บีบีซีสัมภาษณ์ผู้สร้างคลิปเอไอ 'เลโก้' สนับสนุนอิหร่านที่กำลังเป็นไวรัล ฝั่งผู้เชี่ยวชาญชี้ นี่คือโฆษณาชวนเชื่อที่ทรงประสิทธิภาพ

เมื่อมองแวบแรก สิ่งนี้ดูเหมือนฉากจากภาพยนตร์เลโก้ แม้ว่าจะดูมีชีวิตชีวาและเคลื่อนไหวรวดเร็วกว่าก็ตาม

แต่คลิปวิดีโอปัญญาประดิษฐ์ (เอไอ) ที่แพร่กระจายอย่างรวดเร็วเหล่านี้ ซึ่งได้รับแรงบันดาลใจจากความสวยงามในแบบฉบับของเลโก้ที่ทุกคนจดจำได้ทันที กลับมีภาพเด็กที่กำลังจะตาย เครื่องบินรบ และประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ของสหรัฐฯ และแท้จริงแล้ว มันคือโฆษณาชวนเชื่อสนับสนุนอิหร่าน

ในรายการท็อปคอมเมนต์ (Top Comment) ซึ่งเป็นรายการพอดแคสต์ใหม่ของบีบีซี ทีมงานได้พูดคุยกับตัวแทนของเอ็กซ์โพลซีฟ มีเดีย (Explosive Media) ซึ่งเป็นหนึ่งในบุคคลสำคัญที่สร้างคลิปเหล่านี้ โดยเขาต้องการให้ทีมงานเรียกเขาว่า "มิสเตอร์เอ็กซ์โพลซีฟ" (Mr Explosive)

เขาเป็นผู้เชี่ยวชาญด้านสื่อสังคมออนไลน์ที่ในตอนแรกปฏิเสธว่าไม่ได้ทำงานให้กับรัฐบาลอิหร่าน ในการสัมภาษณ์ก่อนหน้านี้ สำนักข่าวนี้กล่าวว่าตนเอง "เป็นอิสระอย่างสมบูรณ์" แต่เมื่อถูกสอบถามเพิ่มเติม มิสเตอร์เอ็กซ์โพลซีฟ ก็ยอมรับว่าระบอบการปกครองอิหร่านเป็น "ลูกค้า" ของเขา และนี่เป็นสิ่งที่เขาไม่เคยยืนยันต่อสาธารณะมาก่อน

สาระสำคัญของวิดีโอเหล่านี้คือ อิหร่านกำลังต่อต้านสิ่งที่ตนมองว่าเป็นผู้กดขี่ระดับโลกผู้ทรงอำนาจ นั่นคือ สหรัฐอเมริกา

คลิปเหล่านี้ทั้งฉูดฉาดและไม่แนบเนียนเลย แต่นั่นก็ไม่ได้ลดทอนความกระตือรือร้นในการแชร์และแสดงความคิดเห็นของผู้คน

ในวิดีโอชิ้นหนึ่ง โดนัลด์ ทรัมป์ ตกลงไปในพายุหมุนของเอกสาร "แฟ้มเอปสตีน" ขณะที่เนื้อเพลงแร็พบอกเราว่า "ความลับกำลังรั่วไหล ความกดดันกำลังเพิ่มขึ้น"

ในวิดีโออีกชิ้น จอร์จ ฟลอยด์ ปรากฏตัวอยู่ใต้รองเท้าบู๊ตของตำรวจ ขณะที่มีเสียงให้เราได้ยินว่าอิหร่าน "ยืนหยัดเพื่อทุกคนที่ระบบของคุณเคยทำผิดต่อพวกเขา"

ดร. เอ็มมา ไบรอันท์ ผู้เชี่ยวชาญด้านโฆษณาชวนเชื่อชั้นนำ กล่าวว่า "สโลปากันดา" (Slopaganda) ซึ่งเป็นคำที่บัญญัติขึ้นในบทความทางวิชาการเมื่อปีที่แล้ว โดยเป็นการเล่นคำจาก 'AI slop' เป็นคำที่อ่อนเกินไปที่จะอธิบายถึงพลังของเนื้อหา "ที่ซับซ้อนอย่างยิ่ง" นี้

