پل رينالدز خبرنگار امور جهانی بی بی سی

يوشکا فيشر وزير خارجه آلمان و حسن روحانی

اقدام آمريکا برای پيشنهاد مشوق هايی به ايران و تهديد اروپايی ها برای ارجاع پرونده ايران به شورای امنيت سازمان ملل متحد، باعث گشوده شدن دريچه ای به سوی اتخاذ موضعی هماهنگ تر ميان آن دو که در گذشته وجود نداشت، شده است.

اما مساله بنيادی هنوز تغييری نکرده است. آيا ايران حاضر است از نيت خود برای دستيابی به چرخه کامل سوخت هسته ای و غنی سازی اورانيوم چشم پوشی کند.

ايران اين روزها تهديد می کند که برای مذاکرات ضرب الاجل تعيين خواهد کرد و اروپايی ها نيز قرار است پيشرفت، يا عدم پيشرفت، مذاکرات تا اين لحظه را مورد ارزيابی قرار دهند.

اما به گفته يک کارشناس غربی که اخيرا به ايران سفر کرده است، بحرانی که به طور بالقوه در انتظار اين مذاکرات است احتمالا تا چند ماه بعد بروز نخواهد کرد.

دکتر گری سامور از موسسه بين المللی مطالعات استراتژيک در لندن گفت: "احتمال غالب اين است که ايران تا پس از انتخابات رياست جمهوری در ماه ژوئن و تشکيل يک کابينه تازه در ماه سپتامبر از به شکست کشيده شدن مذاکرات پرهيز خواهد کرد. رودر رويی سرنوشت ساز احتمالا تا پاييز آينده پيش نخواهد آمد."

دکتر سامور گفت کليه مقام هايی که او در ايران با آنها ملاقات کرده است، چه به طور علنی و چه در گفتگوهای خصوصی، توقف دائمی غنی سازی اورانيوم را که موضوع محوری مذاکرات با سه کشور اروپايی يعنی بريتانيا، آلمان و فرانسه است رد کرده اند.

بی رغبت

وی ادامه داد: "در عين حال، ايران مايل نيست با شورای امنيت سازمان ملل سرشاخ شود. اوضاع جاری تا حدودی با احساس انزوا برای ايران همراه است. آمريکا و اروپا در مورد مساله احتمال ارجاع اين کشور به شورای امنيت به اشتراک نظر رسيده اند. به علاوه سوريه، متحد ايران، در لبنان تحت فشار است و فلسطينی ها و اسرائيلی ها هم درحال گفتگو هستند.

"ايالات متحده با تغيير موضع خود بسيار هوشمندانه عمل کرده است. بر سر هويج و چماق (سياست تطميع و تهديد) برای ايران، با اروپايی ها معامله کرده است. به اين ترتيب احتمال ادامه مذاکرات بيشتر می شود و محتمل تر آنکه اگر مذاکرات شکست بخورد اروپايی ها ايران را مقصر خواهند شناخت.

"من به ايرانی ها گفتم که آمريکايی ها يک مرز روانی را پشت سر گذاشته اند. ايران هميشه گفته است که اين اقدامات آمريکاست که اهميت دارد. ايران اکنون اين شانس را دارد که برای توقف غنی سازی قيمت تعيين کند. با اين حال من نمی دانم که اين کار را بکند."

من به ايرانی ها گفتم که آمريکايی ها يک مرز روانی را پشت سر گذاشته اند. ايران هميشه گفته است که اين اقدامات آمريکاست که اهميت دارد. ايران اکنون اين شانس را دارد که برای توقف غنی سازی قيمت تعيين کند. با اين حال من نمی دانم که اين کار را بکند دکتر گری سامور

اين مساله که دکتر سامور، که در دولت کلينتون در زمينه جلوگيری از گسترش سلاح های اتمی کار می کرد، موفق به دريافت رواديد و بازديد از ايران شده، بخشی از تلاش های ايران برای قانع کردن جهان خارج نسبت به اين مساله که بلندپروازی های هسته ای اش صلحجويانه است تلقی می شود.

اما مذاکرات به هيچ وجه به نتيجه ای قطعی نزديک تر نشده است.

در نامه ای که روز 10 مارس از سوی سه کشور اروپايی به اتحاديه اروپا ارسال شد تصريح شده است که "هرچند مذاکرات از سرعتی که ما مايل هستيم برخوردار نيست، اما معتقديم که در جهت صحيح در حرکت هستيم."

