Czym są Wzgórza Golan i kto je kontroluje?

Kiedy Izrael włączył się militarnie w walki między mniejszością druzyjską a sunnickimi bojownikami beduińskimi w południowej Syrii, świat ponownie zwrócił uwagę na ten wysoce sporny region.

Izrael powiedział, że jego siły starały się utrzymać strefy zdemilitaryzowane w południowej Syrii i chronić Druzów przed siłami prorządowymi oskarżonymi o atakowanie ich w mieście As-Suwajda i jego okolicach.

Druzowie to mówiąca po arabsku mniejszość etniczno-religijna w Syrii i Libanie, ale także w Izraelu, gdzie niektórzy z nich służą w izraelskiej armii.

Około 25,000 Druzów mieszka na okupowanych przez Izrael Wzgórzach Golan, około 70 km na północny-zachód od As-Suwajdy.

W grudniu 2024 r., po obaleniu byłego prezydenta Syrii Baszszara al-Asada, Izrael przeniósł wojska do zdemilitaryzowanej strefy buforowej na Wzgórzach Golan, a następnie utworzył tam placówki wojskowe, w tym po syryjskiej stronie góry Hermon, najwyższego szczytu tego regionu.

Premier Izraela Benjamin Netanjahu powiedział wówczas, że jest to tymczasowe rozwiązanie mające na celu zabezpieczenie Izraela przed atakiem sił rebeliantów w Syrii po upadku reżimu Asada.

Minister obrony Izraela, Jisra'el Kac, powiedział niedawno, że siły zbrojne kraju "przygotowują się do pozostania w Syrii na czas nieokreślony", a rząd Izraela zatwierdził plan wspierający tworzenie osiedli na Wzgórzach Golan.

Zajęcie tego obszaru przez Izrael zostało potępione przez kilka państw arabskich.

Czym są Wzgórza Golan?

Wzgórza Golan to nazwa skalistego płaskowyżu w południowo-zachodniej Syrii, rozciągającego się w kierunku północno-wschodniego Izraela.

Teren znajduje się pod izraelską okupacją wojskową.

Podczas wojny sześciodniowej w 1967 r. Syria zaatakowała Izrael na wzgórzach, ale Izrael dokonał odwetu i zajął około 1,200 km kw. tego obszaru.

Syria próbowała odbić Wzgórza Golan podczas wojny Jom Kippur w 1973 r., ale poniosła porażkę.

Oba kraje w 1974 r. podpisały zawieszenie broni, które wymagało od ich sił wycofania się poza 80-kilometrowy pas ziemi nazywany "strefą separacyjną", a jednostka ONZ ds. Nadzoru Rozdzielenia Wojsk na Wzgórzach Golan od tego czasu monitoruje strefę.

W 1981 r. Izrael zaanektował obszar Wzgórz Golan, a osadnicy zaczęli budować tam domy.

Społeczność międzynarodowa nie uznaje suwerenności Izraela na tym obszarze, z wyjątkiem Stanów Zjednoczonych.

Administracja Donalda Trumpa zerwała z kilkudziesięcioletnią polityką USA, uznając w 2019 r. suwerenność Izraela nad okupowanymi Wzgórzami Golan.

Syria oświadczyła, że nie zawrze porozumienia pokojowego z Izraelem, jeśli ten nie wycofa się z całego terenu Wzgórz Golan.

Dlaczego Wzgórza Golan są ważne?

Syria regularnie używała artylerii do ostrzeliwania północnego Izraela w latach 1948-1967, kiedy kontrolowała Wzgórza Golan.

Najwyższym punktem w okolicy jest góra Hermon, która ma wysokość 2,814 m nad poziomem morza.

Stolica Syrii, Damaszek - około 60 km na północ - jest widoczna ze szczytu w pogodne dni, wraz z większością południowej Syrii.

Kontrolowanie tego obszaru daje Izraelowi doskonały punkt obserwacyjny do monitorowania syryjskich ruchów wojskowych gołym okiem i za pomocą radaru.

Stok zapewnia również Izraelowi naturalną strefę buforową przed jakimkolwiek atakiem militarnym ze strony Syrii (tak jak miało to miejsce podczas wojny w 1973 r.).

Wzgórza Golan są kluczowym źródłem wody w regionie, który jest generalnie suchy.

Woda deszczowa ze wzgórz zasila rzekę Jordan, dzięki czemu okoliczne ziemie są na tyle żyzne, że można na nich uprawiać winnice i sady, a także zapewnić pastwiska dla bydła.