คาดกันว่าคลิปโฆษณาชวนเชื่อที่สร้างโดยเอไอนั้นมียอดเข้าชมหลายร้อยล้านครั้งตลอดช่วงสงคราม

ในการสนทนาทางวิดีโอของเรากับมิสเตอร์เอ็กซ์โพลซีฟ เขาปรากฏตัวเป็นเงาและล้อมรอบด้วยแสงสีแดงและสีเขียว ซึ่งเป็นสีของธงชาติอิหร่าน บนโต๊ะทำงานของเขามีหมวกขนนกสีเขียวที่เกี่ยวข้องกับนักรบชีอะห์ ฮุเซน อิบนุ อาลี ซึ่งปรากฏตัวในวิดีโอจำนวนมากของพวกเขา

เขากล่าวว่าทีมงานของเขาที่ Explosive Media ประกอบด้วยคนไม่ถึงสิบคนซึ่งใช้กราฟิกสไตล์เลโก้ "เพราะมันเป็นภาษาสากล" ด้านบัญชีสื่อของรัฐอิหร่านและรัสเซียบนเอ็กซ์ต่างก็แชร์วิดีโอเหล่านี้เป็นประจำให้กับผู้ติดตามหลายล้านคน

เราถามมิสเตอร์เอ็กซ์โพลซีฟว่าทำไมไฟล์เอปสตีนจึงปรากฏในวิดีโอของเขามากขนาดนั้น

เขากล่าวว่าเป็นการแสดงให้ผู้ชมเห็น "การเผชิญหน้าที่พวกเขากำลังเห็น" ระหว่างอิหร่าน ซึ่ง "กำลังแสวงหาความจริงและเสรีภาพ" กับ "ผู้ที่เกี่ยวข้องกับพวกกินเนื้อคน"

นี่เป็นการอ้างอิงถึงทฤษฎีที่ว่าไฟล์เอปสตีนเชื่อมโยงรัฐบาลทรัมป์กับการกินเนื้อคน ซึ่งเป็นข้อกล่าวอ้างที่ไม่มีหลักฐานที่น่าเชื่อถือมารองรับ

วิดีโอเหล่านี้เต็มไปด้วยข้อเท็จจริงที่ไม่ถูกต้องมากมาย ดังนั้นเราจึงสอบถามมิสเตอร์เอ็กซ์โพลซีฟ เกี่ยวกับเรื่องนี้

ในคลิปหนึ่ง แสดงให้เห็นกองทัพอิหร่านจับกุมนักบินเครื่องบินรบของสหรัฐฯ ที่ถูกยิงตก ซึ่งเจ้าหน้าที่สหรัฐฯ ยืนยันว่านักบินที่ถูกยิงตก ซึ่งติดอยู่ในพื้นที่ภูเขาห่างไกลของอิหร่านหลังจากเครื่องบินของเขาถูกยิงตกได้รับการช่วยเหลือโดยหน่วยรบพิเศษของสหรัฐฯ เมื่อวันที่ 4 เม.ย. ที่ผ่านมา

มิสเตอร์เอ็กซ์โพลซีฟ ไม่ยอมรับเรื่องนี้ โดยกล่าวว่า "อาจไม่มีนักบินที่หายไป ไม่มีปฏิบัติการช่วยเหลือ เป้าหมายหลัก ของพวกเขาคือการขโมยยูเรเนียมจากอิหร่าน"

เมื่อเราโต้แย้ง โดยอ้างถึงเจ้าหน้าที่สหรัฐฯ ที่กล่าวว่านักบินกำลังได้รับการรักษาในคูเวต เขาอ้างว่า "มีเพียง 13% ของสิ่งที่นายทรัมป์พูดเท่านั้นที่อิงตามข้อเท็จจริง"

