پشت پرده حمله مسلحانه به آموزشگاه پلیس در کویته

کویته زمانی به خاطر آب و هوای مطبوع، جمعیت کم و باغ‌های میوه وسیع در دره‌های پر آب اطراف شهر "پاریس کوچولو" لقب داشت.

اما امروزه فضای شهری مملو از زاغه با خیابان‌های پر ازدحام، کوچه‌های کثیف و فرو رفته در هراس را دارد.

حمله روز دوشنبه سه آبان به آموزشگاه پلیس احساس هراسی را که حمله مسلحانه به بیمارستان شهر در ماه اوت با بیش از ۷۰ کشته بوجود آورد تشدید کرده است.

حمله ماه اوت پس از یک دوره آرامش نسبی در کویته روی داد که اساسا نتیجه عملیات ارتش پاکستان در نواحی قبیله‌ای شمال غرب در سال ۲۰۱۴ تلقی می‌شد. در نتیجه آن عملیات طالبان پاکستان از پناهگاه‌های خود در این مناطق به داخل افغانستان رانده شدند.

اما در عین حال این واقعیت را نیز برملا کرد که گروه‌های تندرو شکست نخورده‌اند و حمله روز دوشنبه تاییدی بر این واقعیت است.

شهزاده ذوالفقار، روزنامه نگار ارشد در شهر کویته می‌گوید از ماه اوت روزنامه نگاران، وکلا و جامعه مدنی این شهر بشدت نگران شده و برای برگزاری جلسات خود اقدامات امنیتی شدید و پیچیده‌ای به اجرا گذاشته‌اند.

او می‌افزاید:"اخیرا در کنفرانس‌های باشگاه روزنامه نگاران کویته ما تمام ورودی‌ها را بشدت کنترل کرده و فقط به روزنامه نگاران دعوت شده اجازه ورود می‌دادیم."

غروب دوشنبه ماموران امنیتی تمامی افرادی را که مستقیما دخیل نبودند، از جمله خبرنگاران را از بخش اورژانس بیمارستان مرکزی شهر که اکثر مجروحان حمله در آن بستری بودند بیرون کردند.

آقای ذوالفقار می‌گوید:"شهر ملتهب است و مردم از خود می‌پرسند هدف حمله بعدی گروه‌های تندرو کجا خواهد بود."

شهر کویته با حملات این گروهها ناآشنا نیست. اما برخلاف گذشته که هدف اکثر حملات شیعیان بودند امروزه به نظر می‌رسد گروه‌های تندرو به هر هدف سهلی که قربانیان زیادی به جا بگذارد حمله می‌کنند.

این دو پیامد داشته: مقامات پاکستان شروع کرده‌اند به متهم کردن دولت هند به استفاده از خاک افغانستان برای تشدید ناآرامی در بلوچستان و جامعه بین المللی نیز تمرکز خود را بر پناهگاه‌های طالبان افغان در اطراف کویته افزایش داده است.

بسیاری معتقدند شهر کویته بالاخره به مرکز پیچیده‌ای از فعالیت و رقابت قدرتهای منطقه‌ای و طیف گوناگون و گیج کننده‌ای از گروه‌های تندرو بدل شده است.

مثل بسیای دیگر از شهرهای پاکستان کویته نیز اولین حملات گروه‌های تندرو را در دهه‌های هشتاد و نود میلادی تجربه کرد. ولی آنها حملاتی پراکنده، با تاثیر محدود و اساسا با انگیزه و اهداف فرقه‌ای بودند. حملات خشونت آمیز از سال ۲۰۰۳ با بمب گذاری‌های انتحاری علیه اقلیت هزاره ساکن این شهر، که سنی‌های تندرو آنان را مرتد می‌دانند، ابعاد بی‌سابقه‌ای به خود گرفت. صدها نفر از اقلیت هزاره در آن حملات کشته شدند.

کارشناسان می‌گویند این حملات در زمانی اتفاق می‌افتاد که یک جنبش مسلحانه جدایی طلب به رهبری ناسیونالیست‌های سکولار بلوچ دولت منطقه‌ای بلوچستان را فلج کرده و مایه شرمساری شدید دولت پاکستان شده بود.

به راحتی تحمل می‌شوند

در آن زمان دولت پاکستان بین کمک به نیروهای بین المللی برای مقابله با افزایش چشمگیر حملات طالبان در افعانستان و از طرف دیگر حفظ عوامل مورد حمایتش در جنبش طالبان گیر کرده بود تا بوسیله آن بتواند از افزایش نفوذ هند در آینده افغانستان جلوگیری کند.

بسیاری معتقدند حملات خشونت آمیز فرقه‌ای در بلوچستان به نهادهای امنیتی پاکستان کمک کرد تا جدایی طلبان بلوچستان را تضعیف کند. و از آنجاییکه عوامل آن حملات خشونت آمیز فرقه‌ای متحدان طالبان افغان بوده و معمولا حاضر بودند با جدایی طلبان بلوچ بجنگند دولت پاکستان آنها را به راحتی تحمل می‌کرد.

با وجود همه این سوابق، شهر کویته تا آن حد هدف حملات غیرفرقه‌ای گروه‌های تندرو که زندگی مردم در شهرهای مرزی دیگر مثل پیشاور را جهنم کرده بود قرار نمی‌گرفت. کارشناسان معتقدند این یک دلیل استراتژیک داشت.

کویته مثل پیشاور، در دهه هشتاد میلادی میزبان جمعیت زیادی از پناهجویان افغان بود. این مهاجرت ترکیب جمعیتی شهر و شیوه زندگی رایج در آن را تغییر داد و اردوگاه‌ها و محلات مهاجرنشین به محل جذب نیرو و مرکز آموزش پیکارجویان گروههای تندرو اسلامی بدل شدند.

پس از حملات یازده سپتامبر ۲۰۰۱ به شهرهای آمریکا موقعیت جغرافیایی کویته به عنوان گذرگاهی به سوی جنوب افغانستان که پایگاه اصلی طالبان است، به مناسبت‌ترین نقطه برای استقرار رهبری طالبان و برپا کردن مقرهای مخفیانه این گروه بدل شد.

و به ترتیب هم برای ارتش پاکستان و هم گروه‌های تندرو دیگر از جمله آن‌هایی که پس از سال ۲۰۰۷ مبارزه علیه دولت پاکستان را شروع کردند مهم بود که کویته و اطراف آن دستخوش ناآرامی نشود.

تغییر در تاکیتک گروههای اسلام گرا تندرو از زمانی روی داد که ارتش پاکستان در سال ۲۰۱۴ عملیات برای بیرون راندن طالبان مخالف اسلام آباد از پناهگاه‌های خود در مناطق قبیله‌ای شمال غرب را شروع کرد.

این عملیات توانایی این گروه‌ها برای حمله در شمال غرب پاکستان مثل پیشاور، اسلام آباد و یا لاهور را کاهش داد.

اما پناهگاه‌های طالبان افغان در اطراف کویته هنوز دست نخورده‌اند و برای متحدان افغان و غیرافغان آنها پوشش موثری فراهم می‌کنند.

این برای کویته شگون ندارد.