احمد زيدآبادی کارشناس مسايل خاورميانه

	در سال های اخير دولت عربستان سياست بی هياهويی را برای حل نهايی بحران خاورميانه در پيش گرفته است.

پيش بينی مقام های فتح و حماس از نتيجه مذاکرات رهبران خود در شهر مکه، بسيار خوش بينانه است. قدوره فارس از مقام های بلند پايه فتح به روزنامه اسراييلی ها آرتص گفته است که محمود عباس، رئيس دولت خودگردان فلسطينی، و خالد مشعل، رهبر در تبعيد حماس، در اجلاس مکه سند تشکيل دولت وحدت ملی را امضا می کنند.

آقای فارس که از افراد مورد اعتماد مروان برغوثی، از رهبران فلسطينی در بند اسراييل به شمار می رود، تاکيد کرده است که بدون هر گونه تعجبی، سند تشکيل دولت وحدت ملی روز سه شنبه و يا يک روز پس از آن امضا خواهد شد.

روز يکشنبه خالد مشعل نيز ضمن بيان اين نکته که "مذاکرات در عربستان نبايد شکست بخورد"، گفته بود که "گفتگو با فتح بايد به نتيجه برسد."

يکی از عواملی که رهبران حماس و فتح را به لزوم دستيابی به توافق در مکه متقاعد کرده است، درگيری های اخير بين افراد مسلح وابسته به دو جناح در نوار غزه است که تلفات جانی و مالی بسياری بر جا گذاشته است.

ظاهرا رهبران دو گروه رقيب فلسطينی پی برده اند که ادامه اختلاف های سياسی آنان، نوار غزه و حتی کرانه باختری رود اردن را اسير هرج و مرج و جنگ داخلی خونباری خواهد کرد.

عربستان سعودی؛ آخرين ميانجی؟

پيش از اين، تلاش های ميانجی گرانه کشورهايی مانند مصر، اردن و سوريه برای آشتی دادن فتح و حماس به نتيجه نرسيده است و اينک اگر سعودی ها هم موفق نشوند، در بين اعراب ديگر کشوری نمی توان يافت که قادر به ميانجی گری موثر بين فتح و حماس باشد

به جز عامل نگرانی از شدت گرفتن دامنه جنگ داخلی، به نظر می رسد نقش ميزبان هم در توافق احتمالی فتح و حماس برای تشکيل دولت وحدت ملی، بی اهميت نيست.

عربستان در واقع آخرين کشور عرب صاحب نفوذ در مساله فلسطينيان است که اقدام به ميانجی گری بين فتح و حماس می کند.

پيش از اين، تلاش های ميانجی گرانه کشورهايی مانند مصر، اردن و سوريه برای آشتی دادن فتح و حماس به نتيجه نرسيده است و اينک اگر سعودی ها هم موفق نشوند، در بين اعراب ديگر کشوری نمی توان يافت که قادر به ميانجی گری موثر بين فتح و حماس باشد.

عربستان سعودی که از متحدان نزديک ايالات متحده آمريکا در خاورميانه قلمداد می شود، معمولا سياست خارجی آرام، کم سر و صدا و محتاطانه ای دارد.

از همين رو، اين کشور، اغلب اقدام های ديپلماتيک آشتی جويانه و يا خصمانه خود را در حوزه سياست خارجی، در روندی تدريجی و کمابيش ناپيدا دنبال می کند به گونه ای که تا آخرين لحظات، اين اقدام ها از چشم ناظران مخفی می ماند.

عربستان سعودی به رغم روابط گرم و صميمانه اش با آمريکا در دهه های گذشته، در برابر اسراييل اما موضعی محکم و البته بدون جنجال داشته است، به طوری که برخی از محافل اسراييلی اين کشور را مهمترين کشور "خط مقدم جبهه" می دانند، تعبيری که کشورهای راديکال عرب مخالف صلح با اسراييل را شامل می شود.