วิดีโอเกี่ยวกับนักบินของ Explosive Media ประสบความสำเร็จในการขยายเรื่องราวทางเลือกนี้ในหมู่ผู้ชมที่พูดภาษาอังกฤษ

บัญชี @newswithsteph ซึ่งเป็นอินฟลูเอนเซอร์ติ๊กตอกชาวอเมริกันผู้มีแนวคิดทางการเมืองอิงฝ่ายหนึ่ง บอกกับผู้ชมของเธอว่า วิดีโอเลโก้นั้น "แม่นยำอย่างน่าตกใจ พวกเขาเปิดเผยเรื่องราวเกี่ยวกับภารกิจนำร่องของนักบินสหรัฐฯ ครั้งล่าสุด ซึ่งไม่ใช่ภารกิจกู้ภัยเลย แต่เป็นภารกิจปฏิบัติการพิเศษเพื่อหาแร่ยูเรเนียม"

ไบรอันต์กล่าวว่า เอไอช่วยให้อิหร่านและประเทศอื่น ๆ สามารถสื่อสารกับผู้ชมชาวตะวันตกได้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้นกว่าเดิม พวกเขากำลังใช้เครื่องมือที่ฝึกฝนโดยใช้ข้อมูลจากตะวันตกเป็นส่วนใหญ่ ทำให้เหมาะสำหรับการสร้างเนื้อหาที่ "เหมาะสมกับวัฒนธรรม"

นี่คือสิ่งที่ "ประเทศเผด็จการที่ต้องการโจมตีตะวันตกไม่มีในอดีต"

ดร. ไทน์ มังค์ ผู้เชี่ยวชาญด้านสงครามไซเบอร์จากมหาวิทยาลัยนอตติงแฮมเทรนต์ อธิบายกลยุทธ์ของอิหร่านว่าเป็น "สงครามมีมเชิงป้องกัน" (defensive memetic warfare) ซึ่งผู้สร้างมองว่าจำเป็นต่อการต่อสู้กับวาทกรรมของสหรัฐฯ

วิดีโอของ Explosive Media ปรากฏขึ้นครั้งแรกในช่วงต้นปี 2025 แต่ความนิยมของวิดีโอเหล่านี้เพิ่มขึ้นอย่างมากหลังสงครามระหว่างสหรัฐฯ กับอิหร่าน

คลิปวิดีโอสไตล์เลโก้เหล่านี้มีความละเอียดมากขึ้นเรื่อย ๆ โดยแสดงให้เห็นสถานที่เฉพาะเจาะจงในอ่าวเปอร์เซีย เช่น โรงไฟฟ้า สนามบิน และโรงงานอุตสาหกรรม ที่ถูกทำลายอย่างสิ้นเชิงด้วยขีปนาวุธของอิหร่าน

ในความเป็นจริง สถานที่ส่วนใหญ่ได้รับความเสียหายเพียงเล็กน้อย

วิดีโอเหล่านี้มักผลิตขึ้นตาม "เวลาจริง" และปรากฏขึ้นอย่างรวดเร็วหลังจากเหตุการณ์สำคัญในสงคราม วิดีโอหนึ่งเกี่ยวกับข้อตกลงหยุดยิงถูกเผยแพร่ก่อนการประกาศอย่างเป็นทางการใด ๆ

มีผู้เสียชีวิตหลายพันคนในอิหร่าน เลบานอน และประเทศอื่น ๆ ในตะวันออกกลาง ตามรายงานของเจ้าหน้าที่ในประเทศเหล่านั้น ความขัดแย้งในปัจจุบันเริ่มต้นในเดือน ก.พ. หลังจากที่สหรัฐฯ และอิสราเอลโจมตีอิหร่าน

