احمد زيدآبادی کارشناس مسايل خاورميانه

	تنش ميان فتح و حماس در ماه های اخير به شدت اوج گرفته و به برخوردهای خشن کشيده است

در چند روز گذشته نیروهای وفادار به گروه های فتح و حماس که هر کدام بخشی از نهادهای دولت خودگردان فلسطین را در کنترل خود دارند، در شهر غزه و اردوگاه جبلیه به زد خورد مسلحانه مشغول بودند.

در درگیری های بین دو طرف تا کنون 24 نفر جان خود را از دست داده اند. در عین حال، 50 نفر زخمی و 50نفر دیگر نیز ربوده شده اند.

طبق معمول، هر یک از دو گروه درگیر، طرف مقابل را مسئول آغاز درگیری و ادامه آن می داند.

فتح در اعتراض به درگیری ها اعلام کرده است که مذاکره برای تشکیل دولت وحدت ملی را به حال تعلیق در آورده است، اقدامی که حماس نیز به نوبه خود آن را اعلام کرده است.

دو طرف منازعه، نیروهای طرف مقابل را به نادیده گرفتن اصول جنگ و رفتارهای جنایتکارانه متهم می کنند.

برای نمونه، جنبش فتح مدعی است که شبه نظامیان وابسته به حماس یکی از اعضای مجروح این جنبش را از آمبولانس حامل وی بیرون کشیده و با گلوله به قتل رسانده اند.

نیروهای فتح نیز با ربودن طرفداران حماس، تهدید کرده اند که اگر شبه نظامیان حماس به محاصره منزل یکی از سران فتح در غزه پایان ندهند، گروگان های خود را خواهند کشت.

چنین فجایعی در نخستین سالروز برگزاری انتخابات پارلمانی در فلسطین که به پیروزی قاطع گروه اسلام گرای حماس منجر شد، نشانگر آن است که مسائل جامعه فلسطینی در سایه حاکمیت حماس تا چه اندازه پیچیده شده است.

76 درصد فلسطینی ها اوضاع امنیتی در نوار غزه و کرانه باختری را در دوران حاکمیت حماس بدتر از دوران ماقبل آن می دانند و 80 درصد فلسطینی ها اصولا احساس امنیت فردی نمی کنند

نتایج نظرسنجی یک موسسه فلسطینی که حدود یکی – دو هفته پیش انتشار یافت، نشان می دهد که 76 درصد فلسطینی ها اوضاع امنیتی در نوار غزه و کرانه باختری را در دوران حاکمیت حماس بدتر از دوران ماقبل آن می دانند و 80 درصد فلسطینی ها اصولا احساس امنیت فردی نمی کنند.

به نظر می رسد ناامنی در کنار بحران اقتصادی ناشی از تحریم های بین المللی، مردم عادی فلسطین را به ستوه آورده است و جناح های حاکم نیز نه فقط قادر به حل اختلاف های خود از راه مسالمت آمیز نیستند، بلکه هر از چندی با شروع درگیری مسلحانه، اوضاع را بیش از پیش وخیم تر می کنند.

این در حالی است که میانجی گری کشورهای عرب نظیر مصر، اردن، عربستان و قطر هم نتوانسته است باعث آشتی بین حماس و فتح شود.

دخالت اخیر سوریه برای آشتی دادن رهبران فتح و حماس نیز به رغم دیدار محمود عباس و خالد مشعل، نتیجه بخش نبوده است.

قاعدتا هنگامی که تلاش کشوری مانند سوریه که میزبان رهبران تبعیدی حماس است و از همین رو بر آنان نفوذ قابل توجهی دارد، برای آشتی دادن دو گروه رقیب فلسطینی به نتیجه نرسد و قول و قرارهای عالی رتبه ترین رهبران دو گروه نیز برای پرهیز از درگیری نادیده گرفته شود، دیگر به سختی می توان نسبت به خاتمه درگیری بین فتح و حماس امیدوار بود.

برخی مقام های امنیتی اسراییل بر این باورند که هر چه شدت درگیری ها بین طرفداران فتح و حماس افزایش یابد، احتمال سازش آنها با یکدیگر بیشتر می شود.

غلبه نظامی گری در سرزمین های فلسطینی، امکان ظهور جناح سومی را از جامعه فلسطینی گرفته است

هر چند که برخی از درگیری های داخلی گاهی با وخیمتر شدن اوضاع، پایان می یابد، اما مساله این است که روابط فتح و حماس تا چه اندازه باید وخیم شود و تلفات درگیری های مسلحانه بین هواداران آنها تا چه پایه باید افزایش یابد که دو طرف به لزوم یک سازش تاریخی متقاعد شوند؟

به نظر می رسد که کینه و خشم طرفداران فتح و حماس نسبت به یکدیگر به حدی رسیده است که آنها نه به سازش بلکه به حذف همدیگر می اندیشند و احتمالا فقط یک جنگ تمام عیار و طولانی بی نتیجه ممکن است آنها را به سمت سازش سوق دهد.

چنین روندی اما برای فلسطینیانی که اکثریت آنها حدود 30 سال است که هنوز تحت اشغال اسراییل به سر می برند و از امکان تشکیل کشوری مستقل برخوردار نشده اند، یک تراژدی مضاعف است.

از سوی دیگر، غلبه نظامی گری در سرزمین های فلسطینی، امکان ظهور جناح سومی را از جامعه فلسطینی گرفته است.

فتح و حماس به عنوان دو گروه برخوردار از شبه نظامیان وفادار به خود عملا صحنه سیاسی فلسطین را به انحصار خود در آورده اند و جایی برای ظهور یک گروه سیاسی قدرتمند باقی نگذاشته اند.

از این لحاظ فلسطینی ها اغلب خود را مخیر به انتخاب بین حماس و فتح می بینند، دو گروهی که یکی متهم به فساد است و دیگری برنامه ای واقع گرایانه برای اداره امور فلسطینی ها را ندارد. این هم بعد دیگری از تراژدی فلسطین به شمار می رود.