اعزام ۳۰ آموزگار از روسیه به تاجیکستان؛ تبادل فرهنگی یا همگرایی سیاسی

روسیه تعداد ۳۰ آموزگار برای کار در شماری از مدارس متوسطه تاجیکستان به این کشور اعزام کرده است.

این معلمان شب گذشته (۷ شهریور- ۲۹ اوت) از طریق هواپیما وارد دوشنبه، پایتخت تاجیکستان، شدند و بزودی برای اقامت و تعلیم و تدریس در رشته‌های گوناگون به زبان روسی به مناطق مختلف تاجیکستان سفر می‌کنند.

این آموزگاران از مناطق مختلف روسیه، از جمله ولایت کمروو، جمهوری خودمختار داغستان، شهر ریازان و غیره براساس آزمون انتخاب شده‌اند. برخی از آنها همراه با اعضای خانواده های خود به تاجیکستان سفر کرده‌اند.

تیمور حبیب‌الله‌یف از جمهوری داغستان، با زن و دو فرزندش به تاجیکستان آمده می‌گویند: "من معلم ریاضی هستم، همسرم معلم زبان و ادبیات روسی. من در لیسه (مدرسه) کودکان بااستعداد در شهر دوشنبه تدریس خواهم کرد، همسرم آموزگار ذخیره است، هنوز کاری ندارد. این اولین سفر ما به تاجیکستان است، می‌خواهم به خلق برادر کمک کنم."

دمیتری ایوانف، معلم رایانه هم، اعضای خانواده اش را همراه گرفته است. او می‌گوید: "ما در تدریس فناوری اطلاعاتی به دستاوردهای بزرگی نایل شده‌ایم. ما کودکان را با دنیای مجازی آشنا می‌سازیم، روشهای برنامه‌سازی را یاد می‌دهیم. این فن را در همبستگی با فیزیک و ریاضی و رشته‌های دیگر آموزش می‌دهیم. خوب می‌شد اگر معلمان تاجیک هم به روسیه اعزام شوند، و ما هم از تجارب آنها سبق (تجربه) بگیریم."

ایرینا گلاوانوا، آموزگار فیزیک، می‌گوید: "من از ولایت کِمِروو، از قلب سیبری هستم. آنجا دمای هوا ۸، اینجا ۳۱ درجه است. هوای گرم با استقبال گرم! تاجیکستان برای من کشوری اکزوتیک (جالب و شگفت‌انگیز) است، این اولین سفرم به این کشور است، اما تاجیکان را خوب می‌شناسم. خاظرات خوبی از آنها دارم."

حمایت دو رئیس جمهور

مقامهای آموزش و پرورش روسیه و تاجیکستان می‌گویند که این طرح در چارچوب توافقنامه ای که قبلا میان وزارت معارف تاجیکستان و مؤسسه تحصیلات همگانی روسیه امضا شده بود، اجرا می‌شود. طبق این سند، قرار است روسیه در آینده مدارسی هم در تاجیکستان بنیاد کند.

میخاییل وُژدایف، نماینده سازمان همکاریهای بین المللی روسیه در تاجیکستان، گفت که این آموزگاران بیشتر در رشته‌های فیزیک، ریاضی، زیست‌شناسی، شیمی، فناوری اطلاعاتی به دانش‌آموزان تاجیک درس خواهند گفت. به گفته او این طرح برای یک سال در نظر گرفته شده و پس از نتیجه گیری از آن در سالهای بعدی هم ادامه خواهد یافت.

وی گفت: "این اولین طرح اعزام آموزگار به تاجیکستان از زمان استقلال این کشور در ۲۶ سال پیش است. من مطمئنم که این طرح موفقیت آمیز خواهد بود، چون از حمایت رئیسان جمهوری هردو کشور برخوردار است. سازمانها و مؤسسات ذیدخل دیگر دو کشور هم به آن توجه زیاد نشان می‌دهند."

قبلا خبر اعزام آموزگاران از روسیه به تاجیکستان به واکنشهای انتقاد آمیز تاجیکان در شبکه‌های اجتماعی دامن زده بود. بسیاری از وزارت معارف تاجیکستان انتقاد می کردند که هزارها معلم تاجیک به جای کار در مدارس به عنوان مهاجر کاری به روسیه می‌روند، ولی وزارت از روسیه معلم دعوت می‌کند و پول بیشتری هم به آنها وعده کرده است.

اما به گفته آقای وُژدایف، طبق توافق دوجانبه ۹۰ درصد از هزینه‌های مالی این آموزگاران را جانب روسیه به عهده گرفته و تاجیکستان فقط ده درصد را خواهد پرداخت. تاجیکستان برای آنها همچنین شرایط کاری، جای زیست و بیمه پزشکی را تامین خواهد کرد.

