احمد زيدآبادى تحلیلگر مسائل خاورمیانه

	آیا محمود عباس نگران حمله اسرائیل به غزه برای سرنگونی حماس است؟

آقاى عباس هفته پيش با اعلام اينكه براى گفتگوى جامع و ملى با حماس آماده است، ناظران مسائل خاورميانه را شگفت زده كرد.

پيش از آن، محمود عباس بر ضرورت واگذارى نوار غزه به دولت خودگردان از سوى حماس به عنوان پيش شرط هر نوع مذاكره با اين سازمان تاكيد مى‌كرد.

در واقع، رئيس دولت خودگردان با اعلام آمادگى براى مذاكره با حماس از موضع قبلى خود عقب نشينى كرده، هر چند كه به نظر مى‌رسد او همچنان انحلال دولت خودخوانده حماس در نوار غزه را به عنوان عمده‌ترين هدف خود از مذاكره با حماس دنبال مى‌كند.

ظاهرا مذاكرات جناح‌هاى رقيب لبنانى كه تحت سرپرستى اتحاديه عرب در دوحه به نتيجه غير قابل انتظارى رسيد، محمود عباس را نسبت به امكان توافق با حماس دلگرم كرده است.

از اين رو، محمود عباس سفرى دوره‌اى به كشورهاى عرب را آغاز كرده است تا حمايت آنان را از توافقى كه به سود فتح تمام شود، به دست آورد.

نقش اعراب

عربستان سعودى نخستين كشور عربى بود كه آقاى عباس براى مشورت با پادشاه آن، به آنجا سفر كرد و احتمالا پس از سفر به مصر، سوريه نيز يكى از مقصدهاى رئيس دولت خودگردان باشد.

در اين ميان، نقش سوريه در آشتى دادن بين فتح و حماس بسيار مهم خواهد بود، زيرا رهبران در تبعيد حماس عموما در دمشق سكونت دارند و نفوذ سوريه بر آنها غير قابل انكار است.

احتمالا چرخش ملايمى كه سوريه در سياست منطقه‌اى خود صورت داده يكى ديگر از عوامل دلگرمى محمود عباس براى آغاز مذاكره با حماس باشد.

سوريه طى ماههاى اخير، از يك سو مذاكرات رسمى خود را براى دستيابى به صلح با اسرائيل آغاز كرده و از سوى ديگر، در موضع خود نسبت به بحران لبنان نيز انعطاف نشان داده، به طورى كه اين انعطاف سبب بهبود روابط آن كشور با جهان غرب بويژه فرانسه شده است.

به هر حال، چرخش سياسى سوريه، فرصتى براى محمود عباس فراهم كرده است تا از آن در جهت حل اختلافش با رهبران حماس بهره گيرد.

نگاه به درون

در اين ميان، مسائل داخلى فلسطينى‌ها و از جمله روند مذاكرات دولت خودگردان با اسرائيل نيز در تصميم آقاى عباس براى آغاز گفتگو با حماس موثر بوده است.

اكنون يك سال از سيطره حماس بر نوار غزه و تجزيه سرزمين‌هاى فلسطينى به دو حاكميت جداگانه مى‌گذرد و در اين مدت، هيچ راه حلى براى وحدت دوباره فلسطينى‌ها پيدا نشده است.

حماس به بهاى تحمل انزواى بين‌المللى و فلاكت مردم نوار غزه بر اثر تحريم‌هاى اقتصادى طاقت‌فرساى اسرائيل و نظام جهانى، تسلط خود را بر اين باريكه حفظ كرده و اكنون در انتظار توافق دولت عبرى با يك آتش بس موقت به منظور كاهش محاصره نوار غزه است.

موافقت حماس با اعلام آتش بس با اسرائيل احتمالا عامل ديگرى در جهت تشويق محمود عباس براى آغاز گفتگو با اين سازمان است.

حماس با پذيرش آتش بس با اسرائيل از موضع سنتى خود مبنى بر اينكه اسرائيل تنها زبان زور را مى‌فهمد، عملا عقب نشينى كرده و اين مساله مى‌تواند زمينه‌اى براى نزديكى مواضع فتح و حماس در برابر اسرائيل باشد.

در حقيقت، اگر حماس و اسرائيل در مورد آتش بس به توافق برسند، محمود عباس مى‌تواند بدون برانگيختن خشم دولت عبرى با حماس گفتگو كند.

	مردم غزه تحت تحریمهای اسرائیل روزهای بسیار بدی را پشت سر گذاشته اند

در واقع، روند مذاكرات دولت خودگردان و اسرائيل مى‌تواند دليل ديگرى براى محمود عباس در جهت آشتى با حماس باشد.

قاعدتا اگر مذاكرات دو طرف به نتيجه برسد، آقاى عباس ترجيح مى‌دهد كه از جانب تمام فلسطينى‌ها و از جمله سكنان نوار غزه پيمان صلح احتمالى را امضاء كند و اين نيز در گرو آشتى با حماس است.

مذاکره از سر نگرانی؟

آنچه تا اينجا گفته شد، جنبه‌هاى خوشبينانه ماجراست، در حالى كه ابتكار آقاى عباس براى گفتگو با حماس مى‌تواند جنبه بدبينانه‌اى هم داشته باشد.

اين احتمال كه يك حمله نظامى گسترده اسرائيل به نوار غزه براى سرنگونى دولت خودخوانده تحت رهبرى اسماعيل هنيه مى‌تواند انگيزه آقاى عباس براى گفتگو با حماس باشد، منتفى نيست.

به هر حال، در هفته‌هاى اخير، رهبران سياسى و نظامى اسرائيل قصد خود را براى حمله گسترده به نوار غزه در صورت بى‌نتيجه ماندن تلاش‌هاى مصر براى استقرار آتش بس در نوار غزه، پنهان نكرده‌اند.

از آنجا كه هر گونه حمله گسترده اسرائيل به نوار غزه، با واكنش منفى فلسطينى‌ها روبرو خواهد شد، بنابراين، محمود عباس نمى‌خواهد كه در اين ماجرا شريك اسرائيل محسوب شود و از همين رو، او با آغاز گفتگو با حماس مى‌كوشد تا فاصله خود را از برنامه احتمالى اسرائيل نشان دهد، گو اينكه به نظر برخى از تحليل‌گران، آغاز گفتگو با حماس اصولا مى‌تواند اقدامى براى جلوگيرى از انجام چنين حمله‌اى محسوب شود.

در هر حال، مذاكرات فتح و حماس حتى اگر بر مبنايى خوشبينانه نيز تحليل شود، روندى سهل و آسان نخواهد بود چرا كه محمود عباس در نهايت چيزى جز به دست آوردن مجدد نوار غزه را دنبال نمى‌كند و حماس نيز هدفى بالاتر از حفظ حاكميت خود بر اين باريكه ندارد.

از همين روست كه اسامه حمدان نماينده حماس در بيروت مذاكراتى را كه به ابتكار عبدالله واد رئيس جمهور سنگال بين نمايندگان دو طرف در داكار انجام شد، بدون نتيجه ملموس دانسته و اسماعيل هنيه نخست وزير دولت خود خوانده حماس در نوار غزه نيز نسبت به نتيج بخش بودن مذاكرات با خوشبينى سخن نگفته است.