Wax ka ogow heerka awoodda madaxweyne Putin iyo saddex arrin oo ka dhigay kan ugu awoodda badan

Ruushka

Xigashada Sawirka, Getty Images

Qoraalka sawirka, Madaxweyne Putin oo markiisii 5-aad guuleystay

Madaxweynaha Ruushka Vladimir Putin ayaa markiisii shanaad ku guuleystay xafiiska taas oo u gogol xaareysa inuu dalka hoggaamiyo ilaa ugu yaraan sanadka 2030-ka. Khudbad uu jeediyay guushiisa kadib ayuu ku sheegay in guushiisu ay Ruushka u noqoneyso horumar iyo in uu isagu noqdo hoggaamiye "Awood badan oo waxtar leh".

Waxa uu ku guuleystey rikoor gaaraya 87% codadkii la dhiibtay, isaga oo dhaafay rikoorkii hore ee 76.7% ee uu ku kasbaday doorashadii hore. Inkasta oo aysan is fara saarin musharrax mucaarad ah oo lagu awood badan, maadaama Kremlin-ka uu si adag u maamulo nidaamka siyaasadeed, warbaahinta iyo doorashooyinka Ruushka intaba.

Hoggaamiyeyaal badan oo reer galbeed ah ayaa cambaareeyay doorashada iyagoo ku tilmaamay mid aan xor iyo xalaal ahayn, waxaana kamid ah madaxweynaha Ukraine Volodymyr Zelensky, oo Putin ku tilmaamay "kaligii taliye" kaas oo "ku sakhraansan awoodda", isaga oo raaciyay, "Ma jirto wax shar ah oo uusan samayn doonin si uu u sii dheereeysto awooddiisa shakhsi ahaaneed. "

Putin, oo 71 jir ah, isla markaana markii ugu horreysay noqday madaxweyne maalintii u dambaysay ee 1999-kii ayaa horeba u ahaa hoggaamiyihii ugu muddada dheeraa ee Ruushka tan iyo Joseph Stalin, wuxuuna hadda dhaafi karaa rikoorkii kaligii taliyihii Soofiyeeti.

In kasta oo Ruushku uu hadda kujiro dagaalka Ukraine sannadkii saddexaad, haddana uu go'doomiyey reer galbeedka, waxaan halkan ku soo koobeynaa saddex sababood oo muujinaya in Putin uu ka awood badan yahay sidii hore.

Faafreebka iyo ciribtirka diidmada'

Ruushka

Xigashada Sawirka, Getty Images

Qoraalka sawirka, Navalyny iyo geeridiisii xabsiga

"Putin waxa uu garanayaa sida loo xakameeyo dhammaan noocyada doodaha siyaasadeed ee dalka," ayuu yiri Andrei Soldatov, oo ah saxafi Ruush ah oo musaafuris ugu nool London tan iyo markii lagu qasbay inuu baxsado sanadkii 2020-kii. "Sababtoo ah aad ayuu ugu fiican yahay, runtii wuxuu ku fiican yahay inuu meesha ka saaro dadka ka soo horjeeda siyaasaddiisa," ayuu raaciyay.

Saddex musharrax oo kale ayaa ka soo muuqday codbixinta doorashada 2024-ka, midkoodna ma uusan caddaynin arrin dhab ah oo ku wajahan Putin. Dhammaantood waxay si cad u wadaagaan taageerada madaxweynaha iyo dagaalka Ukraine labadaba.

Khatara dhabta ah ee la xiriirta jagada madaxweynaha mid ayaa horay loo xiray, la dilay ama laga saaray tartanka, in kasta oo Kremlin-ka uu diiday in uu wax lug ah ku leeyahay.

Iska gudbi, siina wada aqrinta
BBC Somali WhatsApp

Warbixinada qotada dheer iyo wararka BBC Somali oo toos kuugu imanaaya WhatsApp.

Halkaan kaga soo biir

Dhamaadka xayeysiinta

Hal bil ka hor inta aysan furmin doorashada, ninka 47-jirka ahaa ee Putin ka soo horjeeday ee Alexei Navalny, ayaa ku dhintay dhul ciqaabeed ku yaal meel ka sarraysa gobolka Arctic Circle. Waxa uu ku jiray xabsi dheer oo lagu eedeeyay musuqmaasuq, xaqiraad maxkamadeed iyo xag jirnimo, kuwaas oo dadka qaar ay ku eedeeyeen in ay ka dambeeyeen dano siyaasadeed.

