بعد از جنگ چه کسی غزه را اداره خواهد کرد؟

در حالی که جنگ میان ارتش اسرائیل و حماس در نوار غزه ادامه دارد، آینده این منطقه فلسطینی همچنان نامعلوم است.

اسرائیل گفته هدف نهایی‌اش این است که به حکومت حماس در نوار غزه پایان دهد و قابلیت‌های نظامی این گروه را در این منطقه نابود کند، اما با وجود فشارهای آمریکا هنوز برنامه مشخصی برای آینده سیاسی غزه بعد از پایان جنگ ارا‌ئه نداده است.

بازیگران تاثیرگذار منطقه‌ای و بین‌المللی گزینه‌های مختلفی را برای غزه بعد از جنگ پیشنهاد یا پیش‌بینی کرده‌اند که هر کدام پیچیدگی‌های خاص خودش را دارد.

بلاتکلیفی درباره آینده غزه را باید در کنار این واقعیت قرار داد که محبوبیت تشکیلات خودگردان فلسطینی روز به روز در میان فلسطینی‌ها کاهش می‌یابد و در سوی دیگر آینده سیاسی بنیامین نتانیاهو،‌ نخست وزیر اسرائیل هم در میان انتقادهای فزاینده داخلی در هاله‌ای از ابهام قرار گرفته،‌ و این وضعیت تلاش‌ها برای برنامه‌ریزی‌های مربوط به آینده غزه را با پیچیدگی بیشتری روبرو کرده است.

تشکیلات خودگردان فلسطینی

آمریکا گفته است که تشکیلات خودگردان فلسطینی که بر بخش‌هایی از مناطق اشغالی کرانه غربی حکمرانی می‌کند، باید در اداره نوار غزه در آینده نقش داشته باشد.

جو بایدن، رئیس جمهور آمریکا می‌گوید نوار غزه و کرانه غربی باید در نهایت تحت کنترل یک «تشکیلات فلسطینی احیاشده» قرار بگیرد. آنتونی بلینکن، وزیر امور خارجه آمریکا هم اظهار نظر مشابهی درباره این موضوع داشته است.

دولت مصر موضع مشابهی گرفته و سامح شکری، وزیر خارجه این کشور روز هفت دسامبر گفت تشکیلات خودگردان فلسطینی باید اجازه اداره نوار غزه را هم -که در حال حاضر در دست حماس است- پیدا کند.

آقای شکری گفت که اسرائيل موضع تشکیلات خودگردان فلسطینی را که او به عنوان دولت نماینده فلسطینی‌ها از نظر کشورهای عربی معرفی کرده، تضعیف می‌کند.

شکری توضیح داده است که کشورهای عربی «از نظر سیاسی تمام گزینه‌های ممکن را برای تقویت و احیای تشکیلات خودگردان فلسطینی در نظر می‌گیرند.» او گفته است که کشورهای عربی علاوه بر حمایت مالی از این تشکیلات، برای حمایت از شناسایی سیاسی و تقویت نهادهای آن به عنوان دولت حاکم بر مناطق اشغالی تلاش می‌کنند.

محمود عباس، رئیس تشکیلات خودگردان فلسطینی در دیداری با آنتونی بلینکن در ماه نوامبر، آمادگی تشکیلات فلسطینی را به عنوان بخشی از راه حل سیاسی پایان دادن به درگیری‌ها میان اسرائیل و فلسطینیان اعلام کرد و بر اهمیت حاکمیت فلسطینی بر «تمام کرانه غربی،‌ شامل بیت‌المقدس شرقی و نوار غزه» تاکید کرد.

محمود عباس در طول مدت جنگ جاری تاکید کرده است که «سازمان آزادی‌بخش فلسطین (ساف) تنها نماینده مشروع فلسطینی‌ها و مقام تصمیم‌گیرنده در تمام موضوعات مربوط به مردم فلسطینی است.»

با وجود این بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل به صراحت نقش داشتن تشکیلات خودگردان در اداره غزه بعد از جنگ را رد کرده و این تشکیلات را به تحریک خشونت‌های ضد اسرائیلی متهم کرده است.

تشکیلات خودگردان با بحران بی‌اعتمادی عمومی هم روبرو است و بسیاری از فلسطینی‌ها آن را به فساد و همدستی با اسرائیل متهم می‌کنند. این تشکیلات با اسرائیل همکاری امنیتی دارد.

هم‌زمان میزان حمایت از گروه‌های مسلح مستقر در کرانه غربی در دو سال گذشته افزایش پیدا کرده و این موضوع سوالات بسیاری درباره آینده تشکیلات خودگردان و محمود عباس به وجود آورده که ۸۸ سال دارد و جانشینی برای او در نظر گرفته نشده است.

تصمیم عباس برای به تعویق انداختن انتخابات پارلمانی فلسطینی‌ها که قرار بود بعد از ۱۵ سال وقفه، در سال ۲۰۲۱ برگزار شود، بیزاری عمومی از تشکیلات خودگردان را شدیدتر و عمیق‌تر کرده است.

