کری استفاده از کلمه 'آپارتاید' در رابطه با اسرائیل را مایه سوءبرداشت خواند

جان کری، وزیر امور خارجه آمریکا که در یک جلسه خصوصی هشدار داده بود در صورت تاسیس نشدن کشور مستقل فلسطینی، اسرائیل ممکن است به کشوری با نظام آپارتاید تبدیل شود، با صدور بیانیه‌ای استفاده از این کلمه را مایه سوءتفاهم خواند و گفت که اگر زمان به عقب بر می‌گشت، از کلمه دیگری استفاده می‌کرد.

جان کری نخستین مقام عالی رتبه در دولت باراک اوباماست که از واژه آپارتاید برای ارزیابی چشم انداز پیش روی اسرائیل استفاده کرده است.

این اظهارات جنجال برانگیز فقط چند روز پس از ناکام ماندن رایزنی‌های طولانی و فشرده آقای کری برای دستیابی به یک تفاهم اصولی بین اسرائیل و تشکیلات خودگردان فلسطینی به رسانه ها درز کرده است.

بر اساس ابتکار دیپلماتیک جان کری، واشنگتن امیدوار بود که بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل، و محمود عباس، رهبر تشکیلات خودگردان فلسطینی، تا روز سه شنبه ۲۹ آوریل (نهم اردیبشت) چارچوب مذاکرات نهایی صلح را مشخص کنند ولی با بالا گرفتن اختلافات و در پی ائتلاف دو جناح فلسطینی فتح و حماس، اسرائیل پنجشنبه گذشته اعلام کرد که گفتگوهای صلح را متوقف می‌کند.

به نظر می‌رسد وزیر امور خارجه آمریکا تا حد زیادی از بی‌نتیجه ماندن تلاش‌های نه ماه گذشته‌اش آزرده شده باشد، چرا که او جمعه گذشته در یک جلسه خصوصی چهره‌های بانفود بین المللی در واشنگتن صراحتا نظراتش را بیان کرد.

جان کری گفته است: "راه حل دو کشور برای دو ملت تنها گزینه واقعی است. یک کشور (برای اسرائیلی‌ها و فلسطینی‌ها) یا کشوری با نظام آپارتاید خواهد بود که در آن (فلسطینی‌ها) شهروندان درجه دوم هستند یا اینکه کشوری خواهد شد که در آن اسرائیل توانایی‌اش برای اینکه کشوری با اکثریت جمعیت یهودی باشد را از دست بدهد."

کاربرد واژه آپارتاید توسط آقای کری ابتدا توسط سایت خبری دیلی بیست در آمریکا گزارش شد. جن ساکی، سخنگوی وزارت امور خارجه آمریکا، نیز این موضوع را تایید کرده است، هرچند او یادآور شده است که زیپی لیونی، وزیر دادگستری اسرائیل و ایهود اولمرت، نخست وزیر پیشین اسرائیل نیز در گذشته در مواردی از این لغت استفاده کرده‌اند.

به گفته این سخنگو، منظور آقای کری این بوده که اگر اسرائیل می‌خواهد اکثریت یهودی در کشور را حفظ کند به جز تاسیس کشوری مستقل برای اعراب فلسطینی چاری دیگری ندارد.

واکنش ها

در پی انتشار خبر اظهارات آقای کری، تد کروز سناتور جمهوری خواه از ایالت تگزاس خواستار استعفای جان کری شد.

او نوشت این تصور که اسرائیل در مسیر آفریقا جنوبی به سوی آپارتاید گام برمی دارد "افراط گرایانه" است.

جان کری در بیانیه ای در واکنش به انتقادها نوشت: "اجازه نمی دهم هیچ کس تعهد من به اسرائیل را ، به خصوص برای مقاصد جناحی و اهداف سیاسی زیر سوال ببرد" و افزود که اسرائیل یک دمکراسی پویاست و او نگفته که اسرائیل یک دولت آپارتاید است یا قصد دارد آپارتاید شود.

