Waxay dalbadeen dhalashada Israa'iil balse haatan cabsi ayay dareemayaan

"Ma dareemayo ammaan mar dambe," ayuu yiri Laith Abu Saleh. Hortiisa, miiska qolka fadhiga ee gurigiisa, waxaa saaran kubbad ay ku qoran yihiin magacyada iyo sawirrada 12 carruur ah.

Dhammaantood waxaa lagu dilay duqayn cirka ah bishii July 2024. Midkood wuxuu ahaa wiilkiisa 15-jir ah, Fajr. Kan kale wuxuu ahaa adeerkiis Hazem, oo isna 15 jir ahaa.

Carruurtu waxay kubbad ku ciyaarayeen Majdal Shams, oo ku taalla Buuraha Golan ee ay Israa'iil haysato, markaasay gantaal ku dhacay garoonka.

Israa'iil waxay ku eedaysay kooxda hubaysan ee Hezbollah, oo ay taageerto Iiraan, inay fulisay weerarka.

Hezbollah way beenisay arrintaas, balse waqti ku dhow markii gantaalku dhacay, warbaahinteedu waxay shaacisay inay gantaal ku rideen saldhig ciidan oo Israa'iil leedahay, kaas oo wax ka yar laba mayl u jiray garoonka kubbadda cagta.

Israaiil waxay qabsatay Buuraha Golan ee koonfur-galbeed ee Suuriya sannadkii 1967, waxayna qaadatay go'aan kaligeed ah oo ah in ay ku dartay dhulkeeda sannadkii 1981, tallaabadaas oo aan si caalami ah loo aqoonsan, inkasta oo maamulka madaxweynihii hore ee Maraykanka Donald Trump uu aqoonsaday sannadkii 2019.

Muwaadiniinta Suuriya ee ku dhashay halkaas waxaa la siiyaa dukumentiyo deggenaansho joogto ah oo Israa'iil ah. Dad aan la hadalnay ayaa sheegay in helitaanka dukumentiyo Suuriyaan ah oo cusub ama la cusboonaysiiyay ay aad u adkaatay tan iyo markii uu billowday dagaalka sokeeye ee dalka Suuriya sannadkii 2011.

Bishii December 2024, dhowr bilood kaddib markii wiilkiisa la dilay, Abu Saleh wuxuu qaatay go'aan weyn: wuxuu codsaday dhalashada buuxda ee Israa'iil.

"Waxaan doorbidayaa inaan la safnaado dhinaca ka xooggan ee i difaaci kara," ayuu yiri.

Isagu waa mid ka mid ah dad tiradoodu sii kordhayso oo qaadanaya waddadan. Majdal Shams waa mid ka mid ah afar tuulo, kuwaas oo wadajir ay ku nool yihiin ku dhowaad 26,000 oo ka tirsan bulshada diimeed iyo qowmiyadeed ee Druze, kuwaas oo ku hadla Carabi. Druze-tu inta badan waxay ku nool yihiin Suuriya, Israa'iil iyo Lubnaan, diintooduna waa farac ka mid ah Shiicada Islaamka, hase yeeshee leh aqoonsi iyo caqiido u gaar ah.

Qiyaastii 20,000 oo Israa'iiliyiin ah ayaa sidoo kale ku nool Buuraha Golan, iyaga oo deggen degsiimooyin loo arko sharci-darro marka loo eego sharciga caalamiga ah, inkasta oo Israa'iil ay arrintaas ka dooddo.

Sanadkii la soo dhaafay, tirada Druze-ta Suuriya ee ku nool Buuraha Golan ee codsanaya dhalashada Israa'iil ayaa si weyn u korodhay.

Sannadkii 2025, tiradu waxay gaadhay 2,540, taas oo ka badan shantii sano ee ka horreeyay oo dhan, isla markaana ku dhowaad shan jeer ka badan tiradii 2024 oo ahayd 550, sida ay sheegayaan tirokoobyada wasaaradda arrimaha gudaha ee Israa'iil.

Hore, Druze badan oo ku noolaa Buuraha Golan way diidi jireen inay codsadaan dhalashada Israa'iil.

Markii Israa'iil ay ku dabbaqday sharciyadeeda Buuraha Golan sannadkii 1981, tallaabadaas waxaa ka dhashay mudaharaadyo caro leh.

