تجمع هفت تیر؛ نقطه عطفی برای فعالان حقوق زنان در ایران

ده سال پیش در چنین روزهایی، در گرمای بعد از ظهر یکی از آخرین روزهای بهار، گروهی از فعالان حقوق زنان در ایران در میدان هفت تیر تهران گرد آمدند تا اعتراض خود را به "قوانین زن‌ستیز" اعلام کنند.

اما این تجمع پیش از آنکه آغاز شود با دخالت نیروی انتظامی به خشونت کشیده شد و ده‌ها نفر دستگیر شدند.

خود این تجمع در واقع سالگرد تجمع کوچکتری بود که یک سال قبل‌تر در مقابل دانشگاه تهران برگزار شده بود، اما تجمع روز ۲۲ خرداد سال ۱۳۸۵ و برخورد با آن به نقطه عطفی در فعالیت مدافعان حقوق زنان در ایران تبدیل شد.

تجمع مقابل دانشگاه تهران

سال ۸۴ چند روز مانده به انتخابات دوره نهم ریاست‌جمهوری که متعاقب آن محمود احمدی‌نژاد رئیس‌جمهور شد، تعدادی از تشکل‌های زنان و وبلاگ‌نویسان مقابل سردر دانشگاه تهران جمع شدند تا اعلام کنند: «دموکراسی بدون آزادی و حقوق برابر و انسانی برای زنان متحقق نخواهد شد».

این تجمع بدون خشونت و درگیری پایان یافت و قطعنامه‌ای در آخر خوانده شد.

در این قطعنامه تلاش برای تغییر قوانین مدنی و شهروندی در جهت بهبود وضع زنان از جمله شرایط اقتصادی آنان و «حق انتخاب واقعی برای یکایک زنان» مطرح می‌شد.

هدف تجمع‌کنندگان این بود که به «پشتوانه قوانین مترقی و حقوق بشری، آگاهی جنسیتی و خودباوری بین زنان را در جامعه گسترش» دهند.

تجمع هفت تیر

یک سال بعد دیگر محمد خاتمی رئیس جمهور نبود و محمود احمدی‌نژاد بر کرسی ریاست‌جمهوری نشسته بود. فضای سیاسی ایران به تدریج تغییر می‌کرد.

در این شرایط، بار دیگر زنان خواستار برگزاری تجمعی «صلح‌آمیز» علیه «قوانین زن‌ستیز» شدند. آنها با توجه به تجربه سال پیش با همراهی و هماهنگی گروه‌های مختلف (چه غیرمذهبی چه مذهبی) و تشکل‌های حامی زنان و فعالان حقوق بشر، تجمعی را در میدان هفت تیر اعلام کردند.

از ساعت چهار بعد از ظهر زنان کم‌کم به محل تجمع در پارک کنار میدان وارد شدند. اما پیش از آنها چند صد نفر از مأموران پلیس در میدان و اطراف آن مستقر شده بودند.

به گفته شاهدان عینی، مرکز فرماندهی مأموران در مسجد الجواد واقع در قسمت شرقی میدان هفت تیر بود.

زنان علیه زنان

تجمع‌کنندگان سعی کردند با پلاکاردهای خود در پارک بایستند، اما بنا به گزارش‌ها با «حضور بی شمار نیروهای امنیتی زن با پوشش اسلامی و مسلح به باتوم» مواجه شدند.

گفته می‌شود که این اولین حضور زنان نیروی انتظامی بود که برای پراکندن تجمع کنندگان به میدان آمده بودند.

با نزدیک شدن به ساعت پنج، درگیری‌ها شدت گرفت و مأموران انتظامی و امنیتی با گاز اشک‌آور و باتوم و دستبند تجمع را به خشونت کشیدند. از سوی دیگر زنان سعی کردند مقاومت کنند و شعارهایی را در رابطه با حقوق زنان و آزادی زندانیان سیاسی سر دادند.

بنا به منابع خبری، چهار مینی‌بوس نیروی انتظامی در اطراف میدان مملو از زنان و مردان دستگیر شده بودند.