"Putin aad buu u diidaa mucaaradkiisa," ayuu yiri Soldatov. "Jawaabtiisa marka qof siyaasad muhiim ah la dilo waa in la yiraahdo waa 'wax aan micno lahayn' oo wuxuu tixraacayaa taageeradiisa baahsan ee uu leeyahay 'maxaan u dilayaa iyaga?' Kremlin-ka ayaa runtii ku fiican iska fogeynta eedaha."

Dhowr qof oo la tartamayey Putin ayaa dhintay min siyaasiyiin ilaa saxafiyiin.

Sannadkii hore, hoggaamiyihii kooxda calooshood u shaqeystayaasha gaarka ah ee Wagner, Yevgeny Prigozhin, ayaa ku dhintay shil diyaaradeed bilo ka dib markii uu isku dayay in uu weeraro. Sannadkii 2015-kii, Boris Nemtsov, ayaa lagu toogtay buundo u dhow Kremlin-ka, 2006-dii, Saxafiyad aad u dhaleecaysay dagaalka Jejniya, Anna Politkovskaya, ayaa la helay iyadoo toogasho lagu dilay gudaha Moscow.

Putin waxa kale oo uu isku dayay in uu xakameeyo khilaafyada shakhsiga ah ee ka dhex jira dadweynaha. Ilaa 2022, ka dib duulaankii Ukraine, Kremlin-ka ayaa soo saartay sharciyo cusub oo faafreeb ah kaas oo ka hortagaya mucaaradka dowladda ka soo horjeeda, oo leh dembiyo cusub sida "calaamadaynta ciidamada Ruushka" kuwaas oo lagu ciqaabi karo ilaa shan sano oo xabsi ah.

"Maalmahan ma ahan wax ku saabsan wararka qaar ee BBC ama Raadiyaha Yurubta Xorta ah" ayuu yiri Soldatov. "Waxay ku saabsan tahay dadka laga yaabo inay wax toos ah arkaan oo ay ka marqaati kacaan ama ay soo geliyaan baraha bulshada taas oo ay arki karaan malaayiin qof.

"Putin waxa uu aaminsan yahay jilicsanaanta aadka u daran ee dalka, waana sababta uu u aaminsan yahay inuu u baahan yahay inuu sameeyo wax walba si uu u xakameeyo dhammaan noocyada kala duwan ee diidmada.”

Dagaalka Ukraine

Ruushka

Xigashada Sawirka, Getty Images

Qoraalka sawirka, Dagaalka Ukraine iyo Ruushka waxa uu galay sanadkii saddexaad

Shir jaraa’id oo uu qabtay doorashada kadib ayuu madaxweyne Putin wacad ku maray inuu sii wadi doono duullaanka lagu qaaday dalka Ukraine.

Hadda oo uu galay sannadkii saddexaad, dagaalku ma ahayn guushii degdega ahayd ee ay dad badan Ruushka ka filayeen, laakiin haweeneyda lagu magacaabo Dr Ekaterina Schulmann, oo ah saynisyahan siyaasadeed oo Ruush ah oo fadhigeedu yahay magaalada Berlin, ayaa ku doodaysa in Putin uu dagaalka u adeegsanayo faa'iido.

"Markii ay bilaabatay, waxay ahayd inay la mid noqoto qaabka Crimean, oo ah howlgal weyn," ayay tiri, laakiin "sida iska cad ma ahayn mid gaaban ama dhiig yar u uku daatay waxayna saamaysay sida Ruushku u arkaba naftooda iyo hoggaamiyahoodaba".

Dr Schulmann waxa ay aaminsan tahay in duullaankii 24-kii Febraayo 2022-kii uusan ahayn mid wax weyn u ah Ruushka si la mid ah dalalka kale.

Soldatov wuu aqbalay, oo rumaystay, isagoo hoos u dhigaya taageerada dagaalka Ruushka, Putin waxbuu ka beddelay sheekada.

"Hadda ma ahan dagaal lala galo Ukraine," ayuu yiri, "laakiin taa beddelkeeda waa dagaal lala galo reer galbeedka, tani waxay keenaysaa in dad badan oo Ruush ah ay dareemaan faan sababtoo ah ciidanku maaha kaliya inay qabsadaan waddan yar, laakiin taa beddelkeeda weli waa ay sii socdaan. Waana dagaal lagula jiro mucaarad aad uga weyn”.

