دیگر کسی در پاکستان عمران خان را نادیده نمی‌گیرد

پاکستان خود را برای روز ۱۱ مه (۲۱ اردیبهشت) و برگزاری انتخاباتی سرنوشت‌ساز آماده می‌کند. در این بین، حزب "تحریک انصاف" (پی تی آی یا جنبش برای عدالت) که رهبری آن را عمران خان، کاپیتان سابق تیم ملی کریکت این کشور، برعهده دارد، توانسته به میزان قابل توجهی به هواداران خود افزوده است.

اگر در عالم سیاست یک هفته مدت درازی باشد، پس ۱۷ سال زمانی تمام‌نشدنی به نظر خواهد رسید. اما ستاره سابق کریکت پاکستان این همه سال وقت صرف تأسیس و توسعه حزبش کرده، و حالا خود را به‌عنوان یک بازیگر سیاسی جدی مطرح کرده است. حالا ممکن است او در انتخابات پیش رو نقشی تعیین‌کننده ایفا کند.

من با عمران خان در کارزار انتخاباتی‌اش در پنجاب، پرجمعیت‌ترین استان پاکستان و میدان اصلی رقابت در انتخابات آتی، همراه شدم. او در حالی که توسط طرفدران و مقامات حزبش، و دوستان قدیمی احاطه شده بود، و در حالی که پیراهن سنتی نفیسی بر تن، و عینک آفتابی تیره‌ای بر چشم داشت، در میان جمعیت ظاهر شد. یکی از همکارانم گفت: "قیافه‌اش شبیه ترمیناتور است." مسلما عمران خان از این تشبیه بدش نخواهد آمد.

او معتقد است موج سیاسی عظیمی شکل خواهد گرفت و او را به قدرت خواهد رساند. من در یکی از روزهای پرکار کارزار تبلیغاتی عمران خان با او همراه شدم. او با عجله در یک کنفرانس مطبوعاتی، یک جلسه حزب، و سه راهپیمایی شرکت کرد، و با عده بی‌شماری از مردم دست داد. او در حالی که با خودرو از زادگاهش، شهر لاهور، عبور می‌کردیم، گفت: "گویی که مردم از همین حالا تصمیمشان را گرفته اند. سیاست‌مداران فعلی بارها و بارها امتحانشان را پس داده اند. آبراهام لینکلن می‌گفت: ‘همه مردم را نمی‌توان برای همیشه فریب داد’. من به این حرف او اعتقاد دارم."

عمران خان فساد مالی را به یکی از موضوعات اصلی این انتخابات تبدیل کرده، و سیاست‌مداران حاکم پاکستان را به باد انتقاد گرفته است. او می‌گوید: "می‌توانم بگویم که ۸۰ درصد مقامات عالی‌رتبه پاکستانی تبهکار هستند. مبالغه نمی‌کنم. حتی در مورد سلامت آن ۲۰ درصد بقیه هم تردید دارم. این افراد اگر در یک دموکراسی غربی زندگی می‌کردند، حتما به زندان می‌افتادند."

'ترس ممنوع!'

عمران خان در گرمای بعد از ظهر به شهر صنعتی و پر گرد و خاک شیخوپوره رسید. گروهی از هواداران عمدتا جوان او از ساعت‌ها پیش در آنجا منتظرش بودند. او نسلی از پاکستانی‌های ناراضی را به حرکت درآورده، و در روز رأی‌گیری روی حضور آنها حساب می‌کند. او برای کسب نتیجه‌ای قابل توجه به مشارکت گسترده رأی‌دهندگان در انتخابات نیاز دارد. دستفروش‌ها در وسط جمعیت می‌گشتند و نارگیل می‌فروختند. عده‌ای کماندو هم مواظب اوضاع بودند. طرفداران عمران خان تی‌شرت‌هایی با شعار "ترس ممنوع" بر تن داشتند. از بلندگوها هم آهنگ کارزار تبلیغاتی او بنام "انشا الله" پخش می‌شد. عمران خان در حالی که زیر یک چوب کریکت بزرگ ایستاده بود، فریاد زد: "آیا برای یک پاکستان نوین آماده اید؟"

هوادارانش در پاسخ او را تشویق کردند. خیلی‌هایشان پرچم‌های قرمز، سفید و سبز حزب او را تکان می‌دادند. وقتی قول داد که رقبایش را شکست دهد، عده‌ای چوب‌های کریکتشان را بالای سر بردند. اما برخی وعده‌های انتخاباتی او قدری توخالی بنظر می‌رسند. مثلا گفته که ظرف ۹۰ روز به فساد پایان می‌دهد.

