มองเส้นทางสืบทอดอำนาจผ่านเครื่องแต่งกาย คิม จู-แอ แห่งเกาหลีเหนือ กำลังถูกปั้นขึ้นมาเป็นผู้นำคนต่อไปอย่างไร

ในช่วงที่ผ่านมา ลูกสาวของคิม จอง-อึน ผู้นำสูงสุดเกาหลีเหนือ ถูกถ่ายภาพขณะสวมใส่เสื้อผ้าแบรนด์ตะวันตกหรูหรามากขึ้นเรื่อย ๆ ทั้งที่แบรนด์เหล่านี้ถูกห้ามในเกาหลีเหนือเนื่องจากถูกมองว่าเป็นสิ่งที่ต่อต้านการปฏิวัติและต่อต้านสังคมนิยม

ทว่าทางเลือกการแต่งตัวของคิม จู-แอ ทั้งการแต่งกายด้วยชุดหนัง ผมทรงหงอนไก่ หรือถึงขั้นสวมเสื้อบางโปร่ง ไม่ใช่การประชดประชันตามแบบประสาเด็กวัยรุ่น แต่สิ่งนี้กำลังสะท้อนว่าเธอกำลังถูกปลุกปั้นให้กลายเป็นผู้สืบทอดอำนาจสูงสุด

มีรายงานออกมาว่าคิม จู-แอ เกิดในปี 2013 แต่กว่าเธอจะปรากฏตัวต่อสาธารณะอย่างเป็นทางการก็ตอนที่มีอายุได้ 9 ปีแล้ว เหตุการณ์นั้นเกิดขึ้นในเดือน พ.ย. 2022 ซึ่งเธอออกมาเดินเคียงข้างบิดาอยู่ด้านหน้าขีปนาวุธข้ามทวีปขนาดมหึมา เธอรวบผมไว้ด้านหลัง สวมกางเกงสีดำและเสื้อแจ็กเก็ตบุนวมสีขาว แค่ครั้งแรกนี้เธอก็แต่งตัวอย่างโดดเด่นน่าประทับใจแล้ว

นับตั้งแต่นั้นเป็นต้นมา รูปแบบการจัดแต่งทรงผมของเธอก็ดูจะสุภาพเรียบร้อยขึ้นเรื่อย ๆ ขณะที่เสื้อผ้าอาภรณ์ของเธอก็มีความหรูหราและมีชั้นเชิงขึ้นกว่าเดิม

ในปี 2020 รัฐบาลเกาหลีเหนือได้ออกกฎหมายการต่อต้านแนวคิดและวัฒนธรรมปฏิปักษ์ (Reactionary Ideology and Culture Rejection Act) เพื่อสกัดกั้น "วัฒนธรรมจากภายนอก"

ทว่าในปี 2023 สำนักข่าวกลางเกาหลี (Korean Central News Agency-KCNA) ได้เผยแพร่วิดีโอที่เผยให้เห็นภาพคิม จู-แอ เดินเคียงข้างบิดาอีกครั้งบริเวณด้านหน้าขีปนาวุธข้ามทวีป โดยครั้งนี้เธอสวมเสื้อแจ็กเก็ตบุนวมสีดำ ซึ่งภายหลังมีการระบุว่าเป็นสินค้าราคา 1,900 ดอลลาร์สหรัฐ (ราว 61,000 บาท) จากแบรนด์แฟชั่นหรูของฝรั่งเศสอย่างคริสเตียน ดิออร์

ในปีถัดมา ปรากฏภาพของคิม จู-แอ สวมใส่เสื้อเนื้อบางโปร่งที่เผยให้เห็นผิวหนัง ระหว่างพิธีเปิดโครงการที่อยู่อาศัยอาคารสูงบนถนนแวนการ์ด ในกรุงเปียงยาง ต่อมามีการเผยแพร่วิดีโอเตือนว่าทรงผมและการแต่งกายของเธอถือเป็น "ปรากฏการณ์ต่อต้านและอยู่นอกกรอบสังคมนิยม ที่บิดเบือนภาพลักษณ์ของระบอบสังคมนิยมและบ่อนทำลายระบอบ ซึ่งเป็นเป้าหมายที่ต้องถูกกำจัด" แหล่งข่าวใกล้ชิดผู้นำเกาหลีเหนือให้ข้อมูลกับเรดิโอ ฟรี เอเชีย

ทว่าตอนนี้ มีรายงานว่าบางฝ่ายต้องการกำจัดภาพลักษณ์หรูหราสูงส่งของคิม จู-แอ

"เวลาได้เปลี่ยนไปแล้ว และก็มีการเปลี่ยนผ่านของรุ่นอย่างมีนัยสำคัญ" จอง อึนลี หัวหน้าฝ่ายวิจัยเกาหลีเหนือ แห่งสถาบันเพื่อการรวมชาติของเกาหลี ให้สัมภาษณ์กับบีบีซีแผนกภาษาเกาหลี

