احمد زيدآبادی کارشناس مسائل ايران و خاورميانه

	در طرح ملک عبدالله بر عقب نشینی اسراییل از تمام سرزمین های اشغالی در برابر عادی سازی روابط همه کشورهای عرب با دولت عبری تاکید شده بود

سران عرب قرار است در آخر ماه جاری میلادی در ریاض گرد هم آیند و در باره مهمترین مشکلات رویاروی اعراب تصمیم گیری کنند.

انتظار می رود سران عرب در اجلاس ریاض، طرح صلح خود را به صورتی شفاف تر از قبل، به اسراییل ارائه کنند.

سران عرب در اجلاس سال ۲۰۰۲ خود در بیروت از طرحی حمایت کردند که طبق آن در صورت عقب نشینی اسراییل به مرزهای قبل از جنگ چهارم ژوئن ۱۹۶۷، تمام کشورهای عرب با اسراییل روابط دیپلماتیک برقرار می کنند.

طرح مورد تصویب سران عرب در واقع توسط ملک عبدالله، ولیعهد وقت عربستان سعودی، تهیه شده بود، اما سران عرب با تغییر برخی از بندهای آن، تصویبش کردند.

آریل شارون، نخست وزیر سابق اسراییل، طرح سران عرب را، که به طرح صلح عربی شهرت یافته است، رد کرد و عقب نشینی یکجانبه از برخی از سرزمین های اشغالی کرانه باختری رود اردن نوار غزه را به عنوان طرحی جايگزين در برابر آن، در دستور کار دولت خود قرار داد.

آقای شارون با عقب کشیدن ارتش اسراییل از نوار غزه و بخشی از کرانه باختری و برچیدن شهرک های یهودی نشین از این مناطق، اجرای طرح یکجانبه خود را آغاز کرد، اما او از اتمام طرح خود - که ابعاد آن هرگز فاش نشد - باز ماند و در اثر بيماری در اغمایی سنگین فرو رفت.

اهود اولمرت جانشین آریل شارون نیز قصد ادامه کار او را داشت، ولی موشک پراکنی از خاک نوار غزه به شهرک های اسراییلی، بخصوص جنگ ۳۴ روزه با حزب الله لبنان در تابستان گذشته، اسراییلی ها را متقاعد کرد که خروج یکجانبه از سرزمین های اشغالی امنیت آنان را تامین نمی کند، از همین رو، طرح یکجانبه از اعتبار ساقط شد و دولت آقای اولمرت نیز آن را کنار گذاشت.

پس از آنکه کشورهای میانه رو عرب در جریان جنگ ۳۴ روزه لبنان حاضر به حمایت از حزب الله نشدند، دولت اسراییل احساس کرد که این کشورها از آمادگی لازم برای حل اختلاف های خود با اسراییل و تشکیل جبهه ای در برابر گسترش نفوذ ایران در خاورمیانه برخوردارند

با کنار گذاشته شدن طرح خروج یکجانبه، دولت اهود اولمرت به حل بحران خاورمیانه از طریق توافق با طرف های مقابل خود تمایل پیدا کرد و پس از آنکه کشورهای میانه رو عرب در جریان جنگ ۳۴ روزه لبنان حاضر به حمایت از حزب الله نشدند، دولت اسراییل احساس کرد که این کشورها از آمادگی لازم برای حل اختلاف های خود با اسراییل و تشکیل جبهه ای در برابر گسترش نفوذ ایران در خاورمیانه برخوردارند.

از آن به بعد، مقام های اسراییلی یکی پس از دیگری از ضرورت تغییر موضع اسراییل در برابر طرح صلح عربی سخن به میان آوردند، البته به این شرط که طرح، به پیش نویس تهیه شده از سوی ملک عبدالله بازگردد و برخی جزئیات آن اصلاح شود.

در طرح ملک عبدالله بر عقب نشینی اسراییل از تمام سرزمین های اشغالی در برابر عادی سازی روابط همه کشورهای عرب با دولت عبری تاکید شده بود، اما سران عرب حق بازگشت تمام آوارگان فلسطینی به زادگاه خود را نیز به آن اضافه کردند.

همین بند اضافه شده، پذیرش طرح صلح عربی را برای اسراییل بسیار سخت کرده است زیرا هیچکدام از جناح های اسراییلی موافق بازگشت آوارگان به زادگاه خود نیستند.

تزاپی لیونی، وزیر خارجه اسراییل، از کشورهای عرب خواسته است که بند مربوط به بازگشت آوارگان را در طرح خود اصلاح کنند، اما تاکنون کشورهای عرب از تغییر ناپذیر بودن مفاد طرح خود سخن گفته اند.

اسراییل بازگشت آوارگان فلسطینی به خاک اسراییل را سبب به هم خوردن ترکیب جمعیتی این کشور می داند و خواستار اسکان آنان در کشور آینده فلسطینی سایر کشورهای عربی است.

در مقابل، فلسطینی ها با تکیه بر قطعنامه ۱۹۴ مجمع عمومی سازمان ملل، خواهان به رسمیت شناخته شدن حق بازگشت آوارگان از طرف اسراییل هستند.

به نظر می رسد اغلب کشورهای عرب حاضرند در صورت نرمش اسراییل در برابر مساله بیت المقدس و برچیدن شهرک های یهودی نشین از کرانه باختری رود اردن، در مورد مساله آوارگان نرمش نشان دهند

به هر حال اگر کشورهای عرب در زمینه حق بازگشت آوارگان بر موضع خود در اجلاس ریاض اصرار ورزند، اقدام آنان با مقاومت اسراییل روبرو خواهد شد و در روابط دو طرف بهبود چشمگیری حاصل نخواهد شد.

این در حالی است که به نظر می رسد اغلب کشورهای عرب حاضرند در صورت نرمش اسراییل در برابر مساله بیت المقدس و برچیدن شهرک های یهودی نشین از کرانه باختری رود اردن، در مورد مساله آوارگان نرمش نشان دهند.

یاسر عرفات، رهبر فقید فلسطینی ها، طی مقاله ای که در سال های آخر عمر خود در روزنامه آمریکایی نیویورک تایمز به چاپ رساند؛ تاکید کرد که در مورد مساله بازگشت آوارگان، نگرانی های جمعیتی اسراییل باید مورد توجه قرار گیرد.

سخن آقای عرفات به معنای موافقت فلسطینی ها با بازگشت بخش نه چندان بزرگی از آوارگان به زادگاهشان بود، موضوعی که اسراییلی ها هم آن را تا حدودی می پذیرند.

اعراب اما اگر بخواهند در مورد مساله آوارگان انعطاف نشان دهند، اسراییل در مقابل آن چه چیزی برای ارائه دارد؟

سرنوشت بیت المقدس شرقی که فلسطینی ها آن را پایتخت کشور آینده خود می دانند و حجم شهرک هایی که باید برچیده شوند، مسلما در راس موضوعاتی است که اعراب خواهان انعطاف جدی در مورد آنها از سوی اسراییل هستند و اگر دولت آقای اولمرت در این باره آماده سازش نباشد، بعید است اعراب حرفی برای زدن با اسراییل داشته باشند.

اعلام آمادگی آقای اولمرت برای "مصالحه دردناک" با اعراب اما نشان می دهد که طرف اسراییلی نیز برای نشان دادن انعطاف در مواضع سنتی خود نسبت به بیت المقدس و شهرک هایی که باید برچیده شوند، در حال تمرین است و اگر وضع به همین روال پیش رود امکان آنکه اجلاس سران عرب در ریاض گامی اساسی در جهت حل بحران خاورمیانه باشد، بسیار است.