Waqtigaas, hoggaamiyeyaasha bulshada Druze-ta waxay qoreen dukumeenti muujinaya daacadnimadooda aqoonsiga Suuriyaan, iyaga oo ballanqaaday cunaqabatayn diimeed iyo mid bulsho oo lagu sameeyo cid kasta oo aqbasha dhalashada Israa'iil.

Hayel Abu Jabal, oo ka mid ahaa shanta qof ee dukumeentiga qoray, ayaa sheegay in tan iyo markaas dadkii yar ee deggenaa ee codsaday dhalashada lagu qasbay inay sidaas sameeyaan si ay u safraan ugana falgalaan dunida inteeda kale.

Hore, codsiyadu aad bay u yaraayeen badankoodna si qarsoodi ah ayaa loo sameyn jiray, balse arrintaasi way is beddeshay, waxaana hadda 32% Druze-ta ku nool Buuraha Golan haystaan dhalashada Israa'iil, sida ay muujinayaan tirakoobyada Israa'iil.

Abu Saleh, weerarkii dilay wiilkiisa ayaa ahaa sababta ugu weyn ee ku kalliftay go'aankiisa. Kaddib markii digniinta qayladu dhacday, carruurta waxaa loo daad-gureynayay goob gabaad ah, balse gantaal ayaa ku dhacay ka hor inta aysan halkaas gaarin. Wiilkiisa meyd ayuu ahaa markii Abu Saleh uu goobta yimid.

Abu Jabal wuxuu sheegay in ridistii madaxweynihii hore ee Suuriya, Bashar al-Assad, iyo dhacdooyinkii xigay ee ka dhacay magaalada Suweida ay sidoo kale kordhiyeen dareenka cabsi ee bulshada Druze-ta ee Golan, taas oo keentay codsiyo badan oo la xiriira "ilaalin" halkii ay ka ahaan lahaayeen rabitaan ah "in la noqdo Israa'iili".

Maryam, oo aan ahayn magaceeda dhabta ah, ayaa sheegtay inay iyada, ninkeeda iyo labadooda carruur ay codsadeen dhalashada bishii March 2025. Waxay dooratay inay magaceeda qariso maadaama aysan weli u sheegin qoyskeeda ballaaran.

Waxay tiri waxay ka mid ahayd dadka si firfircoon u taageeray in Bashar al-Assad xilka laga qaado, balse waligeed ma aysan malayn in qofkii beddeli doono uu noqon doono "argagixiso".

"Tani runtii waxay beddeshay aragtidayda… uma arko tan waddan, ugu yaraan waqtigan xaadirka ah."

Madaxweynaha cusub ee Suuriya, Axmed al-Sharaa, wuxuu hore u ahaa hoggaamiyihii kooxda hubaysan ee Islaamiga ah Hayat Tahrir al-Sham (HTS). Kooxdan waxaa hore loogu yiqiin Jabhat al-Nusra, taas oo xilligaas ahayd laan ka tirsan al-Qaacidda Suuriya, hase yeeshee al-Sharaa wuxuu jaray xiriirkaas sannadkii 2016.

Bishii December 2024, kaddib markii uu isbeddel weyn sameeyay, al-Sharaa wuxuu hoggaamiyay qabsashadii caasimadda Suuriya ee Dimishiq, wuxuuna noqday hoggaamiyaha cusub ee dalka.

Maalmihii xigay, Israa'iil waxay ciidamadeeda dhulka u dirtay dhinaca bari, iyaga oo ka soo gudbay Buuraha Golan kuna sii jeeday aag ka caagan hubka oo ku yaalla gudaha Suuriya. Waxay la wareegtay gacan-ku-haynta dhowr magaalo oo ay Druze deggen yihiin, kuwaas oo ku yaalla waddada aadda cirifka Buurta Hermon, meel istaraatiiji ah oo laga arki karo Dimishiq marka la joogo dusha sare.

Israa'iil waxay doonaysaa inay dhisto aag hub ka caagan oo ka wada kooban dhammaan gobollada koonfureed ee Suuriya—Suweida, Deraa iyo Quneitra—kuwaas oo ku yaalla bariga Buuraha Golan. Suuriya way diiddan tahay arrintan, waxayna dalbanaysaa in ciidammada Israa'iil ay si degdeg ah uga baxaan goobihii ay ku sugnaayeen ka hor ridistii xukunkii Bashar al-Assad.

Ra'iisul wasaaraha Israa'iil, Benjamin Netanyahu, ayaa marar badan ballanqaaday inuu difaaci doono dadka laga tirada badan yahay ee Druze ee Suuriya'Maryamna waxay rumaysan tahay in Israa'iil ay siin doonto bulshadeeda ilaalin ka wanaagsan tan ay ka heli lahaayeen dowladda Suuriya.

