حسین نوروزی خبرنگار در تهران

	آیا فرهنگ دوری از اسراف و گناه آلوده کردن محیط زیست، در برابر رنگ و لعاب تکنولوژی و دنیای صنعتی غرب رنگ باخته‌است؟

در این میان، جنس خروجی زباله از خانه‌های بخش قابل توجهی از شهرنشینان ایرانی، در سال‌های اخیر دچار تغییری شده که می‌توان آن را «زباله‌های زندگی تبلیغاتی» نام نهاد.

زباله‌هایی که به عقیده برخی کارشناسان محیط زیست، بیش ‌از آن ‌که حاصل نیازمندی‌های روزانه باشد، ناشی از مصرف بی‌رویه و تابع مد مواد و انرژی است.

ظروف پلاستیکی، بسته‌بندی‌های کاغذی و جعبه‌های مقوایی وسایل خانگی، مانیتورهای مستعمل رایانه، اسباب‌بازی‌های پلاستیکی و فلزی، لوازم خانگی الکترونیکی بی‌مصرف و از مد افتاده، ظروف شیشه‌‌ای مخصوص مواد خوراکی، لباس‌ و پارچه‌های کارکرده و وسایل چوبی از جمله مواد تشکیل دهنده زباله‌های تولید شده دهه اخیر در کلان‌شهرهای ایران است.

زباله‌هایی که اغلب چند قرن زمان نیاز دارند تا به چرخه طبیعت بازگردند و همین چرخه بازگشت نیز دارای خطرات و آلودگی‌های بسیاری برای محیط زیست و آب و هوا می‌باشد. چراکه در فرآیند طبیعی و صنعتی این تبدیل، فعل و انفعالات شیمیایی بسیاری اتفاق می‌افتد که اثرات مخرب آن مستقیما بر روی محیط زیست و همچنین افزایش روند گرمایش زمین خواهد بود.

تغییر آب و هوا و یکی از اثرات مهم آن، گرمایش زمین، از جمله ناشی از تصاعد بی رویه گاز دی اکسید کربن به جو کره زمین است. گرچه مصرف سوخت فسیلی از عوامل اصلی تولید دی اکسید کربن است، بر اساس تحقیقاتی که در سال‌های اخیر انجام شده، هر تن زباله شهری نیز بیش از ۴۰۰ متر مکعب دی اکسید کربن متصاعد می کند.

	جنس خروجی زباله از خانه‌های بخش قابل توجهی از شهرنشینان جهان دچار تغییری شده که می‌توان آن را «زباله‌های زندگی تبلیغاتی» نام نهاد

دانشمندان زیست محیطی، رواج فرهنگ مصرف‌گرایی را، به دلیل تاثیر مخرب و مستقیم زباله‌های تولید شده شهری در تولید گازهای گلخانه‌ای و گرم شدن دمای زمین و نیز تغییرات آب و هوا، خطرناک می‌دانند.

خطری که دکتر سید احمد خاتون‌آبادی، استاد دانشگاه صنعتی اصفهان، آن را نشات گرفته از فرهنگی تحمیلی دانسته و از آن به عنوان "یک خودکشی بزرگ" یاد می‌کند.

اما آیا فرهنگ دوری از اسراف و گناه آلوده کردن محیط زیست، در برابر رنگ و لعاب تکنولوژی و دنیای صنعتی غرب رنگ باخته‌است؟

نسل من، نسل تو

"آموزه‌های دینی و تجربیات زندگی گذشتگان ما، همواره در برابر مصرف‌گرایی، موضع مشخص داشته‌است. اما معلوم نیست چه اتفاقی افتاده که ناگهان همه خانواده افتاده‌اند توی چرخه چشم و هم‌چشمی و سعی می‌کنند که در مصرف بی‌رویه مواد و انرژی و استفاده از انواع وسایل برقی و لوازم غیر ضروری، از هم عقب نمانند؟"

زهرا یزدانی، کارشناس ارشد برنامه‌ریزی، مدیریت و آموزش محیط زیست در تهران، این تب مصرف‌گرایی را برخلاف فرهنگ نسل گذشته دانسته و معتقد است که این جریان، در سال‌های اخیر رواج یافته. وی رفتار و نحوه مصرف مواد غذایی و وسایل خانگی مادربزرگان و نسل پیشین را شاهدان زنده‌ای برای این مدعا می داند.

	تزئینات کریسمس در فروشگاهی در غرب - مهسا می گوید: 'زیبایی هم بخشی از زندگی است و نباید فدای شعارهای گذشتگان شود. قبلا این ‌همه تنوع نبوده و نسل قدیمی به ناچار به این شکل از زندگی عادت کرده‌'

دکتر خاتون‌آبادی از دانشگاه صنعتی اصفهان نیز با این گفته موافق است: "در گذشته، مثلا نان، برای مردم حرمت داشت. یا همواره تا جایی که ممکن بوده، از یک لباس استفاده می‌کردند. یک جفت جوراب را چندبار وصله می‌زدند و به ندرت، لباسی را قبل از پایان عمر حقیقی‌اش به دور می‌انداختند."

منصوره، زن خانه‌داری است که دوران میان‌سالی‌ و بازنشستگی‌اش را در تهران سپری می‌کند. او می‌گوید: "شیشه‌های مربا، یکی از ظروف مورد علاقهء من هستند. شاید بعضی از آن‌ها را سال‌هاست که دارم استفاده می‌کنم. یعنی به جای این ‌که مثلا پول بدهم برای خرید ظروف پلاستیکی بی‌کیفیت یا ظروف گران‌قیمت کریستال و مواد جدید، ترجیح می‌دهم از همین ظرف‌ها در منزل استفاده کنم."

منصوره معتقد است که این نسل جدید است که کورکورانه به دنبال «شکل‌های قشنگ» هستند. او می‌گوید، قشنگی و زیبایی، باعث نمی‌شود که کارآیی یک وسیله را فراموش کند.

مهسا، نوه دانشجوی منصوره اما نظر دیگری دارد. او معتقد است، مادربزرگش تنها به دلیل این‌که با فرهنگ قدیمی بزرگ شده، روی این مساله تاکید دارد: "به هرحال، زیبایی هم بخشی از زندگی است و نباید فدای شعارهای گذشتگان شود. در زمان آنها، وسایل امروزی و این‌همه تنوع نبوده، و آنها نیز به ناچار به این شکل از زندگی عادت کرده‌اند."

به گفته مهسا حتی خیلی از نسل‌های قبل را می‌بیند که به این موضوع، اقبال نشان می‌دهند و علاقه به کالاهای جدید را مختص نسل خود نمی‌داند.

البته این دانشجوی رشته نساجی، در برابر این سوال که به زیان‌های زیست محیطی استفاده از مکرویوها و سرخ‌کن ها، چقدر آشناست، پاسخ را به تجربه دنیای غرب ارجاع می‌دهد و معتقد است، نباید به‌خاطر برخی از کاستی‌ها، مزایای تکنولوژی را نادیده بگیریم: "به هرحال، گروهی کالایی را تولید می‌کنند، و گروه دیگری هم راه‌های مقابله با تاثیرات منفی آن را پیدا خواهند کرد."