมกำลังอยากเห็นการสมัครใจเป็นทหาร ต้องคำนึงอยู่บนพื้นฐานและต้องการให้กองทัพมีศักยภาพพร้อมจะป้องกันประเทศได้ จึงบอกผู้นำเหล่าทัพไปว่าให้เอาขั้นต่ำที่มีกำลังพอเพียงที่จะป้องกันประเทศ ดูจากตรงนั้นว่าเหลือเท่าไหร่ก็ค่อยมาว่ากัน เนื่องจากเรื่องนี้เป็นเรื่องใหม่ของโลก บางประเทศก็ทำได้บ้างแล้ว เช่น เกาหลีใต้ สหรัฐอเมริกา ประเทศไทยกำลังเรียนรู้จากตรงนั้น อย่างไรก็ต้องสัมพันธ์กับอีกหลายเรื่อง จึงจะต้องใช้ความรอบคอบ เมื่อประกาศก็ควรจะทำได้จริง

รองนายกฯ และ รมว.กลาโหม ยังกล่าวถึงการทดลองทำหลายเรื่อง อาทิ

ฝ่ายค้านวิจารณ์เป็นวิธีคิดที่ผิด ทำให้ "ค่ายทหารมีไว้สำหรับคนจน"

นายวิโรจน์ ลักขณาอดิศร สส.บัญชีรายชื่อ พรรคประชาชน ในฐานะประธานกรรมาธิการการทหาร สภาผู้แทนราษฎร คาดเดาวิธีคิดของ ผบ.นรด. ที่มองว่าทุกวันนี้คนรวยที่ไม่อยากเกณฑ์ทหารเขาก็จ่ายเงินอยู่แล้ว แต่เป็นการจ่ายแบบผิดกฎหมาย อยู่ที่ประมาณ 50,000 บาท/ครั้ง คิดเป็นแต่ละปีประมาณ 2,000 ล้านบาท อีกส่วนคือผู้ที่จับได้ใบแดงเข้ากรมทหารไปแล้ว แต่อยากกลับบ้านก็จะยกเงินเดือนและค่าประกอบเลี้ยงให้นาย จำนวนนี้คาดว่าเป็นเงินประมาณ 2,000 ล้านบาท/ปี รวมกันเป็น 4,000 ล้านบาท/ปี ก็คงคิดว่าจะเอาเงินที่อยู่ใต้ดินขึ้นมาบนดิน

สส. ฝ่ายค้านยืนยันว่า "เป็นวิธีคิดที่ผิด" และ "ควรปรับทัศนคติใหม่" เพราะเรื่องนี้ไม่ใช่เรื่องอบายมุข หรือเอ็นเตอร์เทนเมนต์คอมเพล็กซ์ ที่จะทำให้เรื่องโกงกิน การทุจริตคอร์รัปชั่น การรับสินบน การฉ้อราษฎร์บังหลวง กลายเป็นเรื่องถูกกฎหมายได้

"ทุกวันนี้เรื่องความเหลื่อมล้ำระหว่างคนจนกับคนรวยเกิดขึ้นเป็นปกติวิสัย ที่ผ่านมา เรื่องคอร์รัปชั่นเป็นเรื่องดำมืดที่แอบทำ แต่หากเป็นไปในแนวทางตามที่ท่าน ผบ.นรด. ว่าจะเป็นการเด่นชัด แต่เดิมเราเคยพูดว่าคุกมีไว้ขังคนจน คราวนี้ก็จะกลายเป็นว่าค่ายทหารก็มีไว้สำหรับคนจนเหมือนกัน" นายวิโรจน์กล่าว