Wuxuu sheegay in dhacdooyinkii ka dhacay magaalada Suweida—oo inta badan ay Druze deggen yihiin—xagaagii 2025 ay aragtidan xoojinayaan. Bishii July, xiisado muddo dheer ka dhex taagnaa Druze-ta iyo qabiilooyinka Bedouin-ka ayaa isu beddelay iska horimaadyo diimeed oo rabshado waty.

Ciidammada dowladda Suuriya ayaa la geeyay goobta, balse waxaa lagu eedeeyay inay weerareen dagaalyahannada Druze iyo dad rayid ah, taas oo keentay in militariga Israa'iil uu farageliyo isagoo fuliyay duqeymo cirka ah oo taxane ah, kuwaas oo uu sheegay in loogu talagalay ilaalinta Druze-ta.

Guud ahaan, in ka badan 1,000 qof ayaa lagu dilay Suweida. Maryam waxay rumaysan tahay in "Suuriya aysan mar dambe ahayn dalkeedii hooyo".

Cabsi laga qabo weerarro ay geystaan maleeshiyaad jihaadi ah ayaa sidoo kale ku jirta maskaxda bulshada, arrintaas oo ku kalliftay qaar ka mid ah dhalinyarada Druze inay qaataan go'aan adag oo ah inay ku biiraan ciidanka Israa'iil kaddib marka ay helaan dhalashada.

Guddoomiyaha golaha deegaanka Majdal Shams, Dolan Abu Saleh, ayaa sheegay in tani ay tahay arrin is-difaac ah. Waxaa caadi noqotay in la arko rag Druze ah oo gaaf-wareegaya daafaha magaalooyinka Buuraha Golan, iyaga oo xiran darees ciidan isla markaana hub sida.

Militariga Israa'iil ma shaaciyo tirada Druze-ta Suuriya ee ka tirsan ciidamadooda mana sheego inta codsatay inay ku biiraan.

Inkasta oo qaar ay ku biireen, Hayel Abu Jabal wuxuu aaminsan yahay in adeegga ragga Druze ee ciidanka Israa'iil uusan "wax faa'iido ah u keenayn dadka Golan iyo halgankooda", isla markaana Netanyahu uu "kaliya doonayo inuu sii xoojiyo kala qaybsanaanta ka dhex jirta qaybaha kala duwan ee bulshada Suuriya".

Isaga iyo hoggaamiyeyaal kale oo Druze ah waxay ku adkeysanayaan mowqifkooda ah in "Golan ay tahay Carab iyo Suuriyaan".

BBC-da ayaa waydiisay dowladda Suuriya inay ka faallooto kordhinta codsiyada dhalashada Israa'iil, welwelka amni ee ay muujiyeen dadka deggan Buuraha Golan, iyo in ay jirto wax xiriir ah oo ay la sameeyeen. Jawaab kama aysan bixin dhanka Israa'iil.

In ka badan hal sano kaddib geeridii wiilkiisa, Laith Abu Saleh wuxuu na tusayaa qolka wiilka, halkaas oo funaanad kubbad-cag oo uu saxiixay Cristiano Ronaldo—oo uu lahaa wiilka—ay weli suran tahay. Wuxuu ahaa arday wanaagsan, wuxuuna "u noolaa ciyaaraha," ayuu yiri.

Weli wuxuu sugayaa in la oggolaado codsigiisa dhalashada Israa'iil. Wuxuu sheegayaa inuu u arko dhalashada "arrin xorriyad shakhsi ah".

"Dhulkeenna waa hantideenna, dhalashaduna dhulka ma beddesho," ayuu yiri. "Laakiin waxaan u baahan nahay aqoonsi. Tobannaan sano ayaan ku noolayn annagoo aan garanayn inaan nahay Suuriyaan mise Israa'iili, jiilashii ku dhashay kaddib qabsashaduna waxay leeyihiin, 'Ma noolaan karo haddii aanan qayb ka ahayn dowladdan [Israa'iil].'"

Fariintiisa sagootinta ah ee uu u dirayo "hooyo kasta iyo aabbe kasta, ha ahaadaan Druze, Masiixi, Muslim ama cid kasta," waa:

"Ilmahaaga ku barbaari inay noolaadaan, ee ha u barin inay dhintaan."