Pope Francis: Baadari dhaqameedkii isku dayay inuu isku keeno Kirishtaanka iyo Muslimiinta

Baadarinimada Francis waxay horseedday waxyaabo badan oo markoodii ugu horreeyay dhaca iyadoona uusan weligii joojin inuu isbeddello kusoo dabbaalo Kaniisadda Kaatooligga, wuxuu caan ka dhex ahaa bulsho dhaqameedyo badan.

Wuxuu ahaa baadarigii ugu horreeyay ee kasoo jeeda Americas amaba Hemisphere-ta Koofureed. Tan iyo markii ninka Suuriya ku dhashay ee Gregory III uu geeriyooday sanadkii 741 ma jirin Baadariga Rome oo aan Yurubiyaan ahayn.

Wuxuu sidoo kale ahaa qofkii ugu horreeyay ee ka tirsan Bulshada Jesus ee loo doorto madaxa St Peter - dadkan loo yaqaanno Jesuits taariikhiyan Rome ayaa shaki ka qabi jirtay.

Ninka uu beddelay Francis, Benedict XVI, wuxuu ahaa baadarigii ugu horreeyay ee si iskiis ah howlgab u noqda ku dhowaad 600 sano iyo ku dhowaad 10 sano intii Vatican Gardens ay yeelatay labo baadari.

Isagoo ahaa Cardinal Bergoglio-ga Argentina, da'aaddiisa 70-meeyada ayuu ku jiray markii uu Baadari noqday sanadkii 2013.

Wadaaddo badan oo Kaatoolig ah ayaa u heystay in baadariga cusub uu noqon doono nin da'yar.

Bergoglio ayaa isu soo taagay musharrax diyaar u ah in wax la isku raaco: isagoo u cuntamay asalraaca leh aragtiyada arrimaha galmada isagoo sidoo kalena kuwa isbeddellada sameynaya kusoo jiitay aragtidiisa dhexdhexaadka ah ee dhanka caddaaladda bulshada.

Waxaa la rajeynayay in taariikhdiisa inuusan u baran howlahaas ay ka caawin doonto dib u cusbooneysiinta Vatican-ka iyo dib usoo nooleynta howlaheeda barakeysan.

Balse maamulka Vatican-ka dhexdooda qaar ka mid ah isu dayada Francis ee isbeddelka waxaa laga horkeenay diidmo iyadoo qofkii uu xilka kala wareegay, oo geeriyooday sanadkii 2022, uu caan kasii dhex ahaa kuwa dhanka dhaqanka ku adag.

Waxaa ka go'neyd in qof dadka ka duwan uu noqdo

Laga bilaabo markii la doortay, Francis wuxuu tilmaamay inuu wax u qaban doono si ka duwan sidii hore. Waxa uu si aan rasmi ahayn u qaabilay xubnaha sare ee kaniisadda isaga oo taagan - halkii uu ku fadhiisan lahaa carshiga baadarinimada.

Taariikhdu markii ay ahayd 13-kii Maarso 2013, Pope Francis ayaa ka soo baxay balakoonka ku wajahan fagaaraha St Peter.

Isagoo si caadi ah u xiran dhar cad, waxa uu huwanaa magac cusub oo lagu maamuusay St Francis-ta Assisi, wadaadkii Qarnigii 13-aad ee xayawaankana jeclaa.

Waxa ka go'neyd in uu is-hoosaysiinta ka doorbido haybad iyo sharaf. Waxa uu gaashaanka u daruuray gaariga nooca limousine-kii baadarinimada wuxuuna ku adkaystay inuu baska la raaco xubnaha sare ee kale ee kaniisadda.

Baadariga cusub wuxuu dejiyay hawl anshaxeed oo loogu talagalay 1.2-ka bilyan ee taabacsan. "Oh, sideen u jeclaan lahaa Kaniisad sabool ah, iyo masaakiinta," ayuu yiri.

Jorge Mario Bergoglio wuxuu ku dhashay Buenos Aires, Argentina, 17 December 1936 – waa curadka shan carruur ah. Waalidkii waxay ka soo carareen waddankoodii Talyaaniga si ay uga badbaadaan xumaanta faashistaha.

