Tunachojua kuhusu majibu ya Iran kwa mapendekezo ya Marekani ya kumaliza vita

Iran imetangaza kwamba imetuma majibu yake kuhusu mapendekezo ya Marekani ya kumaliza vita.

Waziri Mkuu wa Pakistan, Shehbaz Sharif, amesema kuwa nchi yake, ambayo imekuwa mpatanishi, ilipokea majibu ya Iran, lakini bila kutoa maelezo yoyote. Sharif hakufichua ikiwa majibu hayo tayari yalikuwa yamewasilishwa kwa Marekani.

Marekani haijatoa hadharani maelezo ya mapendekezo yake, lakini ripoti zinaarifu kuwa mapendekezo hayo yangelenga mkataba wa maelewano wa vipengele 14 ambao ungefungua njia ya mazungumzo kuhusu matarajio ya nyuklia ya Iran.

Ili kuwezesha mazungumzo ya kumaliza vita, makubaliano ya kusitisha mapigano yalifikiwa na kwa kiasi kikubwa yalizingatiwa na Marekani na Iran — licha ya mashambulizi mara kwa mara.

Tovuti ya habari ya Marekani ya Axios iliripoti kwamba mkataba wa maelewano uliotajwa hapo juu wa Marekani unajumuisha vipengele kama vile kusimamisha urutubishaji wa nyuklia wa Iran, kuondoa vikwazo, na kurejesha usafiri kupita kwenye Mlango-Bahari wa Hormuz.

Axios iliwanukuu maafisa wa Marekani na vyanzo vingine viwili — bila kuwataja majina — lakini iliwataja kuwa wanaifahamu suala hilo. Vyanzo hivyo vilisema kuwa masharti mengi ya waraka wa maelewano yanategemea kufikiwa kwa makubaliano ya mwisho.

Shirika la Habari la Wanafunzi wa Iran (ISNA) lilisema majibu ya Iran yanazingatia "kumaliza vita na usalama wa baharini" katika eneo la Ghuba na Mlango wa Bahari wa Hormuz.

Iran imeendelea kuufunga Mlango wa Hormuz, hatua ambayo inasababisha kupanda kwa bei ya mafuta duniani.

Kwa upande wake, Marekani imezuia meli kuingia na kutoka katika bandari za Iran ili kuishinikiza Tehran kukubali matakwa ya Marekani — hatua iliyoikera Iran.

Jumapili, Rais wa Iran, Masoud Pezeshkian japo hakugusia moja kwa moja pendekezo hilo alisema: "Hatutawahi kusalimu amri ya adui, na ikiwa kuna mazungumzo au majadiliano, haimaanishi kujisalimisha au kurudi nyuma."

Kwa upande mwingine, Rais wa Marekani, Donald Trump, alitabiri tena wiki hii kwamba vita nchini Iran "vitaisha haraka," akisema kuwa watu wengi "wanaelewa" lengo lake la kumaliza matarajio ya nyuklia ya Tehran.

Lakini Waziri Mkuu wa Israel, Benjamin Netanyahu, alisema kwamba hifadhi ya Iran ya urani iliyorutubishwa lazima "iondolewe" kabla ya vita dhidi ya Iran kuzingatiwa kuwa vimekwisha.

Katika mahojiano yanayopangwa kurushwa baadaye kwenye CBS, Netanyahu aliongeza kuwa "bado kuna maeneo ya uboreshaji yanayohitaji kuvunjwa."

Hapo awali, Iran iliwaonya majirani zake dhdi ya kutii vikwazo vya Marekani.

Msemaji wa jeshi la Iran, Mohammad Ekraminia, alisema kwamba meli zinazovuka Mlango Bahari wa Hormuz zitakabiliwa na "athari kubwa" ikiwa hazitashirikiana na Tehran kwanza, kulingana na shirika la habari la IRNA.

Akramenia aliongeza kuwa Wamarekani "hawatawahi kuugeuza eneo hili kubwa la kaskazini mwa Bahari ya Hindi kuwa chini ya udhibiti wao kwa kutumia meli zao."

Usafiri wa meli katika Mlango Bahari wa Hormuz uko karibu kusambaratika kabisa.

Tehran ilitumia udhibiti wake wa Mlango wa Hormuz wakati wa vita, ambavyo vilianza na mashambulizi ya Marekani na Israel tarehe 28 Februari.

Iran imeonya, na mara kadhaa imeshambulia, meli zinazojaribu kuvuka mlango huo — ambao unatumiwa kwa usafirishaji wa mafuta na gesi duniani.