"นับตั้งแต่ปี 2010 เป็นต้นมา จำนวนแรงงานที่เดินทางไปทำงานต่างประเทศเพื่อหารายได้สกุลเงินต่างประเทศเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ" เธอกล่าว พร้อมเสริมว่าแรงงานเกาหลีเหนือเกือบ 2,000 คนอาศัยอยู่ในจีนในช่วงการระบาดของโควิด-19 และ "เมื่อพวกเขากลับมายังกรุงเปียงยาง… ก็ได้นำวัฒนธรรมท้องถิ่นติดตัวกลับมาด้วย"

"ในอดีต สินค้าหรูหราจำกัดอยู่แค่แบรนด์ของญี่ปุ่นที่ชาวเกาหลีในญี่ปุ่น หรือ 'ไซนิจิ' นำเข้ามา [ในช่วงทศวรรษ 1960-70 ชาวเกาหลีเหล่านี้ถูกชักชวน ด้วยข้อมูลบิดเบือนให้อพยพกลับไปยังเกาหลีเหนือด้วยสิ่งที่เรียกว่า 'เรือส่งกลับ' หลังจากที่พ่อแม่ของพวกเขาเคยอพยพไปญี่ปุ่น โดยบางส่วนถูกบังคับใช้แรงงาน ในช่วงที่ญี่ปุ่นปกครองคาบสมุทรเกาหลีระหว่างปี 1910–1945] แต่ปัจจุบัน ดูเหมือนว่าชาวเกาหลีเหนือในวงกว้างจะรับรู้ถึงแบรนด์จากต่างประเทศที่หลากหลายมากขึ้น"

"เนื่องจากกระเป๋าและเสื้อผ้า [แม้จะถูกลักลอบนำเข้า] มีราคาสูงเกินไป จึงดูเหมือนว่าผู้คนจะเริ่มต้นจากการสัมผัสสินค้าประเภทน้ำหอมก่อน"

อย่างไรก็ดี คิม จู-แอ ไม่ใช่แฟชั่นไอคอนคนแรกในครอบครัวของเธอ

ชอง ซองชาง รองผู้อำนวยการของสถาบันเซจง ให้สัมภาษณ์กับบีบีซีแผนกภาษาเกาหลีว่า "ดูเหมือนว่า จู-แอ จะถูกจับแต่งตัวในสไตล์ชุดสูทแบบเดียวกับที่มารดาของเธออย่าง รี ซอล จู สวมใส่... เพื่ออำพรางอายุของเธอ การที่ผู้หญิงอายุน้อยจะมาเป็นผู้นำแฟชั่นด้วยการแต่งกายแบบตะวันตกที่ดูหรูและมีระดับ นั่นแทบเป็นไปไม่ได้เลยในเกาหลีเหนือ'"

"ด้วยการสวมใส่เสื้อผ้าแบบตะวันตก จู-แอ และ รี ซอล จู กำลังแสดงออกถึง 'กลยุทธ์ที่ต่างออกไป' ว่าจุดยืนทางสังคมของพวกเธอนั้นแตกต่างอย่างสิ้นเชิงจากพลเมืองทั่วไป สาเหตุที่จู-แอ และ รี ซอล จู สามารถทำสิ่งเหล่านี้ได้โดยไม่ต้องกังวลอะไรเป็นเพราะสถานะอภิสิทธิ์ของพวกเธอ"

ทว่ารสนิยมทางแฟชั่นของคิม จู-แอ ไม่ได้มาจากเพียงทางฝั่งมารดาของเธอเท่านั้น

"แม้ว่ากางเกงยีนส์จะถูกห้ามในเกาหลีเหนือในฐานะเครื่องแต่งกายแบบตะวันตก แต่คิม จอน-อึน กลับเคยปรากฏตัวในชุดดังกล่าว" ศ.อี อูยอง จากมหาวิทยาลัยเกาหลีเหนือศึกษา กล่าว "ไม่ว่ารัฐจะพยายามสั่งห้ามวัฒนธรรมต่างชาติหรือออกกฎหมายมากเพียงใด เกาหลีเหนือก็ยังเป็นสถานที่ที่ผู้นำสูงสุดสามารถทำได้ทุกอย่างโดยไม่มีข้อจำกัด"