گزارش‌های اخیر رسانه‌ها تلاش‌هایی را مورد توجه قرار داده که با حمایت آمریکا و چند کشور حاشیه خلیج فارس برای تقویت موضع تشکیلات خودگردان و اصلاح نهادهای آن در حال انجام است.

محمد شطحیه، نخست وزیر فلسطینی‌ها ماه گذشته میلادی گفت که تشکیلات خودگردان «سوار بر یک تانک نظامی اسرائیلی» وارد غزه نخواهد شد و افزود که این تشکیلات تنها به عنوان بخشی از یک راه حل جامع برای پایان درگیری‌ها با اسرائیل نقش خواهد داشت.

نقش اسرائيل در نیروهای حافظ صلح

بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل ماه نوامبر به شبکه خبری ای‌بی‌سی آمریکا گفت که اسرائيل بعد از پایان جنگ «مسئولیت امنیتی کلی» نوار غزه را «برای دوره‌ای نامحدود» حفظ خواهد کرد.

بعد از آن شبکه تلویزیونی دولتی اسرائیل گزارش داد که نتانیاهو به یک کمیته پارلمانی گفته است که بعد از جنگ، غزه «تحت کنترل نظامی اسرائیل» باقی خواهد ماند و یک «کابینه غیرنظامی» با حمایت کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس آن را اداره و بازسازی خواهد کرد.

جو بایدن، رئیس جمهور آمریکا گفته است که اشتباه «بزرگی» خواهد بود اگر اسرائیل بار دیگر غزه را اشغال کند.

بعضی رسانه‌ها گزارش داده‌اند که آمریکا و کشورهای اروپایی ایده استقرار نیروهای صلحبان بین‌المللی در غزه بعد از جنگ را هم مطرح کرده‌اند.

در حالی که گزارش رسانه‌ها حاکی از آن است که اسرائیل ممکن است چنین طرحی را بپذیرد، اما نتانیاهو اوایل ماه جاری میلادی در یک سخنرانی تلویزیونی این گزینه را رد کرد. او گفت که تنها ارتش اسرائیل می‌تواند ناظر بر روند غیرنظامی کردن نوار غزه باشد. نخست وزیر اسرائیل گفت: «هیچ نیروی بین‌المللی نمی‌تواند در این زمینه مسئول باشد. من حاضر نیستم چشمانم را ببندم و توافق دیگری را بپذیرم.»

حماس

اسماعیل هنیه،‌ رهبر حماس روز ۱۳ دسامبر گفت که هرگونه توافق برای زمان بعد از جنگ غزه که حماس در آن نقش نداشته باشد یک «توهم» و یک «سراب» است. او افزود که این گروه پذیرای ابتکارهای دیپلماتیکی است که منجر به استقلال یک کشور فلسطینی شود.

آنچه در آینده در انتظار غزه است تا حد زیادی به این بستگی دارد که آیا اسرائیل خواهد توانست به اهداف که برای نابودی حماس تعیین کرده، برسد یا نه. حماس علاوه بر قابلیت‌های نظامی‌، به شکل عمیقی در درون جامعه غزه ریشه دوانده، خدمات اساسی را برای جمعیت دو میلیون نفری این منطقه فراهم کرده و ده‌ها هزار کارمند غیرنظامی استخدام کرده است.

این گروه همچنین در لبنان هم حضور دارد و تعدادی از رهبران سیاسی آن ساکن قطر، لبنان و ترکیه هستند.

رسانه‌های اسرائیلی حتی موضوع احتمال حذف حماس به صورت کامل را هم مطرح کرده‌اند.

محمد شطحیه، نخست وزیر تشکیلات خودگردان فلسطینی در مصاحبه‌ای که روز هشت دسامبر منتشر شد، به بلومبرگ گفت که یک نتیجه مطلوب برای غزه بعد از جنگ این است که «حماس به عنوان شریکی کوچکتر زیر نظر سازمان آزادی‌بخش فلسطین باشد و به ساختن یک کشور مستقل کمک کند که کرانه غربی، نوار غزه و بیت‌المقدس شرقی را در برمی‌گیرد».

جنبش فتح به رهبری محمود عباس پیش از به قدرت رسیدن حماس در نوار غزه در سال ۲۰۰۷، تجربه تقسیم قدرت با این گروه را داشته است. اما از آن زمان تا الان، حماس و تشکیلات خودگردان -که در کنترل جنبش فتح است- به رقبایی سرسخت تبدیل شده‌اند.

شطحیه درباره حماس گفت: «اگر آماده رسیدن به یک توافق و پذیرفتن چارچوب سیاسی سازمان آزادی‌بخش فلسطین هستند، جا برای مذاکره خواهد بود. نباید بین فلسطینی‌ها تفرقه بیفتد.»

