شهریار رادپور

	نخستین ملاقات ها بین رابین کوک و کمال خرازی، وزیران وقت امور خارجه دو کشور به ایجاد جو اعتمادسازی کمک کرد

روابط بریتانیا و ایران در آغاز زمامداری تونی بلر نه دوستانه بود و نه خصمانه. مساله فعالیت های هسته ای ایران در سال های ریاست جمهوری محمد خاتمی هنوز آنقدرها حاد نشده و خاور میانه آرام تر بود.

تصمیم داوطلبانه دولت وقت در ایران به تعلیق فعالیت تولیدگاز هگزو فلوراید، گسترش دامنه همکاری با آژانس انرژی اتمی و نخستین ملاقات ها بین رابین کوک و کمال خرازی، وزیران وقت امور خارجه دو کشور به ایجاد جو اعتمادسازی کمک کرد. تکیه اصلی دولت بریتانیا در آن سال ها ضرورت ایجاد اصلاحات سیاسی-اجتماعی و احترام به حقوق بشردر ایران بود. و در منطقه، کمک به حل مناقشه اسرائیل و فلسطینی ها.

دولت کارگری بریتانیا با اتکا به روابط دوستانه ای که با بیل کلینتون داشت، نقش خود را بیشتر به صورت پلی بین ایران و آمریکا می دید و سعی داشت ، مانند دیگر متحدان اروپایی خود، در در تحریم های اقتصادی آمریکا علیه ایران زیاد درگیر نشود.

با آغاز ریاست جمهوری جورج بوش در آمریکا و تغییر سیاست واشنگتن نسبت به جمهوری اسلامی ایران و برنامه های اتمی آن، موضع تونی بلر، نخست وزیر بریتانیا بیشتر به سوی نظرات آمریکا متمایل شد.

آنچه که صحنه را دگرگون کرد و ارتباطی به روابط با ایران نداشت پیامدهای وقایع 11 سپتامبر 2001 بود. اگرچه لندن ادعای جورج بوش درباره ظهور" محور شرارت " عراق ، ایران و کره شمالی را به روند دیپلماسی خود با ایران راه نداد ولی آنرا رد هم نکرد. حمله نظامی به افغانستان و بعد عراق، به سود هدف های استراتژیک ایران در منطقه شد و باعث نگرانی بیشتر غرب، به ویژه آمریکا و بریتانیا که در عراق و افغانستان خود را درگیر عملیات نظامی ای یافتند که پیش بینی نشده بود.

کناره گیری رابین کوک از رهبری نمایندگان حزب کارگر (حزب حاکم) در مجلس بریتانیا در اعتراض به مداخله نظامی در عراق نشان داد که سیاست خارجی بریتانیا در خاورمیانه تغییر خواهد کرد. با این حال، وزیر خارجه وقت، جک استرا، توانست روابط دوستانه سلفش با کمال خرازی را ادامه داده و برای تحکیم آن به تهران رفت. بعد از صدور اولین قطعنامه شورای امنیت علیه ادامه فعالیت مراکز اتمی ایران و قوت گرفتن شایعات درباره امکان اقدام نظامی غرب علیه تاسیسات هسته ای آن، جک استرا در مصاحبه ای با بخش فارسی بی بی سی آنرا تکذیب کرد و گفت در گفتگو های وزیران خارجه 1+5 در برلین همه این گزینه را رد کردند.

	در واکنش به سیاست تندتر لندن نسبت به برنامه هسته ای ایران در شورای امنیت و اتهامات مکرر تونی بلرکه کمکهای تسلیحاتی ای از درون ایران به پیکار جویان شیعه عراقی می رسد، رئیس جمهوری ایران لبه تیز حملات لفظی خود را بعد از آمریکا متوجه بریتانیا کرد

تفاوت دیگری که بین مواضع آمریکا و بریتانیا درباره فعالیت هسته ای در ایران دیده شد، آینده آن بود. جک استرا در مصاحبه اش با بی بی سی فارسی گفت داشتن فناوری هسته ای حق ایران است ولی همراه با آن ایران تعهداتی هم دارد... یعنی عدم استفاده نظامی از آن و اضافه کرد که به علت تخلفات و پنهان کاری های چند ساله، ایران باید درباره هدف های برنامه اتمی خود توضیح بدهد و تا کسب مجدد اعتماد ما غنی سازی و فعالیت های مربوط به آن را درحالت تعلیق نگاه دارد.

در این احوال، ایران دارای رئیس جمهوری جدید شد، اوضاع در عراق رو به وخامت بیشتر گذاشت و در بریتانیا، تونی بلر دولت را ترمیم و مارگرت بکت را وزیر امور خارجه کرد.

محمود احمدی نژاد سیاست مصالحه جویانه محمد خاتمی را کنار گذاشت و مراکز هسته ای اصفهان و نطنز در دوره او در سطحی گسترده تر از قبل به فعالیت ادامه داد. در واکنش به سیاست تندتر لندن نسبت به برنامه هسته ای ایران در شورای امنیت و اتهامات مکرر تونی بلر که کمکهای تسلیحاتی ای از درون ایران به پیکار جویان شیعه عراقی می رسد نیز رئیس جمهوری ایران لبه تیز حملات لفظی خود را بعد از آمریکا، متوجه بریتانیا کرد و گفت انگلیسی ها زمانی محاسبات و معادلات منطقه را می شناختند اما الان خودشان از همه گمراه تر و بیچاره تر شده و محتاج کمک شده اند تا از باتلاق عراق درآیند.

واکنش محمود احمدی نژاد به تصویب قطعنامه تحریمی 1747 شورای امنیت حاکی از سرسختی بیشتر در موضع ایران بود. او گفت دنیا می داند که ایران به فناوری غنی سازی دست یافته و قطار هسته ای ایران نه ترمز دارد و نه دنده عقب.

اینگونه سخنان تند در زمانی ادا شد که ازضرورت مذاکره با ایران برای کمک به حل بحران جنگ داخلی در عراق صحبت به میان آمد و مارگرت بکت، وزیر امور خارجه بریتانیا ضمن تائید تماس با ایران و سوریه درباره عراق، آنرا فرصتی مناسب برای بازگشت ایران به صحنه بین المللی توصیف کرد. ولی ایران که آمریکا و بریتانیا را در عراق بازنده می داند و در مذاکرات هم با آنها هم شرکت کرده ، راه حل بحران را خروج نظامیان خارجی از عراق خوانده است.

تونی بلر در یکی از آخرین اظهار نظرهای خود درباره روابط با ایران گفت پیشنهاد ما به ایران روشن و واضح است. ما می گوئیم به جای ایجاد مانع در فرایند صلح در خاورمیانه، به عملی شدن آن کمک کنید و به حمایت از تروریسم در لبنان یا عراق پایان دهید و به تعهدات بین المللی خود پای بند بمانید. در آن صورت همکاری و تشریک مساعی جدیدی بین ما ممکن خواهد بود اما رد این گزینه، انتخاب انزوا است.

مدتی است که گفته می شود با به روی کار آمدن دولت جدید، سیاست خاورمیانه ای بریتانیا هم تغیر خواهد کرد. گوردون براون که روز 27 ژوئن نخست وزیری را تحویل خواهد گرفت، تلویحا، چند بار به ضرورت داشتن سیاست خارجی مستقل تر اشاره کرده که به صورت فاصله گرفتن از استراتژی جهانی آمریکا تعبیر شده و به احتمال زیاد بیشتر به برنامه خروج از عراق مربوط خواهد بود تا تغییری در مواضع بریتانیا در قبال برنامه های هسته ای ایران که در قالب خط مشی اتحادیه اروپا تعقیب می شود.