Itoobiya: Nin xubinta taranka iska jaray oo dib loogu kabay kadib qalliin qaatay toddoba saacadood

Isbitaalka Alert ee dalka Itoobiya ayaa ku dhawaaqay in xubinta taranka oo ka go'day nin dhallinyaro ah si guul leh dib loogu kabay ka dib qalliin qaatay toddobo saacadood.

Ninkan ayaa dhaawaca is-gaarsiiyay fiidnimadii Sabtida, sida uu BBC-da u sheegay Dr. Cabdirisaaq Cali, oo ah madaxa Waaxda Qalliinka iyo Dib-u-dhiska ee Hospitalka Alert.

Dr. Cabdirisaaq, oo sheegay in ninkaas isla habeenkaas la geeyay xarun caafimaad, ayaa xusay in subaxnimadii Axadda uu taleefon ka helay xaruntii ninka la geeyay iyagoo weydiinaya inay suurtogal tahay in xubintiisa dib loogu soo celiyo.

"Waxaan qaadannay go'aan, waxaana galnay qalliinka annagoo u malaynayna in xubintu ay weli shaqayn karto xataa haddii lagu celiyo, annagoo xisaabinayna waqtigii ay go'nayd," ayay yiraahdeen.

Dhaqtarka ayaa sheegay in ninka xubintiisu ay gabi ahaanba go'nayd, sidaas darteedna uu dhiiggu joogsaday, uuna waayay ogsajiin muddo qiyaastii sagaal saacadood ah ilaa uu ka soo gaarayay isbitaalka.

Si kastaba ha ahaatee, waxay sheegeen in "uusan dhiig badan ka bixin; xanuunka uu dareemayayna uu yaraa," iyagoo intaas ku daray in xaaladdiisa caafimaad aysan ahayn mid khatar ah markii isbitaalka la keenay.

In kasta oo ninka dhallinyarada ah isbitaalka la keenay saacado ka dib markii xubintiisa la gooyay, haddana xaqiiqda ah in gabal 5-sentimitir ah oo xubintiisa ka mid ah la barafeyay loona keenay isbitaalka ayaa ka dhigtay daaweynta mid aad u wanaagsan, sida uu sharaxay Dr. Cabdirisaaq.

Sida uu sheegay Dhaqtarka, tani ma aha markii ugu horreysay ee qalliinka dib-u-dhiska xubnaha taranka lagu sameeyo dalka Itoobiya.

Waxaa jiray waayo-aragnimo hore oo ku saabsan qalliinka xubnaha jirka ee la gooyey oo dib loo kabayo, inkasta oo aysan dhammaan waxtar lahayn. Laakiin wuxuu sheegay in daawayntan ay inta badan waxtar lahayd sababtuna ay tahay in kaliya kaadi mareenka iyo xubnaha taageeraya dib loo kabi karo.

Sidaa darteed, Dr. Cabdirisaaq ayaa ku sifeeyay qalliinkii guuleystay ee lagu sameeyay wiilka dhalinyarada ah, kaas oo dib u soo celiyay xubintiisa taranka, "kii ugu horreeyay." "Daraasaduhu waxay muujinayaan in neerfaha iyo xididdada dhiigga ay noolaan karaan ilaa 16 saacadood ka dib marka la gooyo sababtoo ah muruq kuma jiro xubinta taranka ragga.

Aagga muruqa ku yaallo wuxuu noolaan karaa oo kaliya afar saacadood," ayuu yiri, isagoo sharraxaya inay suurto gashay in xubinta taranka wiilka dhalinyarada ah ee la gooyay dib loo kabo ka dib markii ay soocneyd inta kale ee jirkiisa muddo sagaal saacadood ah.

Qalliinka ayaa inta badan diiradda saaray nadiifinta, hagaajinta qaababka kala duwan ee kaadi mareenka iyo xubnaha taageeraya, iyo inta badan toddobada saacadood oo lagu howlanaa xiridda neerfaha iyo xididdada dhiigga, Dr. Cabdirisaaq ayaa yiri.

Bukaan-socodku waa nin dhalinyaro ah oo aan weli gaarin 20 sano, lama garanayo sababta uu naftiisa ugu geystay ficilkan khatarta ah. Waxaa kale oo la soo sheegay in wiilka dhalinyarada ah uu ka soo kabanayo dhaawacyadiisa oo uu daawayn ku qaadanayo cisbitaalka. "Wuxuu qabaa caabuq kaadi mareenka ah. Waxaa la filayaa inuu u kaadiyo si dabiici ah muddo saddex toddobaad gudahood ah," ayuu yiri Dr. Cabdirisaaq. Dhakhtarku wuxuu sheegay inay qaadan doonto ugu yaraan saddex bilood inuu galmo sameeyo, laakiin ay jirto fursad sare oo ay xaaladdiisu ugu laaban karo sidii hore.

Dr. Cabdirisaaq ayaa yiri, "Looma oggola inuu galmo sameeyo ilaa saddex bilood sababtoo ah waxay dhaawici kartaa dayactirka neerfaha ee la sameeyay." Sidaa darteed, ayuu yiri, natiijada ugu dambeysa ee daawayntan waxay ku xirnaan doontaa waxa uu la kulmo inta lagu jiro habka soo kabashada.

Dhawaan, waxaa jiray warar ku saabsan qalliinno guuleystay oo dib u soo celiyay xubno jirka oo kala duwan oo gabi ahaanba la gooyay laguna soo celiyay booskoodii asalka ahaa iyo shaqadooda.

Dhowaan, waxaa jiray war ku saabsan qalliin guuleystay oo dib loogu kabay gacanta nin 20 jir ah, kaas oo gabi ahaanba ay gacantiisu uga go'day shil.

Wiilka dhalinyarada ah ayaa la dhigay Xarunta Qalliinka ee Samaariya ee Addis Ababa ka dib markii gacantiisa ay uga go'day shil ka dhacay xilli uu ku shaqeynayay mashiinka alwaaxa lagu jaro.

Waxay qaadatay 12 saacadood oo qalliin ah iyo toddobaadyo la socod ah si gacanta bukaanka loogu xiro inta kale ee jirkiisa. Khabiirrada ayaa qiyaasay in qalliin noocan oo kale ah oo guuleystay laga yaabo in Itoobiya laga sameeyay "markii ugu horreysay".

Sidee u guuleysan karaa qalliinku?

Qalliinkii ugu horreeyay ee adduunka ee noocan ah ee guuleystay ayaa la sameeyay 10 sano ka hor waxaana laga sameeyay Koonfur Afrika, bukaankii helay daawaynta ayaa awooday inuu ku noolaado nolol caafimaad leh oo xitaa ubad uu dhalo.

Tani waa hab aad u adag oo jilicsan oo u baahan qalliin gaar si dib loogu xiro xididdada dhiigga ee yaryar iyo neerfaha.

Qalliinnada la midka ah ee la sameeyay ilaa hadda, bukaannada ayaa ka marqaati kacay inay awoodaan inay si habboon u kaadiyaan, galmo sameeyaan, iyo hal xaalad, xitaa inay carruur dhalaan. Khubarrada ayaa sheegaya in bukaannada qalliinka guuleystay lagu sameeyay ay u baahan karaan bilo ilaa labo sano si ay si buuxda ugu soo kabtaan.

Qalliinka dib u kabidda xubinta taranka ragga ee la gooyay ayaa kaliya lagu guuleysan karaa haddii qalliinka si dhaqso ah loo sameeyo isla markaana xubinta la gooyay lagu hayo qaboojiye muddo 18 ilaa 24 saacadood ah.

Si kastaba ha ahaatee, waxaa jirta fursad uu qalliinku ku fashilmi karo sababo kala duwan awgood. Waxaa laga yaabaa inay jiraan dhibaatooyin ay ka mid yihiin dhimashada unugyada maqaarka, ciriiriga kaadi mareenka, iyo xiritaanka xididdada dhiigga.