روابط پاکستان و ایران در سایه برجام و زیر فشار عربستان

سفر نخست وزیر پاکستان و فرمانده ستاد نیروی زمینی این کشور که قدرتمندترین فرمانده نظامی پاکستان محسوب می‌شود به ایران در زمانی حساس انجام شده است یعنی زمانی که روابط ایران و عربستان سعودی در بدترین شرایط خود قرار دارد.

اهمیت پاکستان در این معادله، در داشتن روابط نزدیک با هر دو دولت ایران و عربستان است.

پاکستان مانند بسیاری از متحدان عمدتاً عرب عربستان، در مورد روابط خود با تهران تحت فشار مقامات سعودی قرار دارد.

این فشار بر اسلام آباد و پس از تحولات یمن و اخیراً قطع روابط ریاض با تهران بیشتر شده است.

دولت عربستان انتظار دارد که پاکستان نیز مانند سایر متحدانش، روابط خود را با ایران محدود یا قطع کند. امری که تا کنون آن‌گونه که عربستان متصور بوده انجام نشده است.

سیاست خارجی اسلام آباد از یک سو از استقلال بسیار بیشتری در مقایسه با این کشورها برخوردار است و از سوی دیگر این کشور با ایران چند صد کیلومتر مرز مشترک زمینی دارد. در عین حال شاید نکته بسیار مهم در این باشد که پاکستان در گذشته صحنه درگیرهای نیابتی بین ایران و عربستان بوده است که منجر به درگیری مذهبی و فرقه‌ای شده است.

این ملاحظات اساسی و برخی دیگر از ملاحظات سیاسی و امنیتی منطقه‌ای ظاهراً در محور تصمیم گیری سیاست گذاران پاکستان قرار دارد. مقامات این کشور درخواست ریاض برای شرکت در ائتلاف نظامی در یمن را رد کردند و در تحولات اخیر بین رابطه ایران و عربستان، ضمن محکوم کردن حمله به اماکن دیپلماتیک عربستان در ایران خواستار خویشتن داری دو کشور شده‌اند و گفته‌اند که آماده میانجی‌گری هستند.

این میانجیگری در عمل و جدای از نتیجه آن می‌توانند توازنی را که مقامات اسلام آباد در روابط خود با ایران و عربستان می‌خواهند ایجاد کند و همزمان بر نقش دیپلماسی فعال اسلام آباد در منطقه - مانند تلاش این کشور برای ایجاد صلح و ثبات در افغانستان - نیز تاکید کند. سفر مقامات ارشد پاکستان به عربستان و ایران را نیز بسیاری در چارچوب این تلاش برای میانجیگری ارزیابی کرده‌اند.

مقامات پاکستان برای نشان دادن رابطه نزدیک خود با عربستان و در جهت تأمین نظر مقامات ریاض، سفر خود را از عربستان شروع کردند.

اما این سفر دست کم از نظر مقامات ایران نه ضرورتا برای میانجی گری بلکه برای ارتقا سطح روابط به‌ویژه اقتصادی ایران و پاکستان پس از اجرای توافقنامه هسته‌ای (برجام) بین ایران و کشورهای غربی مورد توجه است.

اکنون و با اجرای برجام، پاکستان در عمل بهانه ای برای تأخیر انداختن در اجرای طرح لوله انتقال گاز ایران به این کشور ندارد و این سفر می‌تواند گره گشای این طرح باشد که در اجرای آن سال ها تأخیر افتاده است.