احمد زيدآبادی کارشناس مسائل خاورمیانه

	رهبران سياسی فتح و حماس تاکنون چندين بار به توافق آتش بس دست يافته اند، اما پس از یک وقفه، درگیری از سر گرفته شده است

طی روزهای اخير، رهبران سياسی فتح و حماس چندين بار به توافق آتش بس دست يافته اند، اما آتش بس از سوی نيروهای مسلح وابسته به آنها رعايت نشده و جنگ و خونريزی پس از يک وقفه کوتاه از سر گرفته شده و شمار تلفات را به دهها کشته و صدها زخمی رسانده است.

ربودن افراد در ايست های بازرسی، حمله به مراکز دانشگاهی و دولتی، تيراندازی از پشت بام خانه های مردم عادی و تبليغات تحريک آميز راديويی از جمله اقداماتی است که که افراد مسلح وابسته به دو گروه رقيب فلسطينی عليه يکديگر انجام می دهند.

بسياری از فلسطينی های که زندگی روزمره آنها بر اثر درگيری ها مختل شده و از بيم جان در خانه های خود محبوس شده اند، پس از چند دور اعلام آتش بس و نقض آن، اميد خود را به بهبود اوضاع از دست داده اند و بويژه نگران آنند که به دليل بروز جنگ داخلی، وجهه فلسطينی ها در جامعه بين المللی به کلی مخدوش و تلاش برای تشکيل دولت مستقل فلسطينی از سوی جامعه جهانی متوقف شود.

در چنين شرايطی نتيجه ديدار محمود عباس و خالد مشعل در مکه می تواند بر روند تحولات خونين فلسطين به شدت تاثيرگذار باشد.

چنانچه آقای عباس و آقای مشعل بتوانند درمورد اختلافات خود برای تشکيل دولت وحدت ملی به توافق نهايی برسند، احتمال فروکش کردن درگيری ها در سرزمين های فلسطينی افزايش خواهد يافت، هر چند که همه مشکلات به آسانی حل نخواهد شد.

از شواهد اما چنين بر می آيد که دامنه اختلاف بين فتح و حماس برای تشکيل دولت وحدت ملی همچنان وسيع است و با يک يا دو دور مذاکره اختلاف آنها بر طرف نمی شود.

از همين رو، مقام های فتح و حماس پيش بينی کرده اند که پس از ديدار محمود عباس و خالد مشعل، نمايندگان آنها مذاکرات را در شهر مکه به اميد دستيابی به توافق ادامه خواهند داد.

به هر حال، با توجه به نفوذ سعودی ها بر دو طرف مذاکره کننده، رفع اختلاف های فتح و حماس در اجلاس مکه – چنانچه طبق برنامه اعلام شده برگزار شود – کاملا دور از انتظار نيست، هر چند که اطمينانی هم نسبت به آن وجود ندارد.

در اين ميان مساله مهم جامعه فلسطين اين است که اگر فتح و حماس قادر به حل اختلافات خود نباشند، درگيری بين هواداران آنها به کدام سمت وسو خواهد رفت و چه تاثيری بر سرنوشت فلسطينیان خواهد گذاشت.

در اين باره می توان گمانه های مختلفی را مطرح کرد.

قاعدتا اگر حماس و فتح نتوانند هر چه سريعتر برای اداره سرزمين های فلسطينی و نحوه پيشبرد روند صلح با اسراييل به دستور کار و برنامه مشترکی دست يابند، سناريوهای احتمالی زير در انتظار آنهاست.

سناريوی نخست اين است که نيروهای فتح و حماس تمام ظرفيت خود را در يک جنگ داخلی تمام عيار به کار گيرند و دامنه نبرد را به سراسر سرزمين ها از جمله کرانه باختری رود اردن بکشانند و جامعه بين المللی هم ناظر ساکت اوضاع باشد.

