Sidee shahwada deeq bixiyeyaal hidde sidaha kansarka leh ay ugu dhasheen carruur ku dhow 200

Nin ku deeqay shahwaddiisa oo si aan ogayn u lahaa hidde-side si weyn kor ugu qaadaya halista kansarka ayaa dhalay ugu yaraan 197 carruur ah oo ku nool Yurub, baaritaan weyn ayaa daaha ka qaaday.

Carruurta qaar ayaa horay u dhintay, kaliya kuwa laga tirada badan yahay ee dhaxla isbeddelka ayaa ka baxsan doona kansarka noloshooda.

Shahwada laguma iibin xarumaha caafimaadka UK, laakiin BBC-da ayaa xaqiijin karta in tiro "aad u yar" oo qoysas Ingiriis ah, kuwaas oo lagu wargeliyay, ay isticmaaleen shahwada ku-deeqaha, iyagoo daweyn bacrinnimo ku leh Danmark.

Bankiga shahwada Yurub ee Danmark, oo iibinaya shahwada, ayaa sheegay in qoysaska ay dhibaatadu saameysey ay aad uga damqadeen "waxana ay qireen in shahwada loo isticmaalo in lagu dhaliyo caruur aad u badan dalalka qaarkood.

Baaritaanka ayaa waxaa sameeyay 14 ka mid ah idaacadaha adeegga dadweynaha oo ay ku jirto BBC-da, taasoo qeyb ka ah Shabakadda Baarista Saxaafadda Yurub ee Midowga Yurub.

Xawadu waxay ka timid nin aan magaciisa la sheegin oo lacag lagu siiyay inuu wax ku tabaruco arday ahaan, laga bilaabo 2005. Xawadiisa waxaa isticmaalay haweenku muddo ku dhow 17 sano.

Wuu caafimaad qabaa wuuna dhaafay jeegaga baadhista deeq bixiyayaasha. Si kastaba ha ahaatee, DNA-da ku jira qaar ka mid ah unugyadiisa ayaa isbedelay ka hor inta uusan dhalan.

Waxay dhaawacday hidda-wadaha TP53 - kaas oo leh doorka muhiimka ah ee ka hortagga unugyada jidhku inay noqdaan kansar.

Inta badan jidhka ku-deeqaha kuma jiraan qaabka khatarta ah ee TP53, laakiin ilaa 20% shahwadiisu waxay ku jiraan.

Si kastaba ha ahaatee, carruur kasta oo laga sameeyo shahwada ay saamaysay waxay yeelan doonaan isbeddel ku yimaada unug kasta oo jidhkooda ah.

Carruur dhimatay

Dhakhaatiirta arkaysay caruur qaba kansar oo ku xidhan deeqda shahwada ayaa walaac ka muujiyay ururka Yurub ee hidde-sidayaasha aadanaha sanadkan.

Waxa ay sheegeen in ay heleen 23 kala duwan oo ka mid ah 67 carruur ah oo wakhtigaas la ogaa. Toban ayaa hore looga helay kansar.

Codsiga Xoriyadda Macluumaadka iyo waraysiyada aan la yeelanno dhakhaatiirta iyo bukaannada waxaan muujin karnaa in carruur badan ay u dhasheen deeq-bixiyaha.

Tirada ayaa ah ugu yaraan 197 carruur ah, laakiin taasi ma noqon karto tiradii ugu dambeysay maadaama xogta aan laga helin dalalka oo dhan.

Waxa kale oo aan la garanayn inta carruurtan ka mid ah ay dhaxleen kala duwanaanshaha khatarta ah.

Dr Edwige Kasper, oo ah khabiir ku takhasusay hidde-sidaha kansarka oo ka tirsan Isbitaalka Jaamacadda Rouen, ee Faransiiska, oo soo bandhigay xogta bilowga ah, ayaa u sheegay baaritaanka: "Waxaan haynaa carruur badan oo horey u qaaday kansar.

"Waxaan haynaa qaar ka mid ah carruurta kuwaas oo horeba u yeeshay laba kansar oo kala duwan, qaarkoodna waxay hore u dhinteen iyagoo aad u yar."

Céline, ma aha magaceeda saxda ah, waa hooyo keligeed ah oo ku nool Faransiiska, ilmaheeda waxaa lagu uuray shahwada deeq-bixiyaha 14 sano ka hor oo leh isbeddello.

Waxaa laga soo wacay rugta caafimaadka bacriminta ee ay ku isticmaali jirtay Belgium taasoo ku boorinaysa in gabadheeda la baaro.

Waxay sheegtay in aanay "dhab ahaantii dareen adag" u qabin ku-deeqaha, laakiin waxay sheegtay in aan la aqbali karin in la siiyay shahwad "aan nadiif ahayn, taas oo aan ammaan ahayn, oo khatar wadata".

Waxayna ogtahay in kansarku uu ku soo fool leeyahay iyaga inta ka dhiman noloshooda.

"Ma garanayno goorta, ma garanayno midka, mana naqaano inta ay le'eg tahay," ayay tiri.

"Waxaan fahamsanahay in ay jirto fursad sare oo ay ku dhici doonto, marka ay dhacdo, waan la dagaalami doonnaa, haddii ay jiraan dhowr, waxaan la dagaalami doonaa dhowr jeer."

Maxaa dhacaya haddii aad ka fekereyso isticmaalka deeq-bixiyaha shahwada?

Sarah Norcross waxay sheegtay in kiisaskani ay ahaayeen "wax naadir ah" markaad tixgeliso tirada carruurta ay dhaleen deeq-bixiyaha shahwada. Dhammaan khubarada aan la hadalnay ayaa sheegay in isticmaalka rug caafimaad oo shati leh ay ka dhigan tahay in shahwada laga baari doono cudurro ka badan inta badan aabayaasha soo baxaya. Prof Pacey ayaa sheegay inuu weydiin lahaa "Kani ma deeq-bixiye UK baa mise kani waa deeq-bixiye meel kale ka yimid?" "Haddii ay tahay deeq-bixiye meel kale ka yimid waxaan qabaa inay sharci tahay in su'aalo la iska weydiiyo ku-deeqahaas hore ma loo isticmaali jiray? Mise imisa jeer ayaa la isticmaali doonaa deeq-bixiyahan?"