Wuxuu ku raaxeysan jiray qoob ka ciyaarka tango wuxuuna noqday taageere naadigiisa kubbadda cagta ee gudaha ee San Lorenzo.

Waxa uu nasiib u yeeshay in uu badbaado ka dib markii uu si xun u haleelay xanuunka burukiitada ee ku dhaca sambabada,isagoo maray qalliin lagaga soo saaray qayb ka mid ah sambabbada. Waxay uga tagaysaa inuu u nuglaado caabuqa inta uu nool yahay.

Isaga oo oday ah waxa kale oo uu la daalaa-dhacayay xanuun dhanka jilibka midig ah, kaas oo uu ku tilmaamay "bahdil jir ahaaneed".

Bergoglio oo da' yar waxa uu ka shaqeyn jiray goob caweyska oo uu dhulka xaaqi jiray, ka hor inta uusan ka qalin jebin kuliyadda cilmiga farmashiga.

Warshad maxalli ah, wuxuu si dhow ula shaqeeyay Esther Ballestrino, oo u ololeyn jirtay kaligii taliskii milatari ee Argentina. Waa la jirdilay, maydkeedana weligii lama helin.

Waxa uu noqday bulshada Jesus ee loo yaqaan Jesuit, waxa uuna bartay falsafada waxa uu dhigi jiray suugaanta iyo cilmu-nafsiga. Isaga oo la magacaabay toban sano ka dib, wuxuu ku guuleystay dalacsiin degdeg ah, isagoo noqday qofka diinta u qaabilsan Argentina sanadkii 1973dii.

Eedeymo

Qaar waxay dareemeen inuu ku guul darraystay inuu wax ku filan sameeyo si uu uga hor yimaado jeneraalladii taliskii millatariga ee Argentina ee arxanka darnaa.

Waxaa lagu eedeeyay inuu ku lug lahaa afduubkii militari ee loo geystay labo wadaad intii lagu jiray Dagaalkii Wasakhda ee Argentina, xilligaas oo kumannaan qof la jirdilay ama la dilay, ama la waayay, laga soo bilaabo 1976 ilaa 1983.

Labada wadaad waa la jirdilay balse ugu dambeyntii waxaa la helay iyagoo nool - aad loo suuxiyay oo qaawan.

Bergoglio waxa uu wajahay eedaymo ah in uu ku guul darraystay in uu u sheego maamulka in shaqadii ay ka hayeen xaafadaha saboolka ah ay ansixisay Kaniisaddu. Tan, haddii ay run tahay, waxay uga tagtay kooxda dhimashada. Waxay ahayd eedayn uu si toos ah u beeniyay, isagoo ku adkaystay inuu daaha gadaashiisa ka shaqeynayay si uu u sii daayo.

Mar la weydiiyay sababta uu uga hadli waayay, ayaa waxaa laga sheegay inuu yiri inay aad u adag tahay. Run ahaantii - isagoo 36 jir ah - wuxuu iska dhex arkay xaalad qasnaan ah oo galaafan lahayd hoggaamiyaha ugu khibradda badan. Waxaa hubaal ah inuu caawiyay dad badan oo isku dayey inay dalka ka cararaan.

Waxa kale oo uu ka argti duwanaa dadka taabacsan Jesus oo rumaysnaa in Bergoglio aanu dan ka lahayn fekerka xoraynta - taas oo ah fikradda Masiixiga iyo cilmiga bulshada ee Marxist taas oo lagu doonayay afgembinta caddaalad-darrada. Isagu, taa beddelkeeda, waxa uu doorbiday qaab ka dabacsan oo taageero xoolo-dhaqato ah.

Marmarka qaark, xiriirku waxa uu ku xirnaa kala fogaansho. Markii uu markii hore doonayay inuu noqdo Baadari sanadkii 2005-tii qaar ka mid ah Jesuits-ka ayay neef qabow kasoo boodday.

