ريچارد بلک خبرنگار بی بی سی در امور محيط زيست

فعاليتهای بشر بر روی کره زمين ذرات معلق را به داخل جو می فرستد

اين نتيجه دو تحقيقی است که در تازه ترين شماره مجله "علوم"، چاپ آمريکا، منتشر شده است.

اين دو تحقيق که با دو شيوه متفاوت انجام گرفته اند مشخص ساخته اند که ميزان تشعشعات خورشيد بر روی سطح زمين حداقل در دهه گذشته افزايش يافته است.

تحقيقات پيشين عکس اين موضوع را ثابت می کرد و منجر به ارائه نظريه "تاريک شدن کره زمين" شده بود.

اما تحقيقات اخير که توسط دانشمندان آمريکايی و سوئيسی انجام شده نشان داده است که روند تاريک شدن کره زمين احتمالا بخاطر کاهش آلودگی جوی، اکنون برعکس شده است.

اطلاعات

بنا به نظريه تاريک شدن کره زمين، ذرات معلق در هوا نور خورشيد را به فضا برمی گردانند و درنتيجه سطح کره زمين خنک می شود.

از اين رو ذرات معلق در هوا که بخش اعظم آنها از فعاليتهای مختلف بشر در کره زمين توليد می شود بر عکس گازهای گلخانه ای عمل می کنند. از اين رو تنها هنگامی که توليد ذرات معلق در هوا متوقف شود می توان به ميزان واقعی گازهای گلخانه ای پی برد.

مارتين وايلد از انستيتوی فدرال تکنولوژی در زوريخ که تيم سوئيسی را در اين تحقيق هدايت کرده معتقد است که اطلاعات بدست آمده از پايگاههايی که پيش از دهه 1990 بر فعل و انفعالات جوی نظارت داشتند و همچنين آزمايش های سنجش ميزان تبخير هوا - که شيوه ای غير مستقيم برای اندازه گيری ميزان انرژی خورشيدی بر سطح زمين است - نشان می دهد که بين سالهای 1960 و 1990 پديده تاريک شدن کره زمين واقعه رخ داده است.

در تحقيق دوم که در مجله "علوم" چاپ شده، بجای بررسی اطلاعات ثبت شده توسط آزمايشگاهها در مورد سطح کره زمين، اطلاعات بدست آمده از ماهواره هايی که کره زمين را زير نظر دارند بررسی شده است.

در اروپا و آمريکا قوانينی برای جلوگيری از انتشار ذرات معلق به هوا تصويب شده است

دکتر راشل پينکر از دانشگاه مريلند در آمريکا به بی بی سی گفت: "ماهواره هايی داريم که می توانند وضعيت را از سال 1983 تا 2001 بررسی کنند."

او افزود: "ما دريافته ايم که تا اوايل دهه 1990 در بسياری مناطق از ميزان تشعشع خورشيد بر سطح زمين کاسته شده بود و پس از آن رو به افزايش گذاشت. در اين زمينه يافته های ما با اطلاعاتی که از آزمايشگاهها بدست آمده مطابقت می کند."

اما آيا همه داشمندان با اين يافته ها موافقند؟ و آيا نظريه "تاريک شدن کره زمين" بی اساس بوده است؟

دکتر اليانور هايوود، کارشناس آب و هوا در دانشگاه ردينگ بريتانيا، می گويد نکته اصلی اين است که چرا نوری که در اوايل دهه 1990 به زمين می رسيد در حال کاهش بود اما بار ديگر تقويت شد؟

قوانين موثر

دکتر وايلد اين نظريه را که علت اين امر افزايش نور خورشيد بوده رد می کند: "ابعاد تغييراتی که مشاهده می کنيم بزرگتر از آن است که اينگونه توجيه شود."

بنابراين توجيه هر چه باشد بايد آن را در جو زمين جستجو کرد. دکتر وايلد معتقد است که اطلاعات متفاوت که از مناطق گوناگون بدست آمده می تواند به حل مسئله کمک کند.

کشورهای آسيايی هنوز راه درازی دارند تا به هوای تميز برسند

او می گويد: "مثلا در کشورهای هند و چين ميزان تشعشعات بالا نرفته اما در اکثر نقاط جهان بويژه در اروپا بالا رفته است."

به گفته دکتر وايلد از اوايل دهه 1990 با تصويب قوانينی برای پاکيزگی هوا، جو زمين بسيار تميزتر شده است.

او می افزايد: "چيز ديگری که در دهه 1990 رخ داد تجزيه اتحاد شوروی سابق بود که منجر به کاهش توليدات صنعتی آنها شد که جو زمين را بسيار آلوده می کرد."

بنابراين دليلش می تواند اين باشد که جو بالای بسياری مناطق تميزتر است و آفتاب بيشتری به زمين می رسد در حالی که قاره آسيا هنوز ذرات بيشتری به هوا می فرستد و در نتيجه ازدياد نور در اين مناطق ديده نمی شود.

بحث داغ

اگر پديده تاريک شدن کره زمين ميزان واقعی تاثير گازهای گلخانه ای را پنهان کرده و سطح کره زمين اکنون روشنتر شده، تاثير همه اينها بر وضعيت آب و هوا چيست؟

دکتر هايوود می گويد که بايد ديد ميزان چه نوع ذراتی در جو کره زمين تغيير کرده است؟

او معتقد است که اگر تغييرات در ذرات دود باشد که نور را جذب می کنند، تاثير چندانی در وضع موجود نخواهد داشت اما اگر ميزان ذراتی که نور خورشيد را پخش می کنند، مثل ذرات سولفات، تغيير کرده باشد، آنگاه مدلهای کامپيوتری که در زمينه تغييرات آب و هوا داريم درست نيست.

به گفته دکتر هايوود عامل سومی هم وجود دارد و آن ميزان پوشيده شدن مناطق گوناگون توسط ابرهاست.

بنابراين به نظر می رسد که يکبار ديگر نظريه ای که طی سالها آزمايش و بررسی و تحقيقات دشوار شکل گرفته زير سوال رفته است.