طرح "صلح عربی"

در سال ۲۰۰۲ ميلادی در جريان کنفرانس سران عرب در بيروت، عربستان طرحی را ارائه کرد که طبق آن اگر اسراييل به مرزهای شناخته شده پيش از جنگ شش روزه (1967) بازگردد و مساله بازگشت آوارگان فلسطينی به زادگاه خود را به نحوی حل کند، تمام کشورهای عرب، موجوديت اسراييل را به رسميت خواهند شناخت

در سال های اخير اما دولت عربستان سياست بی هياهويی را برای حل نهايی بحران خاورميانه در پيش گرفته است.

در سال ۲۰۰۲ ميلادی در جريان کنفرانس سران عرب در بيروت، عربستان طرحی را ارائه کرد که طبق آن اگر اسراييل به مرزهای شناخته شده پيش از جنگ شش روزه (1967) بازگردد و مساله بازگشت آوارگان فلسطينی به زادگاه خود را به نحوی حل کند، تمام کشورهای عرب، موجوديت اسراييل را به رسميت خواهند شناخت و با آن کشور روابط ديپلماتيک برقرار خواهند کرد.

طرح عربستان از تصويب سران عرب در اجلاس بيروت گذشت و به عنوان "طرح صلح عربی" معروف شد، اما دولت وقت اسراييل به رهبری آريل شارون از پذيرش آن خودداری کرد.

به نظر می رسد در طول پنج سال گذشته، سعودی ها به صورت آرام برای قبولاندن طرح خود به طرف های درگير در بحران خاورميانه تلاش کرده اند.

هر چند که هنوز طرح عربستان مورد قبول همه طرف های درگير در بحران خاورميانه قرار نگرفته است، اما در ماههای اخير تعدادی از وزيران برجسته کابينه اهود اولمرت، نخست وزير اسراييل، از طرح عربستان به عنوان پايه ای برای حل بحران فلسطين حمايت کرده و خواستار آغاز گفتگو با آن کشور به منظور بررسی جزئيات طرح شده اند.

تاثير اسرائيل و حماس

قاعدتا دولت اسراييل حاضر به پذيرش نهايی طرح عربستان در قالب کنونی آن نيست، اما در صورت اعلام آمادگی عربستان برای گفتگو بر سر طرح خود و تغيير پاره ای از جزئيات آن، وضع تغيير خواهد کرد.

اجلاس مکه هم در صورتی موفقيت آميز خواهد بود که حماس به نحوی با طرح صلح عربستان موافقت کند، چرا که در غير اين صورت، امکان توافق با فتح و فراهم کردن زمينه لغو تحريم اقتصادی دولت فلسطينی و از سرگيری مذاکرات صلح با اسراييل نيز فراهم نخواهد شد

به جز طرف اسراييلی، اما در سمت فلسطينی ها هم طرح عربستان مخالفانی دارد که مهمترين آنها حماس است.

حماس تا کنون هر چند که به زبان های مختلف، به وجود واقعيتی به نام اسراييل اذعان کرده اما از پذيرش هر طرحی که در بردارنده شناسايی رسمی آن کشور باشد، سر باز زده است.

اينک اجلاس مکه فرصت مناسبی را در اختيار سعودی ها قرار داده است تا طرح خود را به نحوی به رهبران حماس بقبولانند. قاعدتا اجلاس مکه هم در صورتی موفقيت آميز خواهد بود که خالد مشعل به گونه ای با طرح صلح عربستان موافقت کند، چرا که در غير اين صورت، امکان دستيابی به توافق با فتح و فراهم کردن زمينه لغو تحريم اقتصادی دولت فلسطينی و از سرگيری مذاکرات صلح با اسراييل نيز فراهم نخواهد شد.

آيا حماس به واقع آماده است که تشکيل دولت وحدت ملی فلسطينيان را مبنای طرح صلح عربستان بپذيرد؟ اگر بپذيرد، نه فقط موفقيتی برای ديپلماسی سعودی ها خواهد بود بلکه روند تحولات خاور ميانه را به کلی دگرگون خواهد کرد.