مروان برغوثی

در گزارش‌های زیادی در رسانه‌های جهان عرب این ایده مطرح شده است که مروان برغوثی، یکی از رهبران زندانی جنبش فتح، می‌تواند در تقویت ساختار تشکیلات خودگردان فلسطینی، به عنوان بخشی از طرحی جامع‌تر برای ایفای نقش این تشکیلات در نوار غزه، چهره‌ای تاثیرگذار باشد.

سایت سعودی ایلاف روز ۱۲ دسامبر گزارش داد که جلسه‌هایی «مخفیانه» بین مقام‌های اسرائیل و قطر برگزار شده که در آن درباره توافق تازه‌ای برای تبادل گروگان‌های حماس در نوار غزه با زندانیان فلسطینی در اسرائیل بحث شده است.

ایلاف گزارش داده است که به عنوان بخشی از این طرح، اسرائیل ۳۰۰ فلسطینی،‌ از جمله ده زندانی محکوم به دوره‌های حبس طولانی را آزاد می‌کند که مروان برغوثی هم در میان آنها است. او از سال ۲۰۰۲ با پنج حکم حبس ابد به اتهام سازماندهی حملاتی علیه اسرائیل در زندان است.

سایت العربی الجدید، وابسته به قطر و مستقر در لندن، گزارش داده است که مصر و کشورهای عربی دیگر که نامی از آنها نبرده، تلاش می‌کنند از طریق آمریکا به اسرائیل فشار بیاورند تا مروان برغوثی را با هدف «احیای تشکیلات خودگردان فلسطینی» آزاد کند.

برغوثی از رهبران پرنفوذ جنبش فتح، گروه حاکم در تشکیلات خودگردان است و همواره به عنوان جانشینی احتمالی برای محمود عباس مطرح بوده است.

اما با در نظر گرفتن مخالفت اسرائيل با ایفای نقش تشکیلات فلسطینی در غزه بعد از جنگ، ممکن است این ایده و آزاد کردن برغوثی با مخالفت جدی روبرو شود،، به ویژه از سوی وزرای محافظه‌کار کابینه اسرائیل و به دلیل نقشی که او در انتفاضه اول و دوم فلسطینی‌ها داشته است.

محمد دحلان

محمد دحلان، که پیش از به قدرت رسیدن حماس در غزه، چهره اصلی جنبش فتح در این منطقه بود و اکنون از مخالفان در تبعید محمود عباس است، یکی دیگر از چهره‌هایی است که به عنوان شانس رهبری در غزه بعد از پایان جنگ مطرح شده است.

دحلان که سال ۲۰۱۱ از جنبش فتح اخراج شد، اکنون در امارات متحده عربی زندگی می‌کند و روابط نزدیکی با محمد بن زاید آل نهیان، رئیس امارات دارد.

محمد دحلان در توافق‌ها و معامله‌های تجاری و سیاسی خاورمیانه نقش دارد و بر اساس گزارش‌ها به مذاکرات مربوط به پیمان ابراهیم برای عادی‌سازی روابط اسرائیل با امارات متحده عربی و بحرین کمک کرده است.

اواسط ماه نوامبر روزنامه العرب که دفتر اصلی آن در لندن است، مصاحبه‌ای از دحلان با خبرگزاری رویترز را مورد توجه قرار داد که او در آن درباره گزارش‌های مربوط به احتمال ایفای نقش در غزه بعد از پایان جنگ صحبت کرده بود.

اواخر ماه نوامبر روزنامه طرفدار دولت «ینی شفق» در ترکیه گزارش داد که دحلان با مقام‌های حماس در قطر دیدار کرده تا با آنها درباره به دست گرفتن رهبری مناطق فلسطینی «با حمایت آمریکا» صحبت کند.

این روزنامه به نقل از منابع قطری گزارش داد که دحلان برای این مذاکرات که با هدف جانشینی محمود عباس و پایان دادن به جنگ اسرائيل در غزه انجام شده، به دوحه سفر کرده است.

ینی شفق نوشت که حماس از ورود هر چهره‌ای که به دنبال تشکیل «کشور مستقل فلسطینی شامل غزه، کرانه غربی و بیت‌المقدس باشد» استقبال می‌کند.

روزنامه صباح ترکیه هم روز ۱۳ نوامبر گزارش داد که آمریکا قصد دارد دحلان را -که این روزنامه او را «آدمکش مزدور» خاورمیانه توصیف کرده- برای «رهبری فلسطین» روی کار بیاورد.

در این گزارش به نقل از هارل کوهرِو، کارشناس اسرائیلی آمده است که دحلان «مورد اعتماد اسرائیلی‌ها است و روابط نزدیکی با آنها دارد.»

با وجود روابط نزدیک دحلان با مقام‌های منطقه از جمله مقام‌های اسرائیلی، او در میان فلسطینی‌ها همچنان به عنوان چهره‌ای جنجالی و بحث‌انگیز شناخته می‌شود.