Nin waxyaabaha fudud ee caadiga ah ka hela

Waxaa loo magacaabay Kaaliyaha Baadariga Buenos Aires sanadkii 1992 ka dibna wuxuu noqday Baadari.

Pope John Paul II ayaa ka dhigay xubin sare oo kaniisadda ka tirsan sanadkii 2001 wuxuuna ka soo shaqeeyay adeegga bulshada rayidka ee Kaniisadda, Curia.

Waxa uu hantay sumacadda inuu yahay nin iska caadi ah, isaga oo ka fogaaday dabinno badan oo wadaad sare. Caadi ahaan sida addka kale ayuu diyaaradaha u raaci jiray isaga oo door bidayay in uu xirto dharka madow ee wadaadka - halkii uu ka qaadan lahaa casaanka iyo basaliga ee astaanta u ah xilkiisa cusub.

Khudbaddisii waxa uu ku baaqay is-dhex-galka bulshada, waxa uuna dhaliillo usoo jeediyay dowlado aan dhag jalaq u siin bulshada danyarta ah.

"Waxaanu ku nool nahay qaybta adduunka ugu sinnaansho la'aanta badan," ayuu yiri, "taasoo kortay inta ugu badan, haddana inta ugu yar hoos u dhigtay rafaadka."

Baadari ahaan, wuxuu sameeyay dadaal badan si uu u dhayo khilaafka kunka sano ee ka dhex jiray Kaniisadda Ortodokska Bari. Aqoonsi ahaan, markii ugu horreysay tan iyo Schism-kii Weynaa ee 1054, wuxuu ka qaybgalay in Rome yeelato hoggaamiye cusub.

Francis wuxuu la shaqeeyay qeybo badan oo firqooyinka kale ee diinta Kirishtaanka ah wuxuuna ku qanciyay madaxweyneyaasha Israa'iil iyo Falastiin inay ku soo biiraan si baryo iyo duco loogu sameeyo nabad.

Kadib weerarro ay geysteen mintidiin Muslimiin ah, ayuu sheegay in aysan sax ahayn in Islaamka lagu tilmaamo rabshad. "Haddii aan ka hadlo rabshadda Islaamka, markaas waa inaan sidoo kale ka hadlaa rabshadda Kaatooligga," ayuu yiri.

Siyaasad ahaan, wuxuu ku raacay sheegashada dawladda Argentine ee Falkland, isagoo yiri: "Waxaan u nimid inaan u duceyno kuwa dhacay, wiilasha waddankii hooyo ee jideeyay inay difaacaan hooyadood, dalkooda hooyo, si ay u sheegtaan in dalku ay iyaga leeyihiin."

Iyo, isaga oo ah Laatiin Ameerikaan ku hadla Isbaanishka, wuxuu sameeyay adeeg muhiim ah isaga oo ah dhexdhexaadiye ahaa markii ay dawladda Maraykanku qarka u saarmatay in isu soo dhawaansho taariikhi ah ay dhex marto Cuba. Way adag tahay in la maleeyo in Baadari Yurubiyaan ah uu qaato door diblomaasiyadeed oo xasaasi ah.

Dhaqan-yaqaan

Qaar badan oo ka mid ah waxyaabaha laga barto Kaniisadda, Pope Francis wuxuu ahaa dhaqan-yaqaan.

Waxa uu ahaa "mid aan sida Pope John Paul II u tanaasulin ... marka ay noqoto in qofka laga caawiyo dhimashada, ciqaabta dilka, ilmo iska soo rididda, xaqa nolosha, xuquuqda aadanaha, iyo guur la'aanta wadaaddada", sida laga soo xigtay Monsignor Osvaldo Musto, oo isaga u raacay siminaar.

Waxa uu sheegay in Kaniisaddu ay tahay in ay dadka soo dhaweyso iyada oo aan loo eegin nooca jinsigooda dhanka galmada, balse wuxuu ku adkaystay in korsashada ragga isku jinsiga ah ee iska hela ay tahay nooc ka mid ah takoorka ka dhanka ah carruurta.

Waxaa jiray erayo dabacsan oo lagu taageerayay nooc ka mid ah ururrada isku jinsiga ah ee lammaanaha ragga isku jinsiga ah, balse Francis ma uusan jeclayn inuu ugu yeero guur. Tani, ayuu yiri, waxay noqon doontaa "isku day lagu burburinayo qorshaha Ilaahay".

Wax yar ka dib markii uu noqday Pope 2013, wuxuu ka qayb qaatay isu soo bax ka dhan ah ilmo soo rididda oo ka dhacay Rome - isaga oo ku baaqayay xuquuqda ilmaha aan dhalan "laga bilaabo xilliga uur-qaadista".

Waxa uu ugu baaqay dhaqaatiirta haweenka in ay ka shaqeysiiyaan damiirkooda waxa uuna farriin u diray Ireland - maaddaama ay qabatay afti ku saabsan mowduucan - isagoo ka baryaya dadka halkaas jooga inay dhowraan kuwa nugul.

Waxa uu ka horyimid magacaabista haweenka ee xilalka diinta, isaga oo ku dhawaaqay in Pope John Paul II uu mar iyo dhammaanba meesha ka saaray suurtagalnimada arrintaas.

Iyo, in kasta oo uu u muuqday markii ugu horreysay inuu oggolaaday in ka-hortagga uur-qaadidda loo isticmaali karo si looga hortago cudurrada, wuxuu ammaanay waxyaabihii uu dadka ka baray Paul VI arrintan - taas oo ka digtay inay haweenka ka dhigi karto kuwo ah qalab qancinaya ragga.

Sanadkii 2015, Pope Francis ayaa u sheegay dad ku sugan Filibiin in ka hortagga uurka uu ku lug leeyahay "burburinta qoyska iyada oo loo marayo in meesha laga saaro carruurta". Ma aha maqnaanshaha carruurta qudheeda inay tahay waxa uu u arkay inay waxyeello geysanayso, balse go'aanka ula kaca ah ee looga fogaanayo.

Wax ka qabashada tacaddiga carruurta

Caqabadda ugu weyn ee baadarinimadiisa, si kastaba ha ahaatee, waxay ka timid labo weji: kuwa ku eedeeyay inuu ku guul darreystay inuu wax ka qabto xadgudubka carruurta iyo muxaafidka dhaleeceeya ee dareemay in uu barxayo diinta. Gaar ahaan, waxay maanka ku hayeen tallaabooyinkiisa si loogu oggolaado kuwa raacsan Kaatooligga ee guurkoodu burburay iyo kuwa mar kale guursaday inay kuwo ax wadaaga noqdaan.

Muxaafidku waxay sidoo kale arrinta xadgudubka carruurta ka dhigteen hub ahaan oo ay u adeegsadeen ololahooda muddada dheer socday.

Bishii Agoosto 2018, Baadari Carlo Maria Viganò, ayaa daabacay 11 bog oo ku dhawaaqis dagaal ah. Waxa uu shaaciyay warqad uu ku qeexayo digniinno isdaba joog ah oo loo jeediyay Vatican-ka oo ku saabsanaa habdhaqanka xubin sare oo hore uga tirsanaa kaniisadda, Thomas McCarrick.

Waxaa la sheegay in McCarrick uu ahaa mid xad-gudbi xiriir ah sameynayay kaas oo weeraray dadka waaweyn iyo kuwa aan qaan-gaarin labadaba. Baadariga, Viganò ayaa sheegay, inuu ka dhigay "xubin la aamini karo" inkastoo uu og yahay inuu si qoto dheer u musuqmaasuqay. Xalku wuu caddaa, isagoo yiri: Pope Francis waa inuu is casilaa.

"Shabakadahan dadka isku jinsiga ee iska hela ah," ayuu yiri baadariga, "waxay ku dhaqmaan si sir ah."

Murankii isa soo tarayay wuxuu halis galiyay in uu Kaniisadda galaafto. McCarrick ayaa ugu dambeyntii laga saaray meesha bishii Febraayo 2019, ka dib baaritaan ay sameysay Kaniisadda Vatican-ka.

Intii lagu jiray xanuunka safmarka ah ee Covid, Francis wuxuu baajiyay kasoo muuqashadiisii ​​​​caadiga ahaa ee fagaaraha St Peter - si looga hortago faafitaanka fayraska. Isaga oo usoo qaatay tusaale muhiim ah oo hoggaaminta akhlaaqda ah, waxa uu sidoo kale caddeeyay in qaadashada tallaalku uu yahay waajib caalami ah.

Sannadkii 2022-kii, waxa uu noqday Baadarigii ugu horreeyey muddo qarni ka badan ee aasa hoggaamiyihii ka horreeyey – ka dib dhimashadii Benedict isaga oo 95 jir ah.

Hadda, waxaa heystay dhibaatooyin caafimaad oo isaga u gaar ah - iyada oo dhowr jeer isbitaal la seexiyay. Balse Francis waxaa ka go'neyd in uu sii wado dadaalkiisa uu ku horumarinayo nabadda caalamka iyo wadahadalka diimaha.

Sannadkii 2023-kii, waxa uu safar barakeysan ku tagay Suudaanta Koofureed, isagoo ka codsaday madaxda dalkaas inay soo afjaraan colaadda.

Waxa uu codsaday in la soo afjaro "dagaalka arxan darrada ah" ee ka socda Ukraine, inkastoo uu niyad jabiyay dadka reer Ukraine isagoo u muuqday inuu meesha ka saaray fariinta borobogaandada ee Ruushka ee ah in lagu qasbay duullaankeeda.

Sanad kadibna, waxa uu bilaabay hiigsi fog oo afar waddan ah, laba qaaradood oo odyssey ah; oo ku yaal Indonesia, Papua New Guinea, iyo Singapore.

Jorge Mario Bergoglio wuxuu qabtay xilka St Peter isagoo ay ka go'an tahay inuu sameeyo isbeddel.

Waxaa jiri doona qaar door bidi lahaa hoggaamiye xoogaa dhexdhexaad ah, kuwa dhaleeceeyana waxay farta ku fiiqi doonaan daciifnimadiisa uu dareemayo marka ay noqoto ka hortagga taariikhda machadka ee xadgudubka galmada ee wadaaddada.

Laakiin beddelidda, wuu sameeyay.

Wuxuu magacaabay in ka badan 140 xubin sare oo kaniisadda ah oo ka socda waddamo aan Yurub ahayn, wuxuunadhaxal-sugaha u dhiibay Kaniisad aad uga aragti badan tii uu dhaxlay.

Iyo, si uu tusaale u soo qaato, wuxuu ahaa Baadari aan waxyaabo dheeraad u baahneyn oo doortay inuusan ku noolaan Qasriga Vatican-ka oo dhammeystiran - laakiin ku noolaado dhismaha ku dheggan ee casriga ah (kaas oo Pope John Paul II uu u dhisay guri marti ahaan).

Wuxuu rumaysnaa in wax walba oo kale ay noqon doonaan wax aan waxba tarayn. "Bal eeg daa'uuska," ayuu yiri, "way qurux badan tahay haddii aad xagga hore ka eegto, laakiin haddaad gadaal ka eegto, waxaad ogaanaysaa runta."

Wuxuu sidoo kale rajaynayay in uu isbeddel ku sameyn karo kaniisadda qudheeda, sida kor u qaadidda hawsha taariikhiga ah ee Kaniisadda isaga oo ka bilaabaya khilaafka gudaha ah, diiradda saaraya saboolka iyo in Kaniisadda lagu soo celiyo gacanta dadka.

"Waxaan u baahannahay inaan ka fogaanno jirrada ruuxiga ah ee Kaniisad ku tacalluqda adduunkeeda u gaarka ah," ayuu yiri wax yar ka dib doorashadiisii.

"Haddii aan kala dooran lahaa Kaniisad dhaawacan oo jidadka u soo baxda iyo Kaniisad bukta oo ban-baxday, waxaan dooran lahaa kan ugu horreeya."