W przeszłości jedną z głównych przeszkód dla jakiegokolwiek porozumienia pokojowego między Syrią a Izraelem było żądanie Syrii, aby Izrael całkowicie wycofał się do granicy sprzed 1967 r.

Dałoby to Syrii kontrolę nad wschodnim brzegiem Jeziora Galilejskiego (znanego jako Jezioro Kinneret dla Izraelczyków i Jezioro Tyberiadzkie dla Arabów), pozbawiając Izrael ważnego źródła słodkiej wody.

Izrael twierdzi, że granica powinna przebiegać dalej na wschód.

Opinia publiczna w Izraelu generalnie opowiada się za utrzymaniem Wzgórz Golan, uważając je za zbyt ważne strategicznie, by je oddać.

Kto mieszka na Wzgórzach Golan?

Większość Syryjczyków mieszkających na Wzgórzach Golan uciekła z tego obszaru podczas wojny w 1967 r.

Większość z szacowanych 25,000 osób, które pozostały, należy do mniejszości Druzów.

Obecnie na obszarze Golan znajduje się ponad 30 izraelskich osiedli, w których mieszka około 30,000 osób.

Izraelczycy zaczęli je budować niemal natychmiast po zakończeniu konfliktu w 1967 r.

Osiedla są uważane za nielegalne w świetle prawa międzynarodowego, choć Izrael to kwestionuje.

Po zajęciu przez Izrael strefy buforowej na Wzgórzach Golan, Netanjahu powiedział, że chce podwojenia liczby osadników na tym obszarze.

Powiedział, że Izrael będzie "nadal utrzymywał [terytorium], sprawi, że rozkwitnie i zasiedli je".

W czerwcu 2025 r. izraelski minister spraw zagranicznych Gideon Saar powiedział na konferencji prasowej, że Izrael chce znormalizować stosunki z Syrią, ale Wzgórza Golan pozostaną "częścią Izraela" w jakimkolwiek przyszłym porozumieniu pokojowym.

Syria przyrzekła odzyskać Wzgórza Golan mówiąc, że historycznie należały do niej.

Jakie działania podjął ostatnio Izrael na Wzgórzach Golan?

Oddziały Sił Obronnych Izraela (IDF) przejęły kontrolę nad zdemilitaryzowaną strefą buforową na Wzgórzach Golan po tym, jak wojska syryjskie opuściły swoje pozycje na tym obszarze w obliczu nacierających sił rebeliantów w grudniu 2024 r.

Netanjahu powiedział, że jego siły ustanawiały "tymczasową pozycję obronną do czasu znalezienia odpowiedniego rozwiązania".

"Jeśli możemy nawiązać sąsiedzkie i pokojowe stosunki z nowymi siłami pojawiającymi się w Syrii, to jest to nasze pragnienie.

"Ale jeśli tak się nie stanie, zrobimy wszystko, co w naszej mocy, aby bronić państwa Izrael i jego granic," powiedział.

Posunięcie Izraela zostało potępione przez kilka krajów arabskich.

Egipskie ministerstwo spraw zagranicznych określiło je jako "okupację terytorium Syrii i rażące naruszenie porozumienia o wycofaniu się z Syrii z 1974 r."

Netanjahu powiedział, że podjął ten ruch, aby zabezpieczyć granice Izraela, ponieważ wraz z przejęciem Syrii przez siły rebeliantów, porozumienie z 1974 r. "upadło".

Prof. Yossi Mekelberg z londyńskiego think tanku Chatham House zajmującego się sprawami międzynarodowymi powiedział, że "Syria nie powiedziała, że nie będzie przestrzegać porozumienia".

"Jest to prewencyjny ruch Izraela w celu zapewnienia sobie bezpieczeństwa, ale nie ma casus belli [uzasadnienia dla działań wojskowych]."

Prof. Mekelberg twierdzi, że wkroczenie Izraela do Syrii może utrudnić stosunki z przyszłymi rządami w tym kraju: "Izrael reaguje próbując radzić sobie z najgorszymi scenariuszami, ale może to przynieść efekt przeciwny do zamierzonego. To nie jest sposób na zaprzyjaźnienie się z nowym reżimem".

Tekst artykułu został napisany i sprawdzony przez naszych dziennikarzy, używając przy tłumaczeniu narzędzi AI, jako część projektu pilotażowego.

Edycja: Michał Chlebowski i Magdalena Mis