مودی، قمار بزرگ حزب بهاراتیا جاناتا در انتخابات هند

آیا بهاراتیا جاناتا، بزرگترین حزب مخالف دولت هند، با تبدیل انتخابات سراسری جاری به یک همه‌پرسی درباره نارندرا مودی، نامزدش برای نخست وزیری، به بزرگترین قمار تاریخش دست زده است؟

تردیدی نیست که آقای مودی به یک اندازه محبوب و منفور است. هواداران او معتقدند که ملی‌گرایی قوی او و اعتباری که به‌عنوان مدیری کارآمد و بی‌رحم در مقام رهبر ایالت ثروتمند گجرات برای خود دست و پا کرده، از او فردی مناسب برای حکومت بر هند می‌سازد.

اما از نظر منتقدانش، او اختلاف برانگیزترین سیاستمدار هند است، و کسی است که حاضر نیست به‌خاطر شورش‌هایی که در سال ۲۰۰۲ در دوران حکومتش بر گجرات در این ایالت به‌راه افتاد، عذرخواهی کند. حزب بهاراتیا جاناتا معتقد است که هند از آن وقایع گذر کرده، و آنها با رهبری آقای مودی بیشترین بخت را برای پیروزی در انتخابات دارند؛ به‌خصوص که خشم و نارضایتی عمومی از حزب حاکم کنگره به سطحی بی‌سابقه رسیده است. ظاهرا نظرسنجی‌ها هم بر این خوشبینی مهر تأیید می‌زنند و طبق آنها حزب بهاراتیا جاناتا به رهبری آقای مودی پیشتازی قابل توجهی نسبت به حزب کنگره دارد.

'مودی حاضر مطلق'

با وجود نگرانی‌ها در بعضی لایه‌ها، حزب بهاراتیا جاناتا اجازه داده که نوعی کیش شخصیت حول آقای مودی جنجال برانگیز و کاریزماتیک شکل بگیرد. او همه فضا را اشغال کرده؛ روزنامه‌ها، شبکه‌های تلویزیونی، ایستگاه‌های اتوبوس و متروها. تبلیغات انتخاباتی او بشدت پرانرژی است. او به سراسر هند سفر می‌کند و عده بسیار زیادی برای سخنرانی‌هایش جمع می‌شوند. دوست به شوخی می‌گفت که او حاضر مطلق است.

آقای مودی نماد بازگشت به سیاست‌ورزی فردی است؛ چیزی که از دوران حکومت ایندیرا گاندی در دهه ۱۹۷۰ در هند سابقه نداشته است. در آن زمان یکی از رهبران هیجان‌زده حزب او را با کشور هند یکی دانست و حزب کنگره که به‌رهبری او با اکثریت قابل توجهی در انتخابات‌ها برنده می‌شد، عملا به تنهایی حکومت را در دست داشت. اما از زمان قدرت گرفتن احزاب منطقه‌ای و چند پاره شدن عرصه سیاست هند در اواخر دهه ۱۹۸۰، این کشور توسط ائتلاف‌های چند حزبی اداره می‌شود. در انتخابات سال ۲۰۰۹ مجموعا ۳۶۳ حزب شرکت کردند. این رقم در سال ۱۹۸۴ فقط ۳۵ حزب بود. بیشتر ناظران معتقدند که تکثر حیرت انگیز احزاب منطقه‌ای نشان‌دهنده شکوفایی فدرالیسم است. از آن مهم‌تر اینکه دو حزب عمده، یعنی احزاب کنگره و بهاراتیا جاناتا، در ۵ انتخابات اخیر تنها نیمی از کل آرا را بدست آوردند.

'تجربه'

آیا این بار در این مسأله تغییری ایجاد خواهد شد؟ حزب بهاراتیا جاناتا معتقد است که سابقه و عملکرد آقای مودی و کاریزمای او باعث یکدست شدن آرا به نفع این حزب و کسب اکثریتی هرچند نادر برای آن خواهد شد. اما خیلی‌ها به این امر باور ندارند. آنها معتقدند که استراتژی حزب بهاراتیا جاناتا مبنی بر فرد محور کردن این انتخابات مخاطره‌آمیز است، چرا که ممکن است رأی‌دهندگانی که تمایلی به رأی دادن به آقای مودی ندارند، از جمله مسلمانان که ۱۵ درصد جمعیت هند را تشکیل می‌دهند، برای شکست دادن او و حزبش با هم متحد شوند.

در لیبرال دموکراسی‌های غربی سیاست به‌نحو فزاینده‌ای فرد محور شده است، و یکی از دلایل این امر توسعه و افزایش برد رسانه‌های الکترونیکی است که بیش از آنکه به موضوعات محتوایی بپردازند، بر شخصیت نامزدها متمرکزند. در هند آقای مودی شبکه‌ها و امواج رادیویی را با پیام‌هایش قبضه کرده، و بسیاری می‌گویند که این کار او در واقع تلاشی برای تبدیل خود به نامزدی شبیه نامزدهای ریاست جمهوری است.

اما کارشناسان علوم سیاسی نظیر سانجی کومار، عضو مرکز مطالعه جوامع در حال توسعه (یک اندیشکده در دهلی نو)، درباره صحت این تصور هشدار می‌دهند. آقای کومار معتقد است که فرد محور کردن سیاست در هند "پدیده کوتاه مدت" است و "در کشوری چنین پهناور و متنوع با احزاب منطقه‌ای قدرتمند" دوام زیادی نخواهد داشت. اگر اینطور باشد، چرا حزب بهاراتیا جاناتا همه تخم مرغ‌هایش را در یک سبد می‌گذارد؟ بسیاری می‌گویند که این حزب بخصوص بعد از دو شکست متوالی در انتخابات‌های ۲۰۰۴ و ۲۰۰۹ با رهبری لعل کریشنا ادوانی، ریش‌سفید سالخورده خود، انتخاب دیگری نداشت. سانجی کومار می‌گوید: "آنها دارند گزینه آقای مودی را امتحان می‌کنند و به پیروزی امیدوار هستند. معلوم نیست این راهکار موثر خواهد بود یا نه."