Maxay noqon doonaan siyaasadaha Trump ee ku wajahan Afrika

Waxaa adag in la isku dayo in la saadaaliyo go’aanada uu qaadan doono madaxweynaha la doortay ee Mareykanka Donald Trump marka uu ku laabto Aqalka Cad.

Laakiin hal shey ayaa u muuqda mid aan isbeddelin: nacaybkiisa dulqaadka, dublamaasiyadda mabda'a leh ee macneheedu yahay nabadda, iyo doorkiisa siyaasadeed ee macaamil, ganacsi iyo dhaqdhaqaaqyada dadweynaha.

Tani waxay keenaysaa fur-furnaan iyo khataro meelo ka mid ah Afrika.

Siddeed sano ka hor, maamulkii Obama wuxuu kala shaqaynayey Midowga Afrika (AU) inuu beddelo xeerarka Qaramada Midoobay (UN) ee maalgelinta nabad-ilaalinta si hawlgallada Afrika loogu sameeyo gundhig dhaqaale oo adag.

Guddiga Midowga Afrika waxa ay kala shaqeeyeen Qaramada Midoobay iyo ururrada kale ee caalamiga ah si ay u dhisaan "Nabadda Afrika iyo qaab dhismeedka amniga" kaas oo u dhexeeyay diblomaasiyad firfircoon si loo baajiyo iskahorimaadyada soo fool leh iyada oo loo marayo dadaallo dhexdhexaadin ah oo la isku dubariday iyo hawlgallada nabad-ilaalinta, kuwaas oo dhammaantood ay taageerayaan xeerar iyo mabaadi'da ku xusan Axdiga Qaramada Midoobay iyo Xeerka Dastuurka midowga Afrika.

Qorshayaasha nabad-ilaalin xooggan ayaa ahaa waxyaabihii jiray muddo xileedkii ugu horreeyay ee Trump.

Tan iyo xilligaasi, ma jiro hawlgal cusub oo Qaramada Midoobay ama midowga Afrika ah oo nabad ilaalin ah oo la ansixiyay. Dhowr ka tirsan howlaha nabad ilaalinta sida Darfur, Suudaan iyo Mali ayaa la soo afjaray, qaar kalena waa la dhimay.

Maamulka Biden wax isbaddel kuma sameyn howlahan.

Fikradda ah in nabadda, dimuqraadiyadda, caddaaladda iyo suuqyada furan ay dhammaantood wada socdaan waxay muddo dheer ahayd xudunta xoogga leh ee istiraatiijiyadda caalamiga ah ee Maraykanka.

Midowga Afrika wuxuu ay aqbalay siyaasaddiisa dhinacyada badan leh balse waxa uu ka soo kabtay in laga dhigo casharro ku saabsan xuquuqul insaanka iyo dimoqraadiyadda, waxaana lagu kala qaybsamay faragelinta milatari ee reer galbeedka sida Liibiya.

Qaar ka mid ah hogaamiyayaasha Afrika ayaa doorbiday daacadnimada Trump waxayna diiradda saaraan natiijooyinka.

“Rumeysnaanta Trump” ee Bariga Dhexe iyo Afrika waxa ay dhinac u leexisay is-afgaradka dhinacyo badan lahaa iyaga oo door biday heshiisyo ganacsi oo lala galay xulafada Maraykanka ee Masar, Marooko, Sucuudiga, Imaaraadka Carabta (UAE) iyo, waliba Israa’iil.

Ra’iisul Wasaare Benjamin Netanyahu iyo Madaxweynaha Imaaraadka Maxamed bin Zayed ayaa dejiyay istiraatijiyadda Heshiiskii Abraham, Trump ayaana ammaantiisa ka faa’ideystay markii dalalka Carabta ay saxiixeen.

Mawqifyada kale ee joogtada ah ee Trump waxay ahaayeen cadaawad ku wajahan saamaynta Shiinaha ee qaaradda Afrika.

Codsi ka yimid madaxweynaha Masar Abdul Fattah al-Sisi - oo uu Trump ku tilmaamay "kaligii taliyeyihii aan jeclaa" xoghayihii maaliyadda ee xilligaas Steven Mnuchin ayaa mas'uul ka ahaa dhexdhexaadinta muranka Masar iyo Itoobiya ee ku saabsan biyaha Niil.

Arrinka degdega ah wuxuu ahaa inta uu le'eg yahay biyo-xireenka Grand Renaissance Dam ee Itoobiya marka uu dhamaado oo la buuxiyo.

Markii uu wadahadalku xumaaday, Washington waxay joojisay gargaarkii ay siin jirtay Itoobiya, halka Trump uu soo jeediyay in Masar laga yaabo inay "qarxiso" biya xireenka.

Maraykanku waxa uu aqoonsaday sheegashada Morocco ee Saxaraha Galbeed si ay Rabat u saxiixdo Heshiiskii Abraham oo ay ku aqoonsanayso Israa'iil.