ขณะเดียวกัน คิม จู-แอ ยังเคยสวมเสื้อแจ็กเก็ตหนังหลายครั้ง ซึ่ง ชอง ซองชาง รองผู้อำนวยการของสถาบันเซจง ระบุว่า เป็นสัญญาณว่ากรมโฆษณาชวนเชื่อและปลุกระดมแห่งพรรคแรงงานเกาหลี กำลังทำหน้าที่ของตน นั่นคือการสร้างภาพลักษณ์ให้เธอแตกต่างจากประชาชนทั่วไป

"การสวมใส่เสื้อผ้าที่ทำจากหนังคุณภาพสูงมีนัยถึงการแสดงสถานะพิเศษ" เขากล่าว

"เสื้อหนังไม่ใช่สิ่งที่พบได้ทั่วไปในหมู่ชาวเกาหลีเหนือ แบรนด์หรู เสื้อแจ็กเก็ตหนัง และเสื้อโค้ตขนสัตว์ ล้วนเป็นเครื่องแต่งกายมีค่าที่ประชาชนทั่วไปไม่สามารถสวมใส่ได้"

นอกจากนี้ การเลียนแบบสไตล์การแต่งกายของผู้นำรุ่นก่อน หรือที่เรียกว่า "การจำลองภาพลักษณ์" (image replication) ก็ถูกใช้เป็นเครื่องมือในการคงอำนาจของผู้นำรุ่นต่อรุ่น นั่นรวมถึงบิดาของจู-แอ ซึ่งในช่วงแรกของการขึ้นสู่อำนาจ เขาได้พยายามสร้างความชอบธรรมให้ตนเองด้วยการเลียนแบบหมวกเฟโดราและเสื้อโค้ตของคิม อิล-ซุง

"กรมโฆษณาชวนเชื่อและปลุกระดมของเกาหลีเหนือมีบทบาทสำคัญอย่างยิ่งในการจัดวางกระบวนการต่าง ๆ เพื่อถ่ายโอนความเคารพต่อ คิม อิล-ซุง [ผู้ก่อตั้งและผู้นำเกาหลีเหนือนานกว่า 45 ปี] ไปยัง คิม จอง-อึน อย่างเป็นธรรมชาติ" ชองกล่าว

"มีการกล่าวกันว่าชาวเกาหลีเหนือรู้สึกประหลาดใจตอนที่คิม จอง-อึน ปรากฏตัวครั้งแรก แต่เหตุผลที่ผู้เชี่ยวชาญในเกาหลีใต้ก็รู้สึกเช่นเดียวกันนั้นเป็นเพราะภาพแรกของเขาดูคล้ายกับคิม อิล-ซุง ในวัยหนุ่มอย่างมาก"

"ข้อจำกัดด้านวัยและประสบการณ์ของคิม จอง-อึน ในฐานะผู้สืบทอด ถูก 'ชดเชย' ด้วยความที่เขามีภาพลักษณ์ละม้ายคล้ายคิม อิล-ซุง"

"กระแสมันไปไกลถึงขั้นมีข่าวลือในหมู่ประชาชนว่า คิม อิล-ซุง กลับชาติมาเกิด"

"ในเกาหลีเหนือ คิม อิล-ซุง ถูกยกย่องเสมือนเทพเจ้า" ศ.ชุง ยองแท จากมหาวิทยาลัยดงยาง กล่าว และการยกย่องเชิงเทวสถานะนี้ก็ถูกถ่ายทอดต่อเนื่องจากรุ่นสู่รุ่น ไปยังคิม จอง-อึน มาจนถึง คิม จู-แอ ในรุ่นปัจจุบันด้วย

ในเกาหลีเหนือ คิม จู-แอ เป็นที่รู้จักในฐานะเจ้าหญิง และแม้แต่คำเรียกเธอก็ยังสะท้อนแนวคิดสายเลือดศักดิ์สิทธิ์ของตระกูลผู้นำ

"เจ้าหน้าที่ระดับสูงของเกาหลีเหนือเคยใช้คำเรียกว่าเจ้าหญิงกับ คิม โย-จอง [น้องสาวของคิม จอง-อึน] จนถึงช่วงเวลาก่อนที่คิม จู-แอ จะเกิด" รยู ฮยอนอู อดีตรักษาการเอกอัครราชทูตเกาหลีเหนือประจำคูเวต ซึ่งแปรพักตร์ไปยังเกาหลีใต้ กล่าว "ทั้งนี้ เนื่องจากคิม โย-จอง ถูกเรียกว่า 'เจ้าหญิง' ในช่วงที่คิม จอง-อิล [บิดาของพวกเขา และบุตรของคิม อิล-ซุง] ยังมีชีวิตอยู่"

เรียบเรียงโดย คิม ฮยอนจุง, แอนดรูว์ เว็บบ์ และ สตีเฟน ฮอว์กส์