حدود هفتاد نفر از زنان و مردان دستگیر شدند.

زنان تجمع‌کننده از خشونت نیروی‌های امنیتی زن متعجب بودند. بنا به گفته یک شاهد عینی، یکی از زنان تجمع کننده، در حالی که با یکی از زنان نیروی امنیتی درگیر شده بود، با فریاد به او یادآوری کرده بود که طبق قوانین موجود شوهرش می‌تواند همسر دیگری برگزیند و آنها برای جلوگیری از این قوانین گرد آمده‌اند.

تعداد زنان حاضر در این تجمع بیش از هزار نفر اعلام شد. برخی از شعارها و پلاکاردها عبارت بودند از: «ما زنیم، انسانیم، اما حقی نداریم»، «قانون ضد زن منسوخ باید گردد»، «قانون ضد انسانی ملغی باید گردد» و «ما طالب حقوق زنان.»

تا ساعت شش عصر دیگر تنش در میدان هفت تیر آرام گرفته بود و دستگیرشدگان به بازداشتگاه منتقل شده بودند.

شکایت از نیروی انتظامی

برخی از زنان شرکت‌کننده در تجمع هفت تیر، از نیروی انتظامی به خاطر ضرب و شتم شکایت کردند.

شیرین عبادی، نسرین ستوده و لیلی علی کرمی به عنوان وکلای این زنان شکایتی را علیه «اقدام غیرقانونی نیروی انتظامی» تنظیم کردند.

علیرضا آوایی، رئیس‌کل وقت دادگستری استان تهران درباره ضرب و شتم گفته بود: «از هفت‌تیر گزارشی دریافت نکرده‌ام و فردی نیز به بنده مراجعه نکرده که ادعا کند مورد ضرب و شتم قرار گرفته است.»

او گفت در صورتی که کسی شکایت کند، به شکایتش رسیدگی خواهد شد.

به گفته خانم ستوده، پزشک قانونی آثار ضرب و جرح را روی بدن شاکیان تأیید کرده بود و بازپرس سه بار نماینده نیروی انتظامی را خواسته بود، اما «هر سه بار نماینده نیروی انتظامی از حضور در مرجع قضایی خودداری کرد.»

در نهایت قرار منع تعقیب علیه متهمان صادر شد و در عوض دستگیرشدگان میدان هفت تیر برای محاکمه به دادگاه انقلاب سپرده شدند.

همچنین مصطفی پورمحمدی، وزیر وقت کشور اعلام کرد که تجمع‌کنندگان برای برگزاری تجمع درخواست مجوزی به وزارت کشور نداده بودند.

اما به گفته خانم عبادی این تجمع مسالمت‌آمیز بود و طبق اصل ۲۷ قانون اساسی جمهوری اسلامی نیاز به مجوز نداشت. «بر فرض هم که معتقد باشند کسی باید مجوز قانونی بگیرد، باز هم پلیس حق نداشت با خانم‌ها با این خشونت رفتار کند.»

ادامه میدان هفت تیر

پلیس با تجمع میدان هفت تیر برخورد کرد و برخی از دستگیرشدگان به زندان‌های قطعی و تعلیقی محکوم شدند، اما مطالبه برای حقوق زنان در ایران پایان نیافت.

به نظر برخی از فعالان زنان، «کمپین یک میلیون امضاء» و «گروه مادران صلح» از دستاوردهای تجمع هفت تیر است.

کمپین یک میلیون امضاء توسط عده‌ای از زنان راه اندازی شد که به طور چهره به چهره یا خانه به خانه، درباره قوانین زن ستیز و ناعادلانه در قانون اساسی با زنان صحبت می‌کردند تا بتوانند یک میلیون امضا برای تغییر قوانینی مانند ازدواج و طلاق، دیه، حضانت فرزند، چندهمسری و ارث گرد آورند.

برخی از فعالان حقوق زن، روز ۲۲ خرداد را «روز همبستگی زنان» نامیده‌اند.