ترجمه اين عبارات به زبان غيرديپلماتيک اين است: "در مورد برخی مسائل کوچک مشکلی نيست، اما راه درازی تا دستيابی به معامله بزرگ در پيش است."

نقطه نظر غربی ها

معامله بزرگ از نقطه نظر اروپا و آمريکا اين است که ايران موافقت کند برای تامين سوخت مورد نياز برنامه هسته ای اش، اورانيوم غنی نکند.

غرب دستيابی ايران به فن آوری غنی سازی را به خودی خود خطرناک می داند، زيرا همان فرآيندی که اورانيوم را به غلظت لازم برای استفاده به عنوان سوخت هسته ای می رساند می تواند برای غنی سازی آن به اندازه ای که در بمب اتمی کاربرد دارد نيز به کار رود.

به علاوه غرب بيمناک است که ايران به هر ترتيب ممکن است چه به طور مخفيانه و يا به طور قانونی يعنی از طريق ترک "ان پی تی" (پيمان منع گسترش سلاح های اتمی)، از اين فن آوری برای ساختن بمب استفاده کند.

اگر ايران با کنار گذاشتن غنی سازی توافق کند، پاداش های زيادی دريافت خواهد کرد، از جمله به اين کشور تضمين داده خواهد شد که سوخت مورد نياز راکتورها اتمی اش از خارج تامين می شود. به علاوه حمايت از عضويت در سازمان تجارت جهانی و شروط سهلتر تجاری از ديگر پاداش ها برای ايران خواهد بود.

اما اگر ايران از اين کار خودداری کند، ممکن است پرونده اش به شورای امنيت ارجاع شود. در آن صورت اين شورا ممکن است رسما خواستار خودداری ايران از غنی سازی شود و در صورت عدم اطاعت ايران، آن کشور را تحريم کند.

'ضمانت های عينی'

مذاکرات هم اکنون بر سر اينکه عبارت "ضمانت های عينی" به چه معنی است گره خورده است. در موافقتنامه پاريس به "ضمانت های عينی" به عنوان راهی برای ايران جهت اطمينان دادن به جهان خارج داير بر عدم توسعه سلاح های اتمی اشاره شده بود.

در مذاکرات جاری طرفين تعبيری کاملا متفاوت از "ضمانت های عينی" دارند.

غرب معتقد است که ايران، به خصوص با توجه به سابقه اش در زمينه نقض تعهداتش در قبال پيمان منع گسترش سلاح های هسته ای، تنها از طريق توقف هميشگی غنی سازی است که می تواند اين "ضمانت های عينی" را فراهم کند.

نقطه نظر ايران

اما از نقطه نظر ايران، معامله بزرگ زمانی حاصل می شود که بقيه جهان بپذيرد که "ضمانت های عينی" بايد در قالب بازرسی های سرزده توسط آژانس بين المللی انرژی اتمی تامين شود.

در آن صورت ايران اجازه خواهد يافت به شکلی کاملا قانونی اورانيوم غنی کند.

ايران می گويد چنين بازرسی هايی، نگرانی های موجود داير بر وجود يک برنامه سری را برطرف خواهد کرد. اين کشور همچنين می گويد که لازم است از توان توليد سوخت اتمی برخوردار باشد تا مطمئن شود که فرآيند تامين سوخت مختل نخواهد شد و به علاوه بر اساس "ان پی تی" حق اين کار را نيز دارد.

بنابراين توافق بر سر معنی "ضمانت های عينی" کار بسيار دشواری است و تاکنون ممکن نشده است.

'طرح های محرمانه'

و حتی گزارش هايی وجود دارد داير بر اينکه اسرائيل خود را برای حمله نظامی به تاسيسات اتمی ايران در صورت شکست مذاکرات آماده می کند.

هفته نامه ساندی تايمز چاپ لندن گزارش داده است که اسرائيل طرح های محرمانه ای برای انجام يک حمله همزمان هوايی و زمينی تهيه کرده است.

با اين حال اسرائيلی ها هنوز از راه حل ديپلماتيک قطع اميد نکرده اند و ژنرال بازنشسته افريم اسنه، از اعضای کميته امور خارجی و دفاعی کنست (پارلمان اسرائيل) می گويد که اقدام نظامی تنها به عنوان آخرين راه چاره به کار گرفته خواهد شد.

البته اين بدان معنی است که اقدام نظامی يکی از گزينه ها خواهد بود.