แม้เชื่อว่า ผบ.นรด. ต้องการสร้างนวัตกรรมในการแก้ปัญหาเพื่อเพิ่มแรงจูงใจในการสมัครเข้ารับการเกณฑ์ทหาร แต่ยังคิดอยู่ในกรอบว่ากำลังพลต้องเท่าเดิม ดังนั้น บันไดขั้นแรกที่ต้องทำคือ การสร้างความชัดเจนว่าทหารกองประจำการในแต่ละปีควรมีจำนวนเท่าไหร่จึงจะสอดรับกับบริบทของโลกยุคใหม่และภัยความมั่นคงที่เกิดขึ้น รวมถึงผสมผสานการใช้เทคโนโลยีสมัยใหม่ ทั้งนี้สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย (ทีดีอาร์ไอ) เคยเสนอให้ลดกำลังพลลงครึ่งหนึ่ง หรือประมาณ 50,000 นาย โดยนำเทคโนโลยีที่ทันสมัยเข้ามาทดแทน แต่วันนี้ ผบ.นรด. ยังคิดถึงจำนวน 90,000 นาย และคิดว่าจะหาเงินจากที่ไหนมาทดแทน

พระราชบัญญัติ (พ.ร.บ.) รับราชการทหาร พ.ศ. 2497 กำหนดให้ชายไทยมีหน้าที่รับราชการทหารทุกคน เมื่อมีอายุย่างเข้า 18 ปี (17 ปีบริบูรณ์) ให้ไปแสดงตนเพื่อลงบัญชีทหารกองเกิน ณ อำเภอท้องที่ที่เป็นภูมิลำเนาทหารของตนเอง

จากนั้นเมื่อมีอายุย่างเข้า 21 ปี (20 ปีบริบูรณ์) ต้องไปแสดงตัวเพื่อรับหมายเกณฑ์ที่อำเภอที่ที่เป็นภูมิลำเนาทหารของตน เมื่อรับหมายเกณฑ์แล้ว ต้องไปรับการตรวจเลือก (เกณฑ์) ในวัน เวลา และสถานที่ที่กำหนดไว้ในหมายเกณฑ์

ทหารเกณฑ์ต้องเข้ารับราชการทหารมีกำหนด 2 ปี แต่มีข้อยกเว้นและผ่อนผันสำหรับผู้ที่เรียนวิชารักษาดินแดน (ร.ด.) หรือผู้สำเร็จการศึกษาในระดับต่าง ๆ ตามที่กำหนดไว้ใน พ.ร.บ.รับราชการทหารและกฎกระทรวง

ย้อนไปเมื่อปี 2566 มีทหารเกณฑ์ 93,000 คน ในจำนวนนี้เป็นผู้สมัครใจเป็นทหารเกณฑ์ 10,156 คน เหลือยอดเรียกเกณฑ์ 83,000 คน มาปี 2567 มีทหารเกณฑ์ 85,000 คน ในจำนวนนี้มีผู้สมัครใจเป็นทหารเกณฑ์ 21,500 คน แต่ผ่านคุณสมบัติ 15,000 คน จึงเหลือยอดเรียกเกณฑ์ 70,000 คน

ประเทศไหนให้จ่ายเงินเลี่ยงการรับใช้ชาติบ้าง

หลังสงครามเย็น ประเทศต่าง ๆ ในยุโรปส่วนใหญ่เริ่มยกเลิกการเกณฑ์ทหาร ทว่าท่ามกลางภาวะไม่แน่นอนทางภูมิรัฐศาสตร์ที่เพิ่มมากขึ้น ภัยก่อการร้าย และสงครามที่อุบัติขึ้นในหลายจุดทั่วโลก ทำให้หลายประเทศต้องทบทวนความสามารถในการป้องกันพลเรือนของตนอีกครั้ง