Maamulkii ugu horreeyay ee Trump wuxuu door biday samaynta heshiis toos ah, kaas oo madax-bannaanidu ay gooyaan gorgortanka gaarka ah ee miiska. khubaradu waxa ay u yaqaanaan "nabadda aan xorta ahayn".

Markii xoghayihii arrimaha dibadda ee xilligaas Mike Pompeo uu booqday Sudan ka dib kacdoonkii caanka ahaa ee horseeday in xukunka laga tuuro hoggaamiyihii Islaamiga ahaa ee Cumar Al-Bashiir, ajandihiisa ugu weyn wuxuu ahaa ganacsi fudud: Mareykanka ayaa cunaqabateynta ka qaadaya markii Suudaan ay ogolaato inay saxiixdo heshiiskii Abraham.

Bishii October 2020, Aqalka Cad ayaa ku dhawaaqay in madaxweyne Trump "uu dhexdhexaadiyey heshiis nabadeed oo taariikhi ah" oo u dhexeeya Israa'iil iyo Suudaan.

Heshiisyada lala galay Baxrayn iyo Imaaraadka, iyo toddobaadyo ka hor inta aanay dadka Maraykanku u codayn doorashadii madaxtinimo, tani waxay ahayd waxa loogu yeero"la yaabkii bishii Oktoobar".

Waxaa lala soo daahay sidii Sudan looga badbaadin lahaa qalalaasaha dhaqaale ee burburiyay tijaabadii dimoqraadiyadeed oo meesha ka baxday ka dib markii Trump uu ka adkaaday Joe Biden.

Laakiin waa cadaalad in la qiyaaso in maamulka labaad ee Trump uu qorshahan ku sii socon doono.

Sida saxda ah ee la isku waafajinayo iyo heshiisyada lama saadaalin karo, wax badana waxay ku xirnaan doonaan shaqsiyaadka loo magacaabo xilalka muhiimka ah. Laakiin "nabada furfuran" hadda way dhimatay oo la aasay.

Suudaan hadda waxaa ka socda dagaalkii ugu weynaa ee Afrika iyo macluushii ugu waynayd muddo tobanaan sano ah. Ma jirto calaamad muujinaysa in Trump uu ka walaacsan yahay.

Caqabadda ugu weyn ee nabada hortaagan ayaa ah in Imaaraadku dhinac ka taageero hub iyo lacag halka Masar iyo Sacuudiga ay garab taagan yihiin dhinaca kale. Ma jirto rajo nabadeed inta ay tani sii socoto.

Quwadaha Carabta ah, Suudaan waa hal shay oo ka mid ah xisaabtooda juqraafiyeed, taasi oo ka hooseeya Israa'iil-Falastiin, Iran iyo xiriirka Washington.

Laakiin haddii ay jirto isku shaandhayn lagu sameeyo kaararka siyaasadda ee Bariga Dhexe, gorgortanka Suudaan waxa laga yaabaa inuu noqdo mid ka soo dhex-baxay, xitaa waxa jiri karta fursad uu Trump ku iftiimiyo nabad lama filaan ah.

Ma soo afjari doonto dagaalada, iska daa in ay keento dimoqraadiyad, laakiin waxa ay furi doontaa waddo xaajood dhab ah.

Xisaab tan la mid ah waxay haysataa Itoobiya iyo xiriirka guracan ee ay la leedahay isbahaysiga Masar ay hoggaaminayso oo ay ku jiraan Ereteriya iyo Soomaaliya.

Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya Abiy Axmed oo ay wehliyaan hoggaamiyeyaal badan oo Afrikaan ah ayaa si weyn ugu tiirsan Imaaraatka Carabta. Xiisada Geeska Afrika way yaraan lahayd haddii Masar iyo Imaaraadku is waafajiyaan xeeladahooda.

Siyaasadda maamulka Biden ee ku wajahan Geeska Afrika ma ahayn mid ay ka go’an tahay mabda’a dhinacyada badan leh, sidoo kale diyaar uma ahayn in ay ka faa’iideysataan awooddeeda dalalka Khaliijka.

Dagaallada isku dhex yaacsan ee Sudaan, Itoobiya iyo dalalka deriska la ah oo ku baaqaya in la qaado tallaabo geesinimo leh - haddii uu arrintan ku fikiro, waxaa laga yaabaa in Trump uu awoodiisa adeegsado.

Aqalka Cad ee Trump uma badna inuu xakameeyo damacyada cakiran ee ay leeyihiin quwadaha Bariga Dhexe ama madaxda Afrika, iyo - gaar ahaan inta lagu jiro siyaasadda Mareykanka ee bilooyiinka soo socda - mid kasta oo ka mid ah hoggaamiyeyaashaas ayaa qaadi kara dagaal, isagoo ku kalsoon in Mareykanka uusan ka jawaabi doonin.