Marekani ina uwepo mkubwa wa kijeshi katika eneo lote la Ghuba, ikiwa na kambi nchini Qatar, Bahrain, Kuwait, Umoja wa Falme za Kiarabu, Saudi Arabia na Oman.

Ilitangazwa Jumamosi kwamba Jeshi la Wanamaji la Kifalme la Uingereza limeamua kutuma manowari Mashariki ya Kati, ambako inapangwa kujiunga na ujumbe wa kimataifa wa kulinda usafirishaji katika Mlango wa Hormuz.

Ujumbe huo unatarajiwa kuanza shughuli zake baada ya mapigano katika eneo hilo kumalizika, kulingana na Waziri Mkuu wa Uingereza Sir Keir Starmer na Rais wa Ufaransa Emmanuel Macron, wanaounga mkono ujumbe huo.

hran ilitumia udhibiti wake wa dhahiri wa Mlango wa Hormuz wakati wa vita, ambavyo vilianza na mashambulizi ya Marekani na Israel tarehe 28 Februari.

Iran imeonya, na mara kadhaa imeshambulia, meli zinazojaribu kuvuka mlango huo — ambao kupitia kwake hupita thuluthi moja ya tano ya mafuta ya dunia na gesi iliyoyeyushwa.

Marekani ina uwepo mkubwa wa kijeshi katika eneo lote la Ghuba, ikiwa na kambi nchini Qatar, Bahrain, Kuwait, Umoja wa Falme za Kiarabu, Saudi Arabia na Oman.

Ilitangazwa Jumamosi kwamba Jeshi la Wanamaji la Kifalme la Uingereza limeamua kutuma manowari Mashariki ya Kati, ambako inapangwa kujiunga na ujumbe wa kimataifa wa kulinda usafirishaji katika Mlango wa Hormuz.

Ujumbe huo unatarajiwa kuanza shughuli zake baada ya mapigano katika eneo hilo kumalizika, kulingana na Waziri Mkuu wa Uingereza Sir Keir Starmer na Rais wa Ufaransa Emmanuel Macron, wanaounga mkono ujumbe huo.

Kujibu hatua hiyo Iran ilionya Jumapili kwamba itatoa "majibu madhubuti na ya haraka" dhidi ya jeshi lolote la Ufaransa au Uingereza katika Mlango wa Bahari

Rais Macron alisema kuwa Ufaransa "haijawahi kufikiria" kupeleka jeshi la wanamaji, lakini alizungumza juu ya ujumbe wa usalama "unaoratibiwa na Iran."

Iran imechukua hatua za kulipiza kisasi dhidi ya nchi za Ghuba na washirika wa Marekani.

Shirika la Operesheni za Biashara ya Baharini la Uingereza (UKMTO) liliripoti kwamba meli ya mizigo ilishambuliwa na "kombora lisilojulikana" maili 23 za baharini (kilomita 43) kaskazini mashariki mwa mji mkuu wa Qatar, Doha.

Shirika la Habari la Fars la Iran baadaye lilinukuu duru ambazo hazikufichuliwa zikisema kwamba meli "ilikuwa ikisafiri, ikipeperusha bendera ya Marekani na mali ya Marekani."

Kuwait pia ilitangaza Jumapili kwamba ndege zisizo na rubani zimeingia kwenye anga yake kabla ya kushughulikiwa na jeshi.

Saa chache baadaye, Umoja wa Falme za Kiarabu ulitangaza kwamba ulinzi wake wa anga ulikuwa umenasa ndege mbili zisizo na rubani kutoka Iran.

Siku ya Jumatatu, mawaziri wa ulinzi kutoka zaidi ya nchi 40 wamepangwa kukutana ili kujadili mipango inayoongozwa na Uingereza kulinda meli katika Mlango wa Bahari.

Waziri wa Ulinzi wa Uingereza John Healey na mwenzake wa Ufaransa Catherine Vauthrin wataongoza mkutano huo, ambao unatarajiwa kutoa mpango wa kupata urambazaji wa baharini mara tu mapigano yatakapokoma.

Mnamo Mei 6, Rais Trump aliandika kwenye jukwaa lake la Ukweli wa Kijamii, akiitishia Iran kwamba ikiwa haitakubali makubaliano, "mashambulio ya bomu yataanza, ambayo kwa bahati mbaya yatakuwa na nguvu zaidi na makali zaidi kuliko hapo awali."