او همچنین نوشت به خوبی از "قدرت کلمات برای ایجاد سوءبرداشت" آگاه است، حتی وقتی غیرعمدی بوده باشد و افزود که اگر می توانست "نوار را برمی گرداند تا کلمه متفاوتی" را برای بیان این عقیده که چرا ایجاد کشور فلسطینی در کنار اسرائیل بهترین است انتخاب کند.

تضاد با موضع رسمی دولت

صحبت‌های آقای کری با موضع رسمی دولت باراک اوباما در تضاد است.

رئیس جمهوری آمریکا قبلا کاربرد واژه آپارتاید برای طرز رفتار اسرائیل با فلسطینی‌ها را رد کرده و آنرا یک مقایسه اشتباه توصیف کرده است که با تحریک احساسات اسرائیلی‌ها کمکی به حل و فصل مناقشه هم نخواهد کرد.

این مقایسه عمدتا توسط فعالان چپ انجام می‌شود که خواهان پایان اشغال نظامی اراضی فلسطینی‌ها توسط اسرائیل هستند و در سال‌های گذشته تلاش کرده‌اند که یک کمپین تحریم بین المللی مانند آنچه سرانجام به عقب نشینی و فروپاشی آپارتاید در آفریقای جنوبی منجر شد را علیه اسرائیل سازماندهی کنند.

مقام‌های اسرائیلی و طرفداران آن‌ها در آمریکا به شدت به کاربرد واژه آپارتاید در مورد نحوه رفتار اسرائیل با فلسطینی‌ها و مقایسه اسرائیل با رژیم آپارتاید آفریقای جنوبی حساسند.

آبراهام فاکسمن، مدیر سازمان "اتحادیه ضد افترا»، از گروه‌های طرفدار اسرائیل در آمریکا، در واکنش به صحبت‌های آقای کری استفاده از واژه "منزجر کننده‌ای" که دشمنان اسرائیل آنرا بکار می‌برند توسط وزیر امور خارجه آمریکا را "غیردپیلماتیک"، "نابخردانه" و "غیرمنصفانه" خوانده است.

اسرائیل بارها به شدت موضعی مشابه‌ که چند سال پیش توسط جیمی کار‌تر مطرح شده بود را محکوم کرده است.

جیمی کار‌تر، سی و نهمین رئیس جمهوری ایالات متحده در سال ۲۰۰۷ میلادی با انتشار کتاب "فلسطین: صلح نه آپارتاید" خشم اسرائیل و هوادارانش در سراسر دنیا را برانگیخت.

او گفته بود که از "سیاست‌های آپارتاید گونه" اسرائیل در کرانه غربی رود اردن انتقاد کرده است و در مورد رفتار دولت اسرائیل با شهروندان فلسطینی تبار خود که بر اساس قانون از حقوق برابر برخوردارند، صحبت نمی‌کرده است.

با این حال، اینکه "ادامه کنترل و استعمار اسرائیل بر خاک فلسطین، مانع اصلی دستیابی به صلحی فراگیر در سرزمین مقدس شده است "، خشم راستگران اسرائیل و طرفداران این کشور در آمریکا را بر انگیخته بود.

جناح راست افراطی در اسرائیل از جمله حزب خانه یهودی به رهبری نفتالی بنت، تاسیس کشوری مستقل برای فلسطینی‌ها را رد می‌کند و خواهان ضمیمه شدن بخش‌های وسیعی از کرانه غربی به خاک اسرائیل است.

جان کری در صحبت‌هایش که حالا به رسانه‌ها درز کرده بنیامین نتانیاهو و محمود عباس را مسوول ناکامی گفتگوهای صلح دانسته و گفته است که هیچ یک از دو رهبر برای اتخاذ تصمیم‌های دشوار آماده نبودند.

او همچنین از شهرک سازی‌های اسرائیل در اراضی فلسطینی‌ها انتقاد کرد.

جان کری گفته است: "از وقتی که مذاکرات را شروع کردیم، ساخت ۱۴ هزار واحد مسکونی جدید در شهرک‌های یهودی نشین اعلام شده است. برای هر رهبری مشکل است که در چنین شرایطی مذاکره کند. "

جان کری هشدار داد که شکست در روند صلح خاورمیانه می‌تواند از سرگیری خشونت‌ها را در پی داشته باشد.