บางประเทศผ่านกฎหมายเพื่อกำหนดให้การเกณฑ์ทหารเป็นภาคบังคับ

ขณะที่บางประเทศก็ผ่านกฎหมายเพื่อให้พลเมืองจ่ายเงินแทนการเข้ารับราชการทหารได้

ทาจิกิสถาน

ชายชาวทาจิกิสถานสามารถหลีกเลี่ยงการรับใช้กองทัพเป็นเวลา 2 ปี ด้วยการชำระค่าธรรมเนียมให้แก่กระทรวงกลาโหมแทน ภายหลังรัฐบาลบังคับใช้กฎหมายเมื่อปี 2564 อนุญาตให้ชายชาวทาจิกิสถานที่มีอายุระหว่าง 18- 27 ปี จ่ายเงิน 2,200 ดอลลาร์สหรัฐ (ราว 76,100 บาท) แลกกับการไม่ต้องเกณฑ์ทหารได้ ทว่าผู้ที่เลือกชำระค่าธรรมเนียม ยังต้องเข้ารับการฝึกทหารเป็นเวลา 1 เดือน แต่ไม่ต้องรับราชการเต็ม 2 ปี

ทาจิกิสถานสืบทอดระบบการเกณฑ์ทหารจากสมัยสหภาพโซเวียต โดยการเกณฑ์ทหารจะมีขึ้นทุกฤดูใบไม้ผลิและฤดูใบไม้ร่วง

อาร์เมเนีย

เช่นเดียวกับอาร์เมเนียที่ผ่านกฎหมายอนุญาตให้พลเมืองที่มีอายุครบ 27 ปี และยังไม่ผ่านการเกณฑ์ทหารภาคบังคับเป็นเวลา 2 ปี อาจได้รับการยกเว้นความรับผิดทางอาญา โดยมีหลากหลายทางเลือกและอัตราการจ่ายเงินเข้ารัฐในอัตราลดหลั่นกันไป ตั้งแต่ราว 200,000-1,200,000 บาท

กฎหมายดังกล่าวได้รับความเห็นชอบขั้นสุดท้ายจากรัฐสภาอาร์เมเนียเมื่อเดือน ม.ค. 2567

สำหรับผู้ที่ไม่ต้องการรับราชการเลยต้องจ่ายเงิน 15 ล้านดราม (ราว 1,281,000 บาท) หรือเป็นทหารเกณฑ์ 1 เดือน และจ่ายเงิน 10 ล้านดรัม (ราว 850,000 บาท) หรือเป็นทหารเกณฑ์ 6 เดือน และจ่ายเงิน 5 ล้านดรัม (ราว 429,000 บาท) หรือเป็นทหารเกณฑ์ 1 ปี และจ่ายเงิน 2.5 ล้านดราม (ราว 214,000 บาท)

อิหร่าน

อิหร่านได้นำโครงการจ่ายเงินแลกไม่ต้องเกณฑ์ทหารกลับมาใช้อีกครั้งเมื่อปี 2566 แต่มีเพียงคนร่ำรวยเท่านั้นที่สามารถจ่ายค่าธรรมเนียมได้

แผนนี้ครอบคลุมเฉพาะผู้ที่หนีการเกณฑ์ทหารซึ่งมีอายุมากกว่า 35 ปี หรือผ่านไปแล้วอย่างน้อย 8 ปีนับจากวันครบกำหนดเกณฑ์ทหาร โดยสนนราคาแตกต่างกันไปตามวุฒิการศึกษา ผู้มีการศึกษาสูงกว่าต้องจ่ายค่าธรรมเนียมในอัตราสูงกว่า

ค่าธรรมเนียมเพื่อแลกกับการไม่ต้องเข้าเกณฑ์ทหาร เริ่มต้นที่ 2,500 ล้านเรียล (เกือบ 346,000 บาท) ถึง 6,000 ล้านเรียล (ราว 4,936,000 บาท) ขณะที่เงินเดือนเฉลี่ยในอิหร่านอยู่ที่ประมาณ 200 ดอลลาร์สหรัฐ (ราว 6,900 บาท)

รัฐธรรมนูญอิหร่านกำหนดให้ผู้ชายทุกคนที่อายุเกิน 18 ปี ต้องรับราชการทหารเป็นเวลาประมาณ 2 ปี มิเช่นนั้นจะไม่สามารถสมัครขอหนังสือเดินทางเพื่อออกจากประเทศได้

