جمشيد برزگر کارشناس مسائل سياسی ايران

مقر آژانس بين المللی انرژی اتمی در ژنو

آقای روحانی روز چهارشنبه، 23 دی، در ديدار معاون وزير امور خارجه ژاپن اظهار داشته ايران اجازه نخواهد داد که کشورهايى به دنبال توقف غنىسازى اورانيوم در ايران باشند، اما در عين حال، برای هرگونه اعتماد سازی در مورد عدم انحراف غنىسازى ايران به سمت ساخت سلاح، آمادگى همکارى کامل دارد.

تاکيد مسئول مذاکرات هسته ای جمهوری اسلامی، بر قريب الوقوع بودن آغاز مجدد فرآيند غنی سازی اورانيوم همزمان با شروع مذاکرات مربوط به توافقنامه تجارت و همکاری اتحاديه اروپا و ايران صورت می گيرد.

پنجمين دور اين مذاکرات از صبح چهارشنبه 23 دی ماه از سر گرفته شد و قرار است گفت و گوهای سياسی و امنيتی دو طرف نيز از روز پنج شنبه، 24 دی ماه در بروکسل، مقر اتحاديه اروپا آغاز شود.

مذاکرات سه ساله

مذاکرات مربوط به توافقنامه تجارت و همکاری اتحاديه اروپا و ايران سه سال پيش آغاز شد، اما طرف اروپايی يک سال بعد و در پايان چهارمين دور گفت و گوها، به دليل نگرانی از برنامه های هسته ای ايران آن را به حالت تعليق درآورد.

مذاکرات سياسی نيز که عمدتا شامل موضوعاتی از قبيل وضعيت حقوق بشر در ايران، مبارزه با تروريسم و مسايل منطقه ای می شود، قرار است به موازات مذاکرات در ديگر حوزه ها پيش برود.

از سوی ديگر، هر چند اتحاديه اروپا و جمهوری اسلامی از آغاز مذاکرات سخن گفته اند، اما موضوع بررسی ماهيت برنامه های اتمی ايران امری پايان يافته تلقی نمی شود و قرار است به زودی هيئتی از بازرسان آژانس بين المللی انرژی اتمی برای بازرسی از تاسيسات نظامی پارچين به ايران سفر کند.

در چنين شرايطی، به نظر می رسد حسن روحانی بيشتر به آن دليل بار ديگر از آغاز غنی سازی اورانيوم در آينده ای نزديک سخن گفته که بر توان چانه زنی جمهوری اسلامی در مذاکرات گسترده و چند سويه اش با اتحاديه اروپا افزوده شود.

اقتصاد، امنيت و مسائل هسته ای

جمهوری اسلامی و اتحاديه اروپا، پيش از اين در پی مذاکراتی طولانی و فشرده، سرانجام در جريان توافقنامه پاريس به توافقاتی در مورد فعاليت های هسته ای ايران و نيز مناسبات همه جانبه دو طرف دست يافته بودند.

در مذاکراتی که آلمان، بريتانيا و فرانسه از يک سو و جمهوری اسلامی از سوی ديگر انجام دادند، بر اين نکته تاکيد شده بود که ايران و اتحاديه اروپا در قالب سه گروه کاری، مسايل مربوط به فعاليت های هسته ای، امور سياسی و امنيتی و مسايل اقتصادی و تجاری را به طور همزمان مورد بررسی قرار دهند.

در اين ميان، مقامات اروپايی همواره تاکيد کرده اند که برطرف کردن نگرانی های ناشی از فعاليت های هسته ای جمهوری اسلامی و از جمله توقف فرآيند غنی سازی اورانيوم، پيش شرط هرگونه مذاکره و تحولی در روابط اتحاديه اروپا با جمهوری اسلامی خواهد بود.

در حالی که به نظر می رسد اتحاديه اروپا بيشتر در صدد مجاب کردن ايران برای متوقف کردن هميشگی برنامه های غنی سازی خود است، حسن روحانی روز چهارشنبه بار ديگر تاکيد کرده است که تعليق غنىسازى براى ايجاد حداکثر اعتماد جهانی در يک دوره موقت و حصول تفاهم با اروپا براى روابطى جامع در کليه زمينه هاى سياسى، اقتصادى، امنيتى و هسته اى است.

تهديد هسته ای و فرصت چانه زنی

جمهوری اسلامی نشان داده که مايل است هرگونه مذاکره درباره برنامه های هسته ای خود را به ديگر مسايل مورد علاقه اش در زمينه های اقتصادی، سياسی و امنيتی پيوند بزند و از اين رهگذر، در قبال دادن هر امتياز در بخش فعاليت های اتمی، امتيازی در ديگر عرصه ها کسب کند و به اين ترتيب، با کاستن از فشارها در حوزه های مختلف، تهديد مذاکرات اتمی را به يک فرصت برای خود بدل کند.

اما تاکيد بر آغاز فرآيند غنی سازی اورانيوم، همزمان می تواند اين خطر را نيز افزايش دهد که بر ميزان نگرانی اتحاديه اروپا از مقاصد و اهداف برنامه های اتمی جمهوری اسلامی افزوده شود و به طور کلی پايبندی اين کشور به تعهدات و مذاکرات خود به شکل جدی تری مورد ترديد قرار گيرد.