Muddo xileedki ugu horeeyay, Trump wax dan ah kamuu muujin raadadka ciidamada Mareykanka ee Afrika.

Taa badalkeeda, wuxuu amar ku bixiyay in ciidamada Mareykanka laga saaro Soomaaliya, halkaas oo ay qeyb ka ahayeen dagaalka lagula jiro kooxda jihaad doonka ah ee Al-Shabaab- go’aankaas oo uu ka noqday maamulka Biden.

Uma badna in Trump uu fiiro gaar ah u yeesho howlgallada Pentagon-ka ee ka dhanka ah kooxaha jihaad doonka ah ee halkaasi ama Galbeedka Afrika ee Sahel, haddii aysan dhicin dhacdo wayn oo Mareykanka waxyeelo kasoo gaartay.

Xulafada Bariga Dhexe ee Maraykanku waxay aad u danayn doonaan in Maraykanku sii haysto saldhiga milatari ee Jabuuti.

Warbixinnada ku saabsan iskaashiga u dhexeeya Xuutiyiinta Yemen iyo Al-Shabaab, kordhinta khatarta weerarrada Bariga Afrika ama maraakiibta maraya Badweynta Hindiya, ayaa laga yaabaa inay dib u soo nooleeyaan xiisaha Maraykanka ee hawlgallada milatari.

Taa beddelkeeda, hawlgallada waxaa loo dhiibi karaa xulafada sida Imaaraadka ama qandaraaslayaasha gaarka ah.

Madaxweynaha Kenya William Ruto oo xiriir la leh Biden wax faa'iido ah uma yeelan doono, laakiin maqaamka cusub ee Kenya ee ah "isbaheysiga weyn ee aan Nato ka tirsaneyn" - iyo wax ku biirinta booliiska Haiti - waxay u badan tahay inay sii ahaan doonto sumcad wanaagsan gudaha Wasaaradda Difaaca.

Galbeedka Afrika maanta waa meesha ay ku sugan yihiin dhaqdhaqaaqyada jihaad doonka ah ee ugu firfircoon adduunka iyo sidoo kale qulqulka qulqulatooyinka kuwaas oo jaray heshiisyadii ay la lahaayeen kooxda amniga ee Ruushka, Wagner, oo hadda ku soo biiray Afrika.

Haddii Trump u arko Galbeedka Afrika iyada oo loo marayo xiriirka ugu sarreeya ee Moscow, iyo heshiiskii la qorsheeyay in uu la galo madaxweyne Vladimir Putin ee ku saabsan dagaalka Ukraine, waxay soo bandhigi doontaa kaarka siyaasadda gobolka.

Laakiin xiisad ayaa soo bixi doonta sababtoo ah xulafadiisa, Morocco, waxay leedahay hammi u gaar ah oo ku aaddan hoggaaminta istaraatiijiga ah ee Galbeedka Afrika.

Waa xulafo weyn oo aan Nato ka tirsanayn, waxayna saameyn ku yeesheen Ruushka dalalka Algeria, Libya iyo Sahel.

Siyaasadda ku-meel-gaarka ah waxay ka dhigan tahay in heshiisyo lala galo hoggaamiyeyaasha afgambiga iyo qabqablayaasha dagaalka ee dembiyadoodu yihiin aqoonsigooda.

Mabaadi'da midowga Afrika ee ah ka soo horjeedda in awoodda xoog lagula wareego waa la iska indhatiray.

Madaxweynaha Nigeria Bola Tinubu ayaa laga yaabaa inuu door biday Biden, laakiin waa uu yaqaanaa qaabka siyaasadda Trump wuxuuna raadin doonaa qaab uu Mareykanka kaga ilaaliyo dagaalka ka dhanka ah kooxda jihaad doonka ah ee Boko Haram.

Bisha Febraayo, toddobaadyo uun ka dib xafladda caleema saarka madaxweynaha ee Washington, hoggaamiyeyaasha Afrika ayaa ku kulmi doona magaalada Addis Ababa ee dalka Itoobiya, si ay u doortaan guddoomiyaha cusub ee guddiga Midowga Afrika.

Guddoomiyaha xilka ka degaya, Ra'iisul Wasaarihii hore ee Chad Moussa Faki Mahamat, ayaa ku qanacsanaa inuu ka ganacsado suuqa siyaasadeed ee sannadihii Trump-Biden.

Cidda badali doonta waxa uu wajihi doonaa caqabada ah in qaabka ugu wanaagsan Afrika ee nabadda iyo amniga uu ku jiro iskaashi ku saleysan is-kaashi dhinacyo badan leh, laakiin 2025 wuxuu noqon doonaa sanad aan faa’iido u lahayn dib u soo nooleynta mashruucaasi.