ตุรกี

ในตุรกี ชายหนุ่มทุกคน ยกเว้นผู้ที่ได้รับการยกเว้นด้วยเหตุผลด้านสุขภาพ หรือผู้ที่หาเลี้ยงครอบครัวแต่เพียงผู้เดียว ต้องเข้ารับราชการทหาร ทว่าเงินก็สำคัญสำหรับผู้ที่ไม่ต้องการรับราชการ โดยรัฐบาลอนุญาตให้ผู้ชายจ่ายเงินเพื่อออกจากราชการได้ผ่านช่องทางการนิรโทษกรรมชั่วคราว

การเกณฑ์ทหารเป็นข้อบังคับสำหรับชายตุรกีที่มีอายุระหว่าง 20-41 ปี โดยจะต้องรับราชการเป็นเวลา 6-12 เดือน ทหารเกณฑ์จะได้รับการฝึกทหารขั้นพื้นฐานเป็นเวลา 1 เดือน จากนั้นจะถูกส่งไปปฏิบัติหน้าที่และฝึกเพิ่มเติม โดยได้รับเบี้ยเลี้ยงตลอดช่วงที่เป็นทหารเกณฑ์

อย่างไรก็ตาม หลังจากที่เสร็จสิ้นการฝึกทหารขั้นพื้นฐาน 1 เดือน ทหารเกณฑ์มีตัวเลือกที่จะจ่ายเงินแทนการเกณฑ์ทหารในช่วงเวลาที่เหลือ 5 เดือนสุดท้าย โดยค่าใช้จ่ายจะอยู่ที่ 122,351 ลีราตุรกี หรือกว่า 119,400 บาทไทย (อัตรา ณ เดือน ก.ค. 2566)

สวิตเซอร์แลนด์

สวิตเซอร์แลนด์เป็นประเทศที่มีการเกณฑ์ทหารภาคบังคับ ชายชาวสวิสทุกคนที่อายุ 18 ปีบริบูรณ์จะต้องเข้ารับการเกณฑ์ทหารเป็นเวลา 1 ปี โดยระเบียบนี้บังคับใช้กับชายที่มีอายุตั้งแต่ 18-25 ปี ส่วนพลเมืองผู้หญิงก็สามารถสมัครเข้ารับราชการในกองทัพได้โดยสมัครใจ

อย่างไรก็ตาม ชาวสวิสมีทางเลือกที่ไม่ต้องเกณฑ์ทหารได้ ด้วยการทำงานบริการพลเรือนแทนการเกณฑ์ทหาร หากไม่ทำทั้งสองอย่างจะต้องจ่ายภาษีที่เรียกว่า "ภาษียกเว้นการเกณฑ์ทหาร"

คนที่ไม่เข้ารับการเกณฑ์ทหารหรือไม่ทำงานบริการพลเรือน มีหน้าที่จ่ายภาษียกเว้นการเกณฑ์ทหาร โดยต้องเริ่มต้นจ่ายตั้งแต่ช่วงอายุเกณฑ์ทหาร คือ 19-25 ปี และสิ้นสุดเมื่อมีอายุ 37 ปี นั่นหมายว่าจะต้องเสียภาษีดังกล่าวเป็นเวลาอย่างน้อย 11 ปี

ส่วนอัตราภาษียกเว้นการเกณฑ์ทหารอยู่ที่ 3% ของรายได้ที่ต้องเสียภาษีต่อปีตามการคำนวณภาษีที่จ่ายให้กับรัฐบาล หรือไม่น้อยกว่า 400 ฟรังก์สวิส (ราว 15,160 บาทต่อปี) ขณะที่ผู้ที่เข้ารับการเกณฑ์ทหารจะได้รับส่วนลดภาษี 4% โดยคิดตามจำนวนวันที่เข้ารับราชการ