หลังจากการสนทนาโต้ตอบกันไปมา มิสเตอร์เอ็กซ์โพลซีฟยอมรับว่ารัฐบาลอิหร่านเป็น "ลูกค้า" ของบริษัทของเขาจริง ในข้อความบนอินสตาแกรมก่อนหน้านี้ เขาบอกเราว่าบริษัทของเขาได้รับมอบหมายโครงการหลายโครงการโดยตรงจากเจ้าหน้าที่อิหร่าน

ก่อนเกิดสงครามในปีนี้ ผู้ประท้วงหลายพันคนถูกสังหารในการปราบปรามอย่างโหดร้ายโดยระบอบการปกครอง สำนักข่าวสิทธิมนุษยชนของสหรัฐฯ (Hrana) รายงานจำนวนผู้เสียชีวิตอย่างน้อย 7,000 คน

แต่ มิสเตอร์เอ็กซ์โพลซีฟปกป้องความสัมพันธ์ของทีมงานกับรัฐบาล โดยกล่าวว่า "เป็นเกียรติที่ได้ทำงานเพื่อมาตุภูมิ" เขาปฏิเสธการประท้วงครั้งใหญ่เมื่อเร็ว ๆ นี้ว่าเป็น "รัฐประหาร" ที่ได้รับการสนับสนุนทางการเงินจากประธานาธิบดีทรัมป์

มิสเตอร์เอ็กซ์โพลซีฟยังปฏิเสธข้อกล่าวหาที่ทีมงานตั้งขึ้นว่า วิดีโอของเขาใช้ถ้อยคำที่แสดงถึงการต่อต้านชาวยิว "วิดีโอของเราไม่ได้ต่อต้านชาวยิว วิดีโอของเราต่อต้านลัทธิไซออนิสต์" เขากล่าว

เขายังให้เหตุผลการสร้างภาพนายกรัฐมนตรีเบนจามิน เนทันยาฮูของอิสราเอลกำลังดื่มเลือด (อีกนัยหนึ่งหมายความถึงการเข่นฆ่าชีวิตผู้คน) ว่าภาพดังกล่าวเน้นย้ำถึง "ความโหดร้ายที่เขาก่อขึ้น"

ชาวอิหร่านส่วนใหญ่ไม่สามารถใช้อินเทอร์เน็ตได้เนื่องจากการปิดระบบอินเทอร์เน็ตทั่วประเทศ มิสเตอร์เอ็กซ์โพลซีฟอ้างว่าเขาสามารถติดต่อบีบีซีได้โดยใช้ "อินเทอร์เน็ตสำหรับนักข่าว" ที่รัฐบาลอิหร่านอนุญาต

อิหร่านได้รับการจัดอันดับให้เป็นหนึ่งในประเทศที่กดขี่เสรีภาพสื่อมากที่สุดในโลกอย่างต่อเนื่อง

แพลตฟอร์มโซเชียลมีเดียต่าง ๆ ได้ปิดบัญชีที่มีวิดีโอสไตล์เลโก้ไปแล้ว แต่ดูเหมือนว่าจะมีบัญชีใหม่ ๆ ผุดขึ้นมาอย่างรวดเร็วเช่นกัน

มังค์กล่าวว่า นี่เป็นรูปแบบของการทูตทางอินเทอร์เน็ตที่คล่องตัวและก้าวร้าว ซึ่งดูเหมือนว่าจะคงอยู่ต่อไป

ที่สำคัญ เธอกล่าวเสริมว่า มัน "ตัดคนกลางออกไป ตัดสื่อมวลชนออกไป และมีมต่าง ๆ ก็แพร่กระจายอยู่ตลอดเวลา"

"การทูตแบบดั้งเดิมไม่มีอยู่จริงในที่นี้ และมันทำให้ความเข้าใจของเราเกี่ยวกับสิ่งที่เกิดขึ้นนั้นคลุมเครือ แต่มันก็เพิ่มความเสี่ยงต่อการตีความผิดและการบานปลายด้วย"

"ดังนั้นเราจึงอยู่ในภาวะที่คลุมเครือ"