Madaxweyne Putin oo khudbadiisa sanadlaha ah ee dalkaasi ka jeediyay 29-kii February, ayaa uga digay reer Galbeedka inay ciidamo u diraan dalka Ukraine, wuxuuna sheegay in Ruushka looga baahan yahay inay xoojiyaan difaacooda, iyadoo Sweden iyo Finland ay ku biireen Nato.

"Qof walba oo dalka ku nool, oo aan anigu ku jiro, waxaa lagu baray dugsiga in Boqortooyada Ruushku ay tahay boqortooyada keliya ee adduunka oo ay dhisteen niman nabadeed," ayuu yiri Soldatov. "Qof kastaa wuxuu rabey inuu na soo weeraro marka markaad iibiso sheekada ah in Nato ay ku wajahan tahay xudduudahaaga, dadku waxay diyaar u yihiin inay u istaagaan sheekadan."

Intaa waxaa dheer, Soldatov wuxuu aaminsan yahay in reer galbeedku aysan qaban shaqo ku filan oo ay u sharxaan adduunka iyo waxa dagaalka Ukraine uu u yahay. "Dadka ku nool Afrika, Koonfurta Ameerika, tusaale ahaan, ma fahmaan sababta rasmiga ah, tanina waa farqiga uu Putin ka faa'iidaystay," ayuu yiri.

Dhaqaalaha koraya ee Ruushka

Ruushka

Xigashada Sawirka, Getty Images

Qoraalka sawirka, Bangiga dhexe ee Ruushka

In kasta oo aan hore loo arag cunaqabatayn lagu soo rogay Ruushka kadib duullaankii Ukraine, waddanku wuxuu ka yaabiyay dhaqaalayahanno badan isagoo noqday kan ugu dhaqaale kobac badan Yurub.

"Dhaqaalaha si wanaagsan ayuu u shaqeynayaa, wax walbana waa la tixgelinayaa, waxayna ka dhigtay Putin mid caan ah sababtoo ah wuxuu isku muujinayaa mar kale inuu yahay qof ka soo horjeeda reer galbeedka oo weeraraya dhaqaalaha Ruushka," ayuu yiri weriyaha ganacsiga ee BBC-da ee Ruushka, Alexey Kalmykov.

Halkii laga qaadan lahaa qandaraas sidii ay dad badan filayeen, dhaqaalaha Ruushku waxa uu kordhay 2.6%, marka loo eego qiyaasaha hay’adda lacagta adduunka ee IMF, inkasta oo ay reer galbeedku cunaqabatayn ku soo rogeen, oo ay ku jirto in la xayiro hanti dhan $300bn.

"Ruushka waa dhaqaaleyahan aad u weyn," ayuu yiri Kalmykov, isagoo raaciyay: "Waxay qaadan doontaa tobanaan sano oo cunaqabatayn iyo maamul xumo ah si jilbaha loogu dhigo tan hadda muuqata."

Dr Schulmann ayaa sheegtay in inkasta oo alaabtu "ay afar laab ka badan tahay" sidii hore, haddana si diyaar ah ayaa loo heli karaa, taasoo ay ku doodayso inay aad uga muhiimsan tahay.

Laakiin weligeed ma sii jiri karto...

In kasta oo Putin uu u muuqdo mid ka awood badan sidii hore, Dr Schulmann ayaa ka digaysa in tani ay ugu dambeyntii soo afjarmi karto.

Waad ku mahadsan tahay wax ka beddelka dastuurka Ruushka ee 2020-kii ee aftida guud oo waddanka oo dhan ah, Putin ayaa loo oggolaaday inuu xilka sii hayo ugu yaraan laba xilli oo dheeraad ah oo lix sano ah, taas oo u arki karta inuu madaxweyne sii ahaado illaa 2036 markaas oo uu noqon doono 83 sano jir.

Dr Schulmann ayaa tiri, "Fikrad ahaan, waxa uu u baahan yahay in uu ku dhinto xafiiska oo ay ku guuleystaan dad ay wadaagaan maskax isku mid ah."

Laakiin Dr Schulmann ayaa ku doodeysa in laga yaabo in aysan dhicin. Waxay sheegtay in nidaamka Ruushku yahay "gabowga" oo uu "madax ka yahay qof aan sii yaraanayn, xoogaysan ama adkaysi lahayn", iyada oo gunaanadkeeda, ku tiri "xasiloonidu waxay ku urursan tahay hal qof" oo "aan noolaan doonin weligeed".