به نظر می رسد در صورت وقوع چنين سناريويی، جنگ بين دو طرف، تلفات انسانی و مالی بی شماری به جا بگذارد به گونه ای که تاسيسات و نهادهای اندک جامعه فلسطينی به کلی ويران و منهدم شود.

مهاجرت وسيع جمعيت نوار غزه و کرانه باختری به مصر و اردن و ساير کشورهای عربی يکی ديگر از پيامدهای اين سناريو خواهد بود.

احتمال تحقق اين سناريو، با توجه به سطح آگاهی و دانش جامعه فلسطينی و نفرت مردم عادی از غرق شدن در جنگ داخلی، ضعيف است، مگر آنکه فتح يا حماس تصور کنند که با يک جنگ تمام عيار، می توانند به سرعت طرف مقابل را حذف کنند.

سناريوی دوم اين است که جامعه بين المللی در مقابل درگيری داخلی فلسطينی ها ساکت ننشيند و در صدد ارسال کمک به يکی از دو طرف درگيری برآيد. بدون شک شانس فتح برای کسب کمک های خارجی قابل قياس با حماس نيست، از همين رو، احتمال پيروزی فتح در يک جنگ داخلی بالا خواهد بود، گو اينکه اين پيروزی هزينه خارق العاده ای بر جامعه فلسطينی تحميل خواهد کرد.

سناريوی سوم اين است که اسراييل از بيم تاثير منفی جنگ داخلی بين فلسطينی ها بر جامعه خود، نوار غزه را بار ديگر به اشغال خود در آورد و موقعيت نظامی خود را در کرانه باختری بيش از پيش تحکيم و تقويت کند.

احتمال تحقق چنين سناريويی بسيار کم است زيرا شواهد نشان می دهد که اسراييل علاقه ای به فرو رفتن در «باتلاق» مشکلات نوار غزه را ندارد و ترجيح می دهد که خود را از معرکه حتی المقدور دور نگه دارد.

سناريوی چهارم اين است که شورای امنيت سازمان ملل و يا اعضای پيمان آتلانتک شمالی (ناتو) اقدام به استقرار نيروی حافظ صلح در نوار غزه کنند.

قاعدتا در صورت گسترش درگيری های داخلی در سرزمين های فلسطينی، فشار جهانی بر سازمان ملل برای استقرار نيروی حافظ صلح دراين منطقه افزايش خواهد يافت، اما با توجه به مخالفت اسراييل با استقرار نيروی بين المللی در سرزمين های فلسطينی، روند استقرار احتمالی نيروها طولانی خواهد شد، هر چند که صرف مخالفت اسراييل در چنان شرايطی مانع تصميم سازمان ملل نخواهد شد.

سناريوی پنجم اين است که جامعه جهانی از مصر و اردن بخواهد که مانند دوران پيش از جنگ چهارم ژوئن ۱۹۶۷، نوار غزه و کرانه باختری را به کنترل خود در آورند.

در حال حاضر به نظر نمی رسد که مصر و اردن علاقه ای به اين کار داشته باشند، اما بيم از هجوم دوباره پناهندگان فلسطينی به کشورشان بخصوص نگرانی اردن از تبديل شدن به کشور جايگزين فلسطين، ممکن است آنها را به کنترل سرزمين های فلسطينی متقاعد کند.

قاعدتا سناريوهای فوق به جز استقرار احتمالی يک نيروهای حافظ صلح بين المللی در سرزمين های فلسطينی، هيچکدام به نفع آرمان تشکيل دولت مستقل فلسطينی نيست و همين چشم انداز تيره ممکن است رهبران فتح و حماس را در کليه سطوح متقاعد کند که اگر قادر به رفع اختلافات خود از طريق تشکيل دولت وحدت ملی نيستند، دست کم برای برگزاری انتخابات زودرس پارلمانی و رياست جمهوری و سپردن حل بحران به داوری خود فلسطینیان، به توافق برسند.