منتقدانش می‌گویند او ساده‌ لوح و خطرناک است. آنها او را به داشتن مواضع نرم در مقابل طالبان متهم می‌کنند. او این اتهامات را رد می‌کند و اصرار دارد که گفتگو با پیکارجویان تنها راه مفید است، زیرا جنگ و درگیری تابحال نتیجه‌ای نداشته است. او می‌گوید: "اگر درباره کشتار و اقدامات نظامی حرف نزنید، فورا به نرمش در مقابل طالبان متهم می‌شوید. ۹ سال عملیات نظامی چه حاصلی برای پاکستان داشته است؟ امروزه افراط‌گرایی و تروریسم بیشتر شده است."

او می‌خواهد پاکستان را از جنگ با تروریسم خارج کند، و معتقد است درباره خطر حضور پیکارجویان در داخل خاک این کشور اغراق شده است. او به‌ما گفت: "حضور القاعده در اینجا ناچیز است، و کسانی که طالبان خوانده می‌شوند، در واقع مردم قبایل خودمان هستند. هرچه بیشتر از آنها بکشیم، پیکارجویان بیشتری تولید کرده ایم."

احیای وجهه

شنیدن بسیاری از شعارهای عمران خان برای غربی‌ها آسان نیست. اما در میان جمعیت عده زیادی به نسخه‌ای که او برای پاکستان تجویز می‌کند، اعتقاد دارند. مرد جوانی که عینکی با قاب سیاه به چشم، و تی‌شرتی به‌رنگ آبی روشن بر تن داشت، به‌ما گفت: "ما معتقدیم او خواهد توانست ما را از این بحران‌ها خارج کند، و مسائل بزرگی مثل تروریسم و فقر را حل کند." عمران خان به‌لطف شعار تغییر و کارزار تبلیغاتی پرحرارتش توانسته در سراسر کشور جمعیت زیادی را به‌دور خود جمع کند.

در نقطه مقابل او، بسیاری از نامزدهای احزاب سکولار و لیبرال – که با طالبان مخالف هستند – حتی جرأت نمی‌کنند در ملاء عام ظاهر شوند. پیکارجویان در هفته‌های اخیر در حملات مرتبط با انتخابات حدود ۵۰ نفر را کشته اند، و نامزدهای سکولار در صدر فهرست اهداف آنها قرار دارند. اما عمران خان معتقد است که با خطر دیگری مواجه است.

او گفت: "خطری که مرا تهدید می‌کند، نه از جانب تروریست‌ها، که از سوی مافیاهای سیاسی است که نگران از دست دادن ظرف عسلشان هستند. فکر می‌کنم آنها قادر به انجام هر کاری باشند." از نگاه برخی، عمران خان حتی پیش از شروع رأی‌گیری برنده است، زیرا توانسته خود را از نو بسازد. به گفته امتیاز گل، تحلیلگر سیاسی، از او قبلا به‌عنوان یک دون ژوئن کریکت‌باز یاد می‌شد.

اما آقای گل می‌گوید: "تقریبا همه مردها در دوره‌ای از عمر خود خوشگذرانی کرده اند. اما مردم بر اساس آنچه که او الان انجام می‌دهد درباره‌اش قضاوت می‌کند. مردم مشکلات بسیار زیادی دارند و عمران خان به مسائل مورد نظر آنها می‌پردازد. بسیاری از مردم معتقدند که او شاید همان کسی باشد که می‌تواند مشکلات را حل، و به وعده‌هایش عمل کند."

بعد از رأی‌گیری موقع امتحان است. انتظار می‌رود حزب عمران خان بعد از دو ستون اصلی عرصه سیاست پاکستان، یعنی مسلم لیگ به‌رهبری نواز شریف و حزب مردم پاکستان (به‌رهبری خانواده بوتو)، در جای سوم قرار گیرد. او ممکن است به یک دولت ائتلافی بپیوندد، یا به یکی از چهره‌های اصلی جناح مخالف مبدل شود. تحلیلگران پیش‌بینی می‌کنند که او در هر دو حالت نیرویی انکارناپذیر در اختیار خواهد داشت.