رحمت‌الله میربابایف، معاون اول وزیر علم و معارف تاجیکستان، انتقادات مبنی بر این که مدارس تاجیکستان معلم کافی ندارند، رد کرد و گفت: "ما به طور کافی معلم داریم، هدف از دعوت معلمان از روسیه تبادل تجربه با یگدیگر است، هدف استفاده از روشها و فناوریهای نوآورانه و جدید تعلیم و تدریس در مکتبها است."

آقای میربایاف افزود که چنین همکاریها در همه کشورهای جهان وجود دارد. وی گفت این اولین تجربه است و تاجیکستان قصد دارد در آینده طرحهای مشابهی را با کشورهای دیگر اجرا کند. محب الله زبید الله زاده، مدیر مکتب بین المللی پرزیدنتی در تاجیکستان هم از این اقدام استقبال کرد.

اقدامات هم گرایانه؟

اعزام آموزگاران روس به تاجیکستان در حالی است که بیش از یک میلیون مهاجر کاری تاجیک در روسیه به سر می‌برند و به باور بسیاری، آنها به دلیل خوب نداستن زبان روسی همواره با مشکلاتی نظیر آزار و اذیت پلیس یا فریب کارفرمایان روبرو می شوند.

آما آموزگار دمیتری ایوانف می گوید: "من شکایتی در این باره که مهاجران تاجیک زبان روسی را نمی‌دانند، نشنیده ام. زبان روسی را خود روسها هم ممکن است خوب ندانند. اما این مهم نیست. هدف ما بیشتر بالا بردن سطح آشنایی و روابط فرهنگی و تاریخی مردمان دو کشور است."

ایرینا سولژینا، آموزگار زبان و ادبیات روس، از ولایت کمروو می گوید در این ولایت برخورد منفی نسبت به مهاجران کمتر به مشاهده می رسد و خود او با عده ای از مهاجران روابط خوب و دوستانه ای داشته است.

وی افزود: "البته سطح زبان‌دانی مهاجران متفاوت است، کسانی هستند که خیلی خوب زبان روسی را می دانند، کسانی هم هستند که در گفتار اشتباه می کنند. ما باید به آنها کمک کنیم. رشته ای که من درس می دهم به فرهنگ ربط دارد و دور از سیاست است. من در کار خود به ارزشهای فرهنگی دو کشور تکیه می کنم. باید بیشتر از پوشکین و چخوف و تورسون زاده و لاهوتی سخن گفت. من قبلا آثاری از این شعرای تاجیک را خوانده ام."

برخی از تحلیلگران می‌گویند روسیه می خواهد با اجرای این طرح نفوذ فرهنگی کماکان از دست رفته خود را در آسیای میانه دوباره بازیابد و بویژه جایگاه زبان روسی را در تاجیکستان تقویت کند. میخاییل وژدایف، نماینده سازمان همکاریهای بین المللی روسیه، می‌گوید این طرح از "اولین گامها برای همگرایی بیشتر دو کشور" است.

ضمنا، این طرح در حالی اجرا می‌شود که روابط تاجیکستان با ایران، کشوری همزبان، تیره شده و تلاش مقامات ایرانی برای افتتاح شعبه هایی از دانشگاههای معتبر ایران در تاجیکستان طی سالهای اخیر به ناکامی انجامیده است.

در همین حال، سازمان همکاریهای بین‌المللی روسیه همزمان ۶۰ هزار عنوان کتب درسی که حجم آن بیش از ۲۲ تن خوانده شده، به عنوان کمک بلاعوض برای مدارس متوسطه تاجیکستان ارسال کرده است. تعداد هشت هزار عنوان از این کتابها قبلا و بقیه روز سه‌شنبه از طریق یک هواپیمای وازرت دفاع روسیه به تاجیکستان منتقل شد.

زبان روسی در تاجیکستان تا زمان آغاز فرو پاشیدن اتحاد جماهیر شوروی عملا زبان رسمی بود. سال ۱۹۸۹ زبان تاجیکی که یکی از گویش های زبان فارسی است زبان رسمی اعلام شد و به تدریج نقش زبان روسی در این کشور کمرنگ شد و بیشتر متخصصان روس از جمله استادان زبان روسی به دلایل مختلف این کشوررا ترک کردند، اگرچه زبان روسی هنوز روی زبان تاجیکی تاثیر خود را حفظ کرده است.

مردم در تاجیکستان اگرچه با زبان فارسی صحبت می کنند اما خط این کشور مانند خط روسی خط سیریلیک است. خط سیریلیک در دهه ۱۹۳۰ در این کشور جایگزین خط لاتین شد که در دهه ۱۹۲۰ جای خط فارسی را گرفته بود.