Białoruś uwalnia więźniów politycznych w zamian za złagodzenie sankcji USA

Dziesiątki więźniów politycznych zostało zwolnionych z białoruskich więzień w ramach porozumienia między autorytarnym przywódcą Aleksandrem Łukaszenką a prezydentem USA Donaldem Trumpem.

Pięćdziesięciu dwóch więźniów zostało zwolnionych, w tym przywódcy związków zawodowych, dziennikarze i aktywiści, ale ponad 1000 więźniów politycznych pozostaje w więzieniu.

W zamian Stany Zjednoczone zapowiedziały, że złagodzą niektóre sankcje nałożone na białoruskie linie lotnicze Belavia, umożliwiając im zakup części do swoich samolotów.

Uwolnienie więźniów nastąpiło w przeddzień wspólnych ćwiczeń wojskowych z udziałem Białorusi i bliskiego sojusznika Rosji, a także po tym, co sąsiednia Polska nazwała bezprecedensowym wtargnięciem rosyjskich dronów w polską przestrzeń powietrzną.

Powołując się na państwową agencję informacyjną Belta, agencja informacyjna Reuters podała, że wśród uwolnionych więźniów było 14 obcokrajowców - z Polski, Litwy, Łotwy, Francji, Wielkiej Brytanii i Niemiec.

Polska zamyka granice z Białorusią z powodu ćwiczeń Zapad-2025, które potrwają do wtorku. Łotwa również zamyka część swojej przestrzeni powietrznej.

Ministerstwo Spraw Zagranicznych Rosji potępiło polskie władze za "konfrontacyjne kroki" w sprawie zamknięcia granicy. W międzyczasie szefowa polityki zagranicznej UE, Kaja Kallas, powiedziała w programie BBC World Service Newshour, że "Putin kpi z wysiłków" Zachodu w jego kwestii.

Łukaszenka, który ma 71 lat i jest liderem Białorusi od 1994 r., tłumiąc wszelką opozycję, określił uwolnienie więźniów jako gest humanitarny, po spotkaniu ze specjalnym wysłannikiem Trumpa Johnem Coale'em w stolicy Mińsku w czwartek.

Obaj mężczyźni rozmawiali o tym, jak mogliby przywrócić stosunki handlowe, w tym o ponownym otwarciu ambasady USA w Mińsku.

Stany Zjednoczone zamknęły swoją ambasadę w stolicy w lutym 2022 r. po tym, jak Władimir Putin wykorzystał terytorium Białorusi do rozpoczęcia pełnoskalowej inwazji na Ukrainę.

Coale powiedział agencji informacyjnej Reuters, że nie ma jeszcze daty ponownego otwarcia ambasady, ale nastąpi to "w bardzo bliskiej przyszłości".

Białoruś jest chętna do budowania relacji gospodarczych z USA po tym, jak została dotknięta szeregiem zachodnich sankcji z powodu powiązań z wojną Rosji w Ukrainie.

Według amerykańskich urzędników, niektóre sankcje nałożone na krajowe linie lotnicze Belavia zostały zniesione w zamian za uwolnienie więźniów.

Linia lotnicza została objęta sankcjami po tym, jak białoruscy kontrolerzy lotów nakazali odrzutowcowi Ryanair podróżującemu z Grecji na Litwę wylądować w Mińsku w 2021 r., a następnie milicja aresztowała dziennikarza Romana Protasiewicza.

Wielu białoruskich więźniów politycznych przebywa w więzieniach od czasu, gdy Łukaszenka brutalnie stłumił protesty na Białorusi w 2020 r., po tym jak ogłosił zwycięstwo w wyborach prezydenckich powszechnie potępianych jako sfałszowane.

"Amerykanie zajmują bardzo konstruktywne stanowisko w sprawie tak zwanych więźniów politycznych. Nie potrzebujemy więźniów politycznych ani żadnych innych więźniów," powiedział Łukaszenko cytowany przez państwową agencję informacyjną Belta.

Według Human Rights Watch, 52 więźniów ułaskawionych w czwartek dołączyło do 314 innych zwolnionych od lipca 2023 r. w ramach próby złagodzenia stosunków Białorusi z UE i USA.

Kolejnych 14 więźniów zostało ułaskawionych i uwolnionych w czerwcu podczas wizyty specjalnego wysłannika USA, w tym Siergieja Cichanowskiego, męża zesłanej białoruskiej liderki opozycji Swietłany Cichanowskiej. Trzynastu innych zostało zwolnionych i zmuszonych do emigracji.

Cichanowska spotkała się z niektórymi uwolnionymi więźniami, gdy przekraczali granicę z sąsiednią Litwą, gdzie prezydent Gitanas Nauseda podziękował Trumpowi za jego wysiłki na rzecz ich uwolnienia. Powiedział, że pozostawili za sobą "drut kolczasty, zakratowane okna i ciągły strach".

Wśród 52 uwolnionych znaleźli się 69-letni filozof Vladimir Matskevich, dziennikarz Igor Losik i starszy opozycjonista Mikołaj Statkiewicz, który był kandydatem na prezydenta w 2010 roku.

Inna opozycjonistka Olga Zazulinskaya napisała w mediach społecznościowych, że ich uwolnienie to dobra wiadomość dla ich rodzin i przyjaciół, ale zauważyła, że uzyskali wolność w zamian za wygnanie, a nie powrót do domu.

W swoich pierwszych słowach skierowanych do dziennikarzy po zwolnieniu, była dziennikarka Larissa Shchyrakova powiedziała, że w rzeczywistości odbyła całą trzyletnią karę pozbawienia wolności - "a teraz mnie wydalili".

Mikołaj Statkiewicz, weteran dysydencki, odmówił przekroczenia granicy z Litwą, a białoruska opozycja na uchodźstwie opublikowała jego zdjęcia siedzącego na ziemi niczyjej na granicy. Cichanowska powiedziała, że podobno wrócił on na Białoruś, dodając: "Każdy Białorusin ma prawo do życia bez represji i terroru państwowego we własnym kraju".

Grupa praw człowieka Viasna poinformowała, że wśród 52 uwolnionych osób znalazła się również Julia Fenner, podwójna obywatelka Wielkiej Brytanii i Białorusi. Żona brytyjskiego dyplomaty została zatrzymana na granicy przy wjeździe na Białoruś w zeszłym roku, a w zeszłym tygodniu otrzymała wyrok długoletniego więzienia. BBC poprosiło brytyjskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych o potwierdzenie.

Trump wskazał w zeszłym miesiącu, że rozmawiał z Łukaszenką o możliwym uwolnieniu więźniów, a także dążył do poprawy stosunków z Putinem.

Chociaż jego szczyt z Putinem nie zakończył się oczywistym sukcesem, wydaje się, że Trump zawarł porozumienie z Łukaszenką, który przez dziesięciolecia był odizolowany od swoich europejskich sąsiadów z powodu swoich autorytarnych rządów.

Ten tekst został napisany i sprawdzony przez naszych dziennikarzy, używając przy tłumaczeniu narzędzi AI, jako część projektu pilotażowego.

Edycja: Magdalena Mis