Kisa cha Mbrazili 'feki' na kile kinachofichua kuhusu ujasusi wa Urusi

Mnamo Machi 31, 2022, Victor Muller Ferreira alipanda ndege katika uwanja wa ndege wa kimataifa wa São Paulo nchini Brazil. Alikuwa akielekea Uholanzi, ambapo alitarajiwa kuanza mafunzo ya vitendo katika Mahakama ya Kimataifa ya Jinai.

Lakini ndege ilipotua, ilibainika haraka kwamba hakuwa Mbrazili kama alivyodai.

Shirika la usalama wa taifa la Uholanzi, AIVD, lilimtambua kama raia wa Urusi mwenye umri wa miaka 36, ​​Sergey Vladimirovich Cherkasov.

Lilimtuhumu kuwa mpelelezi wa GRU, ujasusi wa kijeshi wa Urusi na kumpeleka kwenye ndege ya kwanza kurudi Brazil, ambapo alikamatwa haraka.

Sasa anatumikia kifungo cha miaka mitano jela nchini Brazil kwa kutumia hati bandia.

Polisi wa Brazil na Ofisi ya Upelelezi ya Shirikisho la Marekani (FBI) zote zimemtambua kama afisa wa ujasusi wa Urusi, na FBI ilisema alitumia utambulisho wake bandia wa Brazil kukusanya taarifa nchini Marekani. Cherkasov anakiri kuwa ni Mrusi lakini anakana kuwa jasusi.

Sasa inaonekana kwamba anaweza kurudishwa Urusi hivi karibuni, baada ya juhudi za kidiplomasia na ombi la kurejeshwa kutoka Moscow.

Kwa hivyo, tunajua nini kuhusu Cherkasov, na hii inafunua nini kuhusu jinsi shughuli za ujasusi za Urusi zinavyoweza kufanywa leo?

Wachunguzi na waendesha mashtaka wa umma wa Brazil wanasema kwamba Cherkasov alifika huko mnamo 2010 na alitumia utambulisho wake bandia wa Brazil kama kifuniko cha kufanya kazi katika nchi nyingine bila kuvutia umakini wa huduma za ujasusi za kigeni.

Kwa muda mrefu Urusi imekuwa ikiwafundisha maajenti wa siri wanaoishi kwa utambulisho na uraia wa bandia, jambo ambalo linaweza kuchukua hadi miaka kumi ili kujiimarisha kikamilifu katika nchi ya kigeni.

Wanajulikana kama "mawakala haramu", waliofafanuliwa katika mashtaka ya Wizara ya Sheria ya Marekani dhidi ya Cherkasov kama mawakala wa siri wanaotumia utambulisho wa uongo ambao "wanaishi nje ya Urusi katika kazi za muda mrefu, 'za siri'".

Kulingana na mashtaka hayo, "wahalifu wakati mwingine hufuata shahada katika vyuo vikuu vya nchi lengwa, [au] kupata ajira .

Tangu Urusi ilipovamia Ukraine kikamilifu, shughuli zake za kukusanya ujasusi wa kimataifa zimeathiriwa. Wanadiplomasia wamefukuzwa kutoka katika nafasi zao kote ulimwenguni na idadi ya wapelelezi wa Urusi wamefichuliwa kote Ulaya, Amerika Kaskazini na Amerika Kusini baada ya ushiriki wa ujasusi wa Magharibi kuimarishwa.

Matukio haya "yamevuruga kwa muda mitandao mingi ya ujasusi inayofanya kazi nje ya balozi kote Ulaya", anasema Bi.Emily Ferris, mshirika mwandamizi katika masuala ya ndani ya Urusi katika Taasisi ya Royal United.

Uchunguzi uliofanywa na mashirika ya Brazil na kimataifa unaonesha kwamba Cherkasov alikuwa sehemu ya mtandao wa mawakala wa Urusi wanaotumia vitambulisho vya Brazil. Takribani mawakala tisa wanaoshukiwa wametambuliwa tangu 2022, huku watu binafsi wakijifanya Wabrazil nchini Norway na nchi nyingine.

Hakuna aliyeshutumiwa kwa kuipeleleza Brazil yenyewe; badala yake, nchi hiyo ilitumika kama kichaka cha kujificha, kwa sababu udhibiti wa nyaraka ulionekana kuwa dhaifu na nchi hiyo haiegemei upande katika migogoro ya kimataifa.

Sasa Urusi inazidi kutegemea aina tofauti ya wakala, anasema Bi. Ferris. "Kwa kukosekana kwa mitandao inayohusiana na ubalozi, wanatumia wakala wa watu wengine, wenyeji.

"Warusi wanatawala mifumo ya reli na kuvuruga minyororo ya usambazaji kwenda Ukraine, au kulipua maghala, kwa kutumia raia wa eneo hilo, ambao mara nyingi huajiriwa kwenye mitandao ya kijamii.

"Ni watu wa eneo hilo wanaochochewa tu na ulafi, hakuna itikadi hapo ... Mara nyingi hawajui kwamba Warusi ndio wafadhili wao wa mwisho."

Kuna tofauti kubwa kati yao na jinsi mashtaka ya Wizara ya Sheria ya Marekani inavyomwelezea Cherkasov. Inasema kwamba alipokamatwa nchini Brazil mnamo 2022, Cherkasov alikuwa na diski ngumu iliyo na hati mbalimbali, ikiwa ni pamoja na maelezo bandia ili kuwashawishi watu aliokutana nao kwamba alikuwa raia wa Brazil.

Inaaminika kuwa imeandikwa na Cherkasov karibu 2010, hii inaonekana kutoa vidokezo kuhusu mfumo wa uendeshaji wa wakala wa siri wa Urusi aliyefichwa sana.

"Mimi ni Victor Muller Ferreira," inaanza.

Zaidi ya kurasa nne inapitia hadithi ya familia yake, ikiwa na maelezo kama vile: "Mama alikusanya vipepeo, lakini mkusanyiko huo ulilazimika kuuzwa ili kulipia matibabu."

Kuhusu siku zake za shule, inasomeka: "Sipendi kukumbuka miaka hii, kwa sababu wanafunzi wenzangu mara nyingi walikuwa wakitania kuhusu sura yangu na lafudhi yangu. Ingawa nilionekana kama Mjerumani, waliniita 'gringo'. Ndiyo maana sikuwa na marafiki wengi."

Na mstari mwingine unadai: "Mpenzi wangu wa mbali alionekana kama mtu rafiki sana na wazi, lakini kwa mshangao wangu niligundua kwamba nilimlaumu kwa vifo vya mama yangu na shangazi yangu na shida na fedheha zote nilizopitia maishani mwangu."

Lakini kutokana na jinsi mafunzo ya wakala "haramu" yalivyo makubwa, kwa upande wa muda na pesa, "inavutia kwamba Warusi walikuwa wakiweka rasilimali katika hili hata kidogo", anasema Bi. Ferris.

"Mitandao ya ujasusi ya Urusi inabadilika... lakini ni wazi bado kuna vita, na rasilimali zake nyingi zinapewa kipaumbele kwa sasa, kwa hivyo uwezo wake wa kuendelea na aina hii ya programu ni mdogo sana."

Cherkasov alihamia Washington, DC mwaka wa 2018 kwa kisingizio cha kuhudhuria shule ya uzamili huko, kulingana na Wizara ya Sheria ya Marekani.

Inafikiriwa kwamba aliomba katika Mahakama ya Kimataifa ya Jinai mapema Septemba 2020, lakini mchakato wa maombi huenda ulicheleweshwa kutokana na janga la Covid.

Kulingana na Huduma ya Ujasusi ya Uholanzi, Cherkasov alitaka kufanya mafunzo ya vitendo bila malipo katika mahakama hiyo huko Hague, ambayo kwa muda mrefu imekuwa shabaha kuu ya ujasusi kwa Urusi.

Wiki chache tu kabla ya Cherkasov kukamatwa, Urusi ilikuwa imeanzisha uvamizi wake kamili nchini Ukraine. Tangu wakati huo, ICC imeendelea kuchunguza madai mengi kwamba Urusi imetenda uhalifu wa kivita nchini Ukraine. Mnamo 2023 ilitoa hati ya kukamatwa kwa Rais Vladimir Putin, ikilenga madai yake kuhusu kufukuzwa kinyume cha sheria kwa watoto kutoka Ukraine hadi Urusi. Moscow ilikana madai hayo na kuita hati hiyo kuwa "ya kuchukiza".

"Ufikiaji wa siri wa taarifa za ICC ungekuwa wa thamani kubwa kwa huduma za ujasusi za Urusi," AIVD ilisema katika taarifa.

... Na kama Cherkasov angefanikiwa kuingia mahakamani, wataalam wanasema huenda angeweza kuharibu ushahidi.

Kulingana na Bi. Ferris, mashirika yanayolengwa na Urusi hutofautiana kulingana na mzunguko wa habari. "Sasa shabaha kubwa ni benki ya Euroclear, na Wabelgiji, kwa sababu hiyo ndiyo mada kuu na muhimu zaidi," anasema, akimaanisha majadiliano ya Umoja wa Ulaya kuhusu matumizi ya mali za Urusi zilizofungiwa. Sehemu kubwa ya hizi inashikiliwa na Euroclear, ambayo iko Brussels.

Kifuatacho

Sasa, inaonekana kama Cherkasov anaweza kurudi nyumbani Urusi hivi karibuni.

Mnamo Agosti 2022, Moscow iliomba apelekwe kwake, ikidai alikuwa muuzaji wa dawa za kulevya anayetafutwa. Mahakama Kuu ya Shirikisho nchini Brazil iliidhinisha ombi hilo na hivi karibuni mahakama ya shirikisho ya kikanda ya São Paulo na waendesha mashtaka huko Rio de Janeiro waliripoti kwamba mahitaji yote ya kisheria ya kupelekwa kwake yalikuwa yametimizwa, wakithibitisha kwamba hakukuwa na "vikwazo" vilivyobaki vya kuhamishiwa Urusi.

Uamuzi huo unasubiri kusainiwa kwa mwisho kutoka kwa rais au waziri wa sheria.

Mnamo 2023, Marekani pia iliwasilisha ombi la kupelekwa kwake kulingana na madai kwamba Cherkasov alifanya kazi kama wakala wa kigeni katika ardhi ya Marekani bila idhini na alifanya ulaghai wa kifedha na visa. Lakini mamlaka ya Brazil ilikataa, ikisema kwamba Urusi ilikuwa imeomba kwanza.

BBC News Brasil iliwasiliana na balozi za Urusi na Marekani nchini Brazil kwa maoni, lakini haikupata jibu. Pia tuliwasiliana na timu ya utetezi ya Cherkasov nchini Brazil lakini haijatoa maoni.

Ikiwa Cherkasov atarudishwa Urusi, Bi. Ferris anaamini atapokelewa vizuri huko. Anasema kwamba Anna Chapman - mmoja wa "wahalifu " wa Marekani , alikua "mtu mashuhuri" aliporudi mwaka wa 2012, na anaongeza kwamba mmoja wa washukiwa wakuu wa tukio la sumu dhidi ya Alexander Litvinenko mwaka wa 2006, Andrey Lugovoy, alichaguliwa kwenye Bunge la Urusi mwaka wa 2007.

"Ikiwa uko tayari kuhatarisha maisha yako na uhuru wako kwa njia hii, Kremlin inahitaji aina fulani ya kukiri kujitolea kwako," anasema. "Nadhani, itakuwa aina ya kukaribishwa kwa shujaa."