احمد زيدآبادی کارشناس مسايل خاورميانه

	فلسطينی ها اميدوارند که توافق فتح و حماس در مکه به نزاع بين دو گروه پايان دهد و راه را بر لغو تحريم های اقتصادی بين المللی عليه دولت خودگردن فلسطين هموار کند

فلسطينی ها اميدوارند که توافق فتح و حماس در مکه به نزاع بين دو گروه پايان دهد و راه را بر لغو تحريم های اقتصادی بين المللی عليه دولت خودگردن فلسطين هموار کند.

به نظر می رسد آنچه محمود عباس رئيس دولت خودگردان فلسطين و خالد مشعل رهبر در تبعيد حماس در شهر مکه بر سر آن توافق کردند، اگر همراه با توافق های شفاهی ديگری بين دو طرف نباشد، بنتواند مشکل بزرگی از پيش پای فلسطينی ها بردارد.

توافق فتح و حماس در باره ترکيب کابينه دولت وحدت ملی البته تا حدود زيادی باعث قدرت گرفتن نيروهای بی طرف و احزاب کوچکتر فلسطينی شده است که اين خود می تواند توازن تازه ای را در دولت فلسطينی به وجود آورد و به انحصار سياسی دو گروه قدرتمند فتح و حماس در جامعه فلسطينی پايان دهد.

مساله اما اين است که فتح و حماس تا چه اندازه اجازه خواهند داد که نيروهای بی طرفی که وزارتخانه های کليدی را در کابينه در اختيار می گيرند، فارغ از گرايش های سياسی دو گروه رقيب و تنها بر مبنای ضرورت های حرفه ای و شغلی خود به اداره امور جامعه فلسطينی بپردازند؟

دلايل ترديد در موفقيت صلح

آيا فتح و حماس به وزير کشور دولت آينده اين امکان را می دهند که نظاميان و شبه نظاميان وابسته به دو گروه را از کنترل آنها خارج کرده و نيروی نظامی و امنيتی بی طرفی را صرفا برای استقرار نظم و قانون پديد آورد؟

برای نمونه آيا فتح و حماس به وزير کشور دولت آينده اين امکان را می دهند که نظاميان و شبه نظاميان وابسته به دو گروه را از کنترل آنها خارج کرده و نيروی نظامی و امنيتی بی طرفی را صرفا برای استقرار نظم و قانون پديد آورد؟

دلايل زيادی برای ترديد در اين باره وجود دارد، اما اين فقط يک جنبه ماجراست، جنبه ديگر توافق فتح و حماس مربوط به شرايط سه گانه کميته چهار جنبه بين المللی (مرکب از سازمان ملل، اتحاديه اروپا، روسيه و آمريکا) است که نفی خشونت، شناسايی رسمی اسراييل و پذيرش پيمان های امضا شده بين اسراييل و فلسطينی ها را شرط از سرگيری کمک های بين المللی به دولت خودگردان فلسطينی با هر نوع ترکيبی اعلام کرده است.

ظاهرا فتح و حماس تلاش کرده اند تا سه شرط فوق را به گونه ای در موضوع پذيرش پيمان های امضاء شده بين اسراييل و فلسطينی ها بگنجانند. به واقع نيز هر طرفی که خود را به پيمان های امضاء شده بين اسراييل و سازمان آزاديبخش فلسطين متعهد کند، در عمل هم خشونت را برای دستيابی به صلح نفی کرده و هم موجوديت اسراييل را به رسميت شناخته است.

در نخستين بند از پيمان اسلو، اسراييل و سازمان آزاديبخش فلسطين (ساف) در صريحترين عبارات يکديگر را مورد شناسايی رسمی قرار داده اند و پذيرفتن اين پيمان معنايی جز شناسايی رسمی اسراييل ندارد.

"احترام" حماس به پيمان های قبلی

فتح می تواند مدعی شود که "احترام" به پيمان ها به معنای شناسايی غير مستقيم اسراييل از سوی حماس است و بر مبنای همين تفسير ... از جامعه بين المللی بخواهد ... تحريم اقتصادی دولت خودگردان فلسطينی را لغو کنند

با اين حال در توافق فتح و حماس در مکه در باره پيمان های امضاء شده بين اسرييل و فلسطينی ها از واژه ای استفاده شده است که می تواند مورد تفسيرهای گوناگون قرار گيرد.

حماس به جای اعلام تعهد يا پذيرش صريح پيمان های دو جانبه بين اسراييل و فلسطينی ها، "احترام" خود را نسبت به اين پيمان ها اعلام کرده است.

فتح می تواند مدعی شود که "احترام" به پيمان ها به معنای پذيرش آنها و شناسايی غير مستقيم اسراييل از سوی حماس است و بر مبنای همين تفسير، فتح می تواند از يک سو خواستار حرکت حماس در چارچوب پيمان های فوق شود، و از سوی ديگر از جامعه بين المللی بخواهد که با توجه به برآورده شدن شرايط کميته چهار جانبه، تحريم اقتصادی دولت خودگردان فلسطينی لغو شود.

در اين ميان اما همه چيز به موضع گيری های رسمی حماس بستگی دارد. اگر حماس گوش خود را بر تفسير رهبران فتح از توافقنامه مکه ببندد و با سکوت خود آن را به طور تلويحی تاييد کند، امکان اينکه اسراييل، آمريکا و متحدان آنها توافقنامه مکه را به معنای پذيرش شرايط کميته چهار جانبه بين المللی از جانب دولت خودگردان فلسطينی تلقی کنند و در جهت لغو تحريم ها و ازسرگيری مذاکرات صلح بکوشند، غير منتظره نخواهد بود.

توافق شفاهی؛ 'ضميمه' توافق مکه

	به نظر می رسد تنها يک توافق شفاهی بين فتح و حماس به عنوان ضميمه توافقنامه مکه، که در آن جزئيات حرکت دو طرف در آينده مورد توافق قرار گرفته باشد، مانع بروز مشکلات پيچيده تر شود

اما اگر حماس، واژه "احترام" را به مفهوم شانه خالی کردن اين گروه از شرايط کميته چهار جانبه بين المللی تعبير کند و اصرار داشته باشد که عدم شناسايی اسراييل را مورد تاکيد خاص قرار دهد، در آن صورت نمی توان اميد چندانی به استقبال آمريکا و متحدانش از توافقنامه مکه و به تبع آن لغو کامل تحريم ها داشت.

بدين ترتيب، توافقنامه مکه به همان اندازه که ممکن است روند صلح خاورميانه را در مسير هموارتری قرار دهد، به همان ميزان نيز ممکن است بر پيچدگی اوضاع بويژه در روابط بين محمود عباس و دولت اسراييل بيفزايد.

به نظر می رسد تنها يک توافق شفاهی احتمالی بين فتح و حماس به عنوان ضميمه توافقنامه مکه، که در آن جزئيات حرکت دو طرف در آينده مورد توافق قرار گرفته باشد، مانع بروز مشکلات پيچيده تر شود.

اينکه آيا در کنار توافقی کتبی که سعی در حفظ حيثيت حماس داشته است، توافق شفاهی هم بين دو طرف صورت گرفته است يا خير، در